آبسه مقعدی چیست؟ علائم، علت، تشخیص

آبسه مقعدی چیست؟

آبسه مقعدی به تجمع یک توده چرکی در اطراف مقعد یا داخل کانال مقعد گفته می‌شود که در اثر عفونت ایجاد شده است. چرک موجود در آبسه ترکیبی از سلول های مرده، باکتری ها و مایعات التهابی بدن است که در یک فضای بسته جمع می‌شود.

مقعد دارای غدد کوچکی است که وظیفه ترشح مایعات برای کمک به دفع را دارند. زمانی که یکی از این غدد مسدود شود، باکتری ها فرصت رشد پیدا می‌کنند و بدن برای مقابله با عفونت، واکنش دفاعی نشان می‌دهد. نتیجه این فرایند تشکیل یک کیسه پر از چرک یا همان آبسه است.

آبسه می‌تواند در بخش های مختلف اطراف مقعد ایجاد شود. برخی آبسه ها سطحی هستند و در زیر پوست اطراف مقعد شکل می‌گیرند، اما بعضی دیگر در عمق بیشتری از بافت های لگنی ایجاد می‌شوند و تشخیص آنها دشوارتر است.

Cleveland Clinic آبسه پری آنال را یک برجستگی دردناک و پر از چرک در نزدیکی مقعد یا راست روده معرفی می‌کند که معمولا در اثر انسداد و عفونت یکی از غدد مقعدی ایجاد می‌شود.

علت ابتلا به آبسه مقعدی چیست؟

آبسه مقعدی در بیشتر موارد به دلیل ایجاد عفونت در غدد کوچک اطراف مقعد به وجود می‌آید. این غدد به صورت طبیعی ترشحاتی تولید می‌کنند، اما زمانی که مسیر خروجی آنها مسدود شود، باکتری‌ها در محیط بسته شروع به تکثیر می‌کنند. بدن برای مقابله با این عفونت، سلول‌های دفاعی را به محل ارسال می‌کند و نتیجه این واکنش، ایجاد التهاب و تجمع چرک است.

البته انسداد غدد مقعدی تنها دلیل ایجاد آبسه نیست. شرایط مختلفی می‌توانند احتمال شکل گیری این مشکل را افزایش دهند. برخی افراد به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای یا شرایط خاص بدنی، بیشتر در معرض عفونت‌های این ناحیه قرار دارند. در ادامه می‌توانید آن ها را ببینید:

علت ابتلا به آبسه مقعدی چیست؟

آبسه مقعدی در بیشتر موارد به دلیل ایجاد عفونت در غدد کوچک اطراف مقعد به وجود می‌آید. این غدد به صورت طبیعی ترشحاتی تولید می‌کنند، اما زمانی که مسیر خروجی آنها مسدود شود، باکتری‌ها در محیط بسته شروع به تکثیر می‌کنند. بدن برای مقابله با این عفونت، سلول‌های دفاعی را به محل ارسال می‌کند و نتیجه این واکنش، ایجاد التهاب و تجمع چرک است.

البته انسداد غدد مقعدی تنها دلیل ایجاد آبسه نیست. شرایط مختلفی می‌توانند احتمال شکل گیری این مشکل را افزایش دهند. برخی افراد به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای یا شرایط خاص بدنی، بیشتر در معرض عفونت‌های این ناحیه قرار دارند.

انسداد غدد مقعدی

شایع ترین علت آبسه مقعدی، بسته شدن غدد کوچک موجود در کانال مقعد است. این غدد به دلیل قرار گرفتن در محیطی که به طور طبیعی دارای باکتری‌های مختلف است، در صورت انسداد می‌توانند به محل رشد میکروب‌ها تبدیل شوند.

فرآیند ایجاد آبسه معمولا به شکل زیر پیش می‌رود:

ابتدا مسیر خروج ترشحات یک غده بسته می‌شود. سپس باکتری‌هایی که در این ناحیه وجود دارند شروع به تکثیر می‌کنند. بدن برای کنترل عفونت، واکنش دفاعی ایجاد می‌کند و با افزایش التهاب، چرک در یک فضای محدود جمع می‌شود. زمانی که فشار این تجمع افزایش پیدا کند، درد و تورم ظاهر می‌شوند.

این روند ممکن است در مدت کوتاهی اتفاق بیفتد و باعث شود فرد بدون سابقه قبلی، ناگهان با درد و توده حساس در اطراف مقعد مواجه شود.

نقش عفونت‌های باکتریایی در ایجاد آبسه

ناحیه مقعد به دلیل ارتباط مستقیم با دستگاه گوارش، دارای تعداد زیادی باکتری طبیعی است. وجود این باکتری‌ها به خودی خود مشکل ایجاد نمی‌کند، اما اگر به لایه‌های داخلی بافت نفوذ کنند یا در یک فضای بسته تجمع پیدا کنند، می‌توانند باعث ایجاد عفونت شوند.

ترکیبی از باکتری‌های مختلف می‌تواند در ایجاد آبسه نقش داشته باشد. به همین دلیل آبسه مقعدی معمولا یک عفونت تک عاملی نیست و مجموعه‌ای از عوامل می‌توانند باعث شکل گیری آن شوند.

بیماری کرون و ارتباط آن با آبسه مقعدی

بیماری کرون یکی از بیماری‌های التهابی روده است که می‌تواند بخش‌های مختلف دستگاه گوارش را درگیر کند. این بیماری باعث التهاب طولانی مدت در دیواره روده می‌شود و در برخی افراد، ناحیه اطراف مقعد نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

افراد مبتلا به کرون بیشتر در معرض مشکلاتی مانند:

• آبسه مقعدی

• فیستول مقعدی

• زخم‌های اطراف مقعد

• التهاب پوست اطراف این ناحیه

قرار دارند.

در بیماری کرون، التهاب مداوم می‌تواند باعث آسیب به بافت‌ها شود و مسیرهایی برای ورود باکتری‌ها ایجاد کند. به همین دلیل، در افرادی که آبسه‌های مکرر دارند، پزشک گاهی بررسی بیماری‌های التهابی روده را نیز در نظر می‌گیرد.

دیابت و افزایش احتمال آبسه مقعدی

بالا بودن مداوم قند خون می‌تواند عملکرد سیستم ایمنی را کاهش دهد و توانایی بدن برای مقابله با باکتری‌ها را کمتر کند. همچنین در افراد مبتلا به دیابت، روند ترمیم زخم‌ها معمولا کندتر انجام می‌شود و عفونت‌ها ممکن است سریع‌تر گسترش پیدا کنند.

به همین دلیل، افرادی که دیابت دارند، به خصوص در صورت کنترل نبودن قند خون، باید علائم عفونت در نواحی مختلف بدن را جدی‌تر دنبال کنند.

ضعف سیستم ایمنی و آبسه مقعدی

سیستم ایمنی بدن مسئول شناسایی و از بین بردن عوامل بیماری زا است. زمانی که این سیستم عملکرد مناسبی نداشته باشد، باکتری‌ها راحت‌تر می‌توانند در بدن رشد کنند.

افرادی که به دلایل مختلف دچار ضعف ایمنی هستند، بیشتر در معرض ابتلا به آبسه قرار دارند. از جمله:

• افرادی که داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند.

• افرادی که برخی بیماری‌های مزمن دارند.

• افرادی که بدن آنها توانایی مقابله با عفونت‌ها را به خوبی ندارد.

در این افراد، حتی عفونت‌های کوچک نیز باید جدی گرفته شوند، زیرا ممکن است سریع‌تر پیشرفت کنند.

زخم یا آسیب در ناحیه مقعد

پوست اطراف مقعد یک سد محافظ در برابر ورود میکروب‌ها ایجاد می‌کند. هر عاملی که باعث آسیب به این سد شود، می‌تواند احتمال ورود باکتری‌ها به بافت را افزایش دهد.

برای مثال، یبوست شدید و دفع مدفوع خشک می‌تواند باعث ایجاد ترک‌های کوچک در این ناحیه شود. همچنین التهاب‌های طولانی مدت، تحریک مداوم پوست یا برخی مشکلات مقعدی دیگر می‌توانند شرایط را برای ایجاد عفونت فراهم کنند.

البته وجود زخم به تنهایی به معنی ایجاد آبسه نیست، اما زمانی که عوامل دیگری مانند ضعف ایمنی یا وجود باکتری‌های فعال نیز وجود داشته باشند، احتمال بروز مشکل بیشتر می‌شود.

یبوست و فشار هنگام دفع چه تاثیری دارد؟

یبوست به صورت مستقیم علت اصلی آبسه مقعدی محسوب نمی‌شود، اما می‌تواند شرایطی ایجاد کند که احتمال مشکلات ناحیه مقعد افزایش پیدا کند.

دفع مدفوع سفت و فشار زیاد هنگام اجابت مزاج می‌تواند باعث:

• تحریک پوست اطراف مقعد

• ایجاد ترک‌های کوچک

• افزایش التهاب این ناحیه

شود.

این مشکلات در کنار عوامل دیگر می‌توانند احتمال ورود باکتری‌ها به بافت را بیشتر کنند.

آیا رعایت نکردن بهداشت باعث آبسه مقعدی می‌شود؟

یکی از باورهای اشتباه این است که آبسه مقعدی فقط به دلیل رعایت نکردن بهداشت ایجاد می‌شود. در حالی که علت اصلی این بیماری معمولا عفونت داخل بافت و انسداد غدد مقعدی است.

با این حال، رعایت بهداشت مناسب می‌تواند به سلامت پوست این ناحیه کمک کند و احتمال برخی عفونت‌های پوستی را کاهش دهد.

نکته مهم این است که شستشوی بیش از حد، استفاده از مواد شوینده قوی یا تحریک مداوم پوست نیز می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد و باعث آسیب پوستی شود.

آیا رابطه جنسی مقعدی باعث آبسه مقعدی می‌شود؟

رابطه جنسی مقعدی به خودی خود باعث ایجاد آبسه مقعدی نمی‌شود، اما هر عاملی که باعث آسیب یا التهاب در ناحیه مقعد شود، می‌تواند شرایط را برای عفونت فراهم کند.

همچنین برخی عفونت‌های منتقل شونده از راه تماس جنسی می‌توانند مشکلاتی در اطراف مقعد ایجاد کنند که نیاز به بررسی پزشکی دارند.

بنابراین، آبسه مقعدی را نباید یک بیماری صرفا مرتبط با رابطه جنسی دانست، زیرا شایع ترین علت آن مشکلات داخلی غدد مقعدی و عفونت باکتریایی است.

علائم آبسه مقعدی چیست؟

علائم آبسه مقعدی معمولا با شدت گرفتن التهاب بیشتر می‌شوند. مهم ترین نشانه این بیماری، درد در اطراف مقعد است که اغلب به صورت مداوم احساس می‌شود و با نشستن، راه رفتن یا دفع مدفوع افزایش پیدا می‌کند.

علائم رایج آبسه مقعدی شامل موارد زیر است:

• درد ضربان دار یا شدید در اطراف مقعد

• ایجاد توده یا برجستگی دردناک کنار مقعد

• قرمزی و التهاب پوست اطراف ناحیه

• احساس گرمی در محل آبسه

• خروج چرک یا ترشحات بدبو

• تب و لرز در موارد شدید

• احساس خستگی و ضعف عمومی

• مشکل هنگام نشستن یا حرکت کردن

یکی از تفاوت های مهم آبسه با برخی مشکلات دیگر مانند هموروئید این است که درد آبسه معمولا حالت مداوم دارد و با گذشت زمان کاهش پیدا نمی‌کند. همچنین وجود تورم حساس و گرم در اطراف مقعد یکی از نشانه های مهم این بیماری است.

در برخی موارد، آبسه در بخش های عمیق تر ایجاد می‌شود و علائم ظاهری کمی دارد. این نوع آبسه ممکن است فقط با درد لگن، تب یا احساس فشار در ناحیه راست روده خود را نشان دهد.

انواع آبسه مقعدی

آبسه های مقعدی بر اساس محل ایجاد شدن در بدن دسته بندی می‌شوند. شناخت نوع آبسه اهمیت زیادی دارد، زیرا روش درمان و میزان پیچیدگی آن به محل تشکیل عفونت بستگی دارد.

اینفوگرافیک

آبسه پری آنال

این نوع آبسه بیشترین شیوع را دارد و معمولا به شکل یک توده دردناک کنار مقعد دیده می‌شود. پوست روی آبسه قرمز و گرم شده و لمس آن دردناک است.

آبسه ایسکیورکتال

این نوع آبسه در عمق بیشتری از بدن ایجاد می‌شود و ممکن است بدون ایجاد برجستگی واضح روی پوست پیشرفت کند. درد شدید، تب و احساس فشار از علائم رایج آن هستند.

آبسه بین اسفنکتری

این آبسه بین دو عضله مهم کنترل کننده مقعد ایجاد می‌شود. به دلیل موقعیت خاص آن، تشخیص نیاز به بررسی دقیق پزشکی دارد.

آبسه سوپرالواتور

این نوع آبسه کمتر دیده می‌شود اما به دلیل محل قرارگیری، درمان آن پیچیده تر است و معمولا نیاز به بررسی تخصصی دارد.

تشخیص آبسه مقعدی چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص آبسه مقعدی معمولا با معاینه پزشک انجام می‌شود. پزشک با بررسی علائم، محل درد، وجود تورم و وضعیت پوست اطراف مقعد می‌تواند آبسه را تشخیص دهد.

در آبسه های سطحی، معاینه فیزیکی معمولا کافی است. اما زمانی که احتمال وجود آبسه عمقی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است از روش های تصویربرداری استفاده کند.

روش های تشخیص شامل موارد زیر هستند:

پزشک هنگام بررسی آبسه، شرایطی مانند فیستول مقعدی، کیست های پوستی یا بیماری های التهابی روده را نیز در نظر می‌گیرد، زیرا برخی علائم این بیماری ها مشابه هستند.

آبسه مقعدی در مردان

آبسه مقعدی در مردان شیوع بیشتری دارد و یکی از دلایل آن، تفاوت های هورمونی و برخی عوامل سبک زندگی است که می‌تواند روی سلامت ناحیه نشیمنگاهی تاثیر بگذارد.

در مردان، عواملی مانند دیابت، بیماری های التهابی روده، سابقه عفونت های ناحیه مقعد و ضعف سیستم ایمنی می‌توانند احتمال ایجاد آبسه را افزایش دهند.

علائم آبسه در مردان معمولا شامل درد شدید اطراف مقعد، تورم، احساس فشار هنگام نشستن و گاهی ترشح چرک است. در صورت مشاهده این نشانه ها نباید درمان را به تعویق انداخت، زیرا عفونت می‌تواند به بافت های اطراف گسترش پیدا کند.

آبسه مقعدی در زنان

زنان نیز ممکن است به آبسه مقعدی مبتلا شوند. برخی افراد تصور می‌کنند مشکلات ناحیه مقعد فقط مربوط به مردان است، اما این تصور اشتباه است.

در زنان، عواملی مانند تغییرات سیستم ایمنی، سابقه بیماری های گوارشی، عفونت های ناحیه تناسلی یا وجود بیماری هایی مانند کرون می‌توانند خطر ایجاد آبسه را افزایش دهند.

از آنجا که ناحیه مقعد و دستگاه تناسلی فاصله کمی با یکدیگر دارند، گاهی تشخیص منشا درد برای فرد دشوار است. به همین دلیل بررسی توسط پزشک برای تشخیص دقیق اهمیت دارد.

آبسه مقعدی در کودکان

آبسه مقعدی در کودکان بیشتر در نوزادان و شیرخواران دیده می‌شود، به خصوص در ماه های ابتدایی زندگی. در بسیاری از موارد، علت آن ورود باکتری ها به غدد کوچک اطراف مقعد است.

نشانه های آبسه مقعدی در کودکان شامل موارد زیر است:

• قرمزی یا تورم کنار مقعد

• بی قراری هنگام تعویض پوشک

• گریه هنگام دفع مدفوع

• وجود توده دردناک در اطراف مقعد

• تب در برخی موارد

والدین نباید آبسه کودک را فشار دهند یا برای تخلیه آن اقدام خانگی انجام دهند، زیرا این کار می‌تواند باعث گسترش عفونت شود.

درمان آبسه مقعدی

درمان آبسه مقعدی به مرحله بیماری، اندازه آبسه و محل ایجاد آن بستگی دارد. نکته مهم این است که آبسه یک تجمع چرکی است و در بیشتر موارد تنها با مصرف دارو از بین نمی‌رود.

دکتر عاطفه دهقانی تفتی متخصص جراحی عمومی درباره این بیماری می‌گوید:

«آبسه مقعدی یک عفونت موضعی است که درمان اصلی آن تخلیه چرک است. مصرف دارو بدون خارج کردن محتویات آبسه در بسیاری از موارد نتیجه مطلوبی ندارد. مراجعه زودهنگام باعث می‌شود درمان ساده تر انجام شود و احتمال ایجاد عوارضی مانند فیستول کاهش پیدا کند.»

می‌توانید تمام روش های درمان آبسه را در صفحه درمان آبسه مقعدی ببینید.

اگر آبسه مقعدی بترکد چه کنیم؟

گاهی آبسه مقعدی بدون دخالت پزشک باز می‌شود و چرک آن خارج می‌شود. بسیاری از افراد بعد از این اتفاق احساس می‌کنند مشکل کاملا حل شده است، اما ترکیدن آبسه به معنی درمان کامل نیست.

وقتی آبسه خود به خود باز می‌شود، ممکن است بخشی از چرک خارج شود اما مسیر عفونت یا حفره باقی مانده همچنان وجود داشته باشد. این موضوع می‌تواند باعث عود آبسه یا ایجاد فیستول مقعدی شود.

به نقل از وب سایت معتبر mayoclinic.org:

Most anal fistulas are the result of an infection that starts in an anal gland. The infection causes an abscess

بیشتر فیستول‌های مقعدی نتیجه عفونتی هستند که از یک غده مقعدی شروع می‌شود. این عفونت باعث ایجاد آبسه می‌شود

اگر آبسه ترکید، اقدامات زیر را انجام دهید:

• ناحیه را با آب ولرم تمیز کنید.

• از فشار دادن محل برای خارج کردن چرک بیشتر خودداری کنید.

• یک پانسمان تمیز روی محل قرار دهید.

• برای بررسی کامل به پزشک مراجعه کنید.

از ریختن مواد ضدعفونی کننده قوی روی زخم یا استفاده از درمان های خانگی نامطمئن خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث تحریک بافت و کند شدن روند ترمیم شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

بهترین زمان مراجعه به پزشک، زمانی است که اولین نشانه های آبسه ظاهر می‌شوند. هرچه درمان زودتر انجام شود، احتمال گسترش عفونت کمتر خواهد بود.

در شرایط زیر مراجعه پزشکی ضروری است:

افرادی که دیابت دارند یا سیستم ایمنی آنها ضعیف است باید حتی با علائم خفیف تر نیز مراجعه سریع تری داشته باشند.

پیشگیری از ابتلا به آبسه مقعدی

همیشه نمی‌توان از ایجاد آبسه مقعدی جلوگیری کرد، زیرا بخشی از موارد به انسداد غدد مقعدی یا عوامل خارج از کنترل فرد مربوط می‌شوند. با این حال، رعایت برخی نکات می‌تواند احتمال بروز این مشکل را کاهش دهد.

رعایت بهداشت ناحیه مقعد

تمیز نگه داشتن ناحیه مقعد یکی از اقدامات مهم برای کاهش تجمع باکتری ها است. البته شستشوی بیش از حد یا استفاده از مواد شوینده قوی نیز توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند باعث تحریک پوست و آسیب به سد طبیعی محافظ آن شود.

بهتر است:

• بعد از دفع، ناحیه با آب تمیز شسته شود.

• از خاراندن شدید پوست اطراف مقعد جلوگیری شود.

• لباس زیر تمیز و نخی استفاده شود.

• رطوبت طولانی مدت در این ناحیه باقی نماند.

جلوگیری از یبوست

یبوست یکی از عواملی است که باعث افزایش فشار هنگام دفع می‌شود و می‌تواند مشکلات ناحیه مقعد را تشدید کند.

برای کاهش یبوست:

• مصرف سبزیجات، میوه ها و مواد غذایی دارای فیبر افزایش پیدا کند.

• آب کافی در طول روز نوشیده شود.

• فعالیت بدنی منظم داشته باشید.

• دفع مدفوع به تعویق نیفتد.

مدفوع خشک و سفت می‌تواند باعث ایجاد زخم های کوچک در کانال مقعد شود و شرایط را برای ورود باکتری ها فراهم کند.

کنترل بیماری های زمینه ای

افرادی که بیماری هایی مانند دیابت، بیماری کرون یا مشکلات مربوط به سیستم ایمنی دارند، باید کنترل بیماری خود را جدی بگیرند.

برای مثال، کنترل مناسب قند خون در افراد دیابتی نقش مهمی در کاهش احتمال عفونت های پوستی و بافتی دارد.

عوارض عدم درمان آبسه مقعدی

بی توجهی به آبسه مقعدی می‌تواند باعث پیشرفت عفونت و ایجاد مشکلات جدی تر شود. این بیماری معمولا با گذشت زمان خود به خود از بین نمی‌رود و باقی ماندن چرک در بافت می‌تواند شرایط را پیچیده کند.

مهم ترین عوارض درمان نکردن آبسه مقعدی شامل موارد زیر است:

ایجاد فیستول مقعدی

یکی از شایع ترین عوارض آبسه درمان نشده یا آبسه هایی که به طور کامل درمان نشده‌اند، فیستول مقعدی است.

در فیستول، یک مسیر باریک بین داخل کانال مقعد و پوست اطراف آن ایجاد می‌شود. این مسیر باعث می‌شود ترشحات عفونی به طور مداوم خارج شوند یا آبسه بارها تشکیل شود.

علائم احتمالی فیستول شامل:

• خروج مداوم چرک یا خون

• وجود سوراخ کوچک کنار مقعد

• دردهای دوره ای

• تورم و باز شدن دوباره زخم

گسترش عفونت

اگر عفونت کنترل نشود، ممکن است به بافت های اطراف گسترش پیدا کند. در موارد شدید، انتشار عفونت در بدن می‌تواند خطرناک باشد و نیاز به درمان فوری پزشکی داشته باشد.

علائمی مانند تب بالا، ضعف شدید، افزایش ضربان قلب و احساس بیماری عمومی می‌توانند نشانه گسترش عفونت باشند.

درد و ناراحتی طولانی مدت

آبسه درمان نشده معمولا باعث ادامه دار شدن درد و محدود شدن فعالیت های روزانه می‌شود. بسیاری از افراد به دلیل درد هنگام نشستن یا دفع، کیفیت زندگی آنها کاهش پیدا می‌کند.

نیاز به درمان پیچیده تر

هرچه درمان آبسه بیشتر به تاخیر بیفتد، احتمال نیاز به اقدامات درمانی پیچیده تر افزایش پیدا می‌کند. درمان زودهنگام معمولا ساده تر است و دوره بهبودی کوتاه تری دارد.

چه کسانی در معرض خطر آبسه مقعدی قرار دارند؟

اگرچه آبسه مقعدی ممکن است برای هر فردی ایجاد شود، برخی افراد به دلیل شرایط خاص بدن یا بیماری های زمینه ای، بیشتر در معرض ابتلا به آن قرار دارند.

گروه های پرخطر شامل موارد زیر هستند:

علاوه بر این موارد، افرادی که دچار مشکلات پوستی مزمن در اطراف مقعد هستند نیز باید نسبت به تغییرات این ناحیه توجه بیشتری داشته باشند.

جمع بندی

آبسه مقعدی یک عفونت دردناک در اطراف مقعد است که به دلیل تجمع چرک در بافت ایجاد می‌شود. درد، تورم، قرمزی و خروج ترشحات از مهم ترین نشانه های آن هستند.

اگرچه این بیماری در بسیاری از موارد با یک اقدام درمانی ساده مانند تخلیه آبسه کنترل می‌شود، اما بی توجهی به آن می‌تواند باعث ایجاد عوارضی مانند فیستول، عفونت گسترده و عودهای مکرر شود.

شناخت علائم اولیه، مراجعه به موقع به پزشک، رعایت بهداشت، جلوگیری از یبوست و کنترل بیماری های زمینه ای بهترین راهکارها برای کاهش خطر ابتلا و جلوگیری از برگشت آبسه مقعدی هستند.