درمان شقاق
حاد و مزمن

شقاق مقعدی یکی از دردناک ترین مشکلات پروکتولوژی است که بسیاری از افراد با آن درگیر می شوند اما از گفتنش خجالت می کشند. خبر خوب این است که درمان شقاق مقعدی در اکثر موارد کاملا امکان پذیر است و لازم نیست حتما به جراحی برسد.

از درمان خانگی فیشر مقعدی با حمام نشسته و تغییر رژیم غذایی گرفته تا داروهای موضعی و لیزر، گزینه های متنوعی وجود دارد که بسته به شرایط هر فرد انتخاب می شود. قبل از هر تصمیمی درباره درمان، بهتر است با علائم شقاق مقعد آشنا شوید تا بدانید دقیقا با چه وضعیتی طرف هستید.

درمان شقاق مقعدی به چه عواملی بستگی دارد؟

وقتی صحبت از درمان شقاق می شود، یک جواب ثابت برای همه وجود ندارد. چیزی که برای یک نفر جواب می دهد، ممکن است برای نفر دیگری نتیجه نگیرد. دلیل این تفاوت به چند فاکتور اصلی برمی گردد که پزشک قبل از تجویز هر درمانی باید آنها را بررسی کند.

مهم ترین عامل، حاد یا مزمن بودن شقاق است. شقاق حاد معمولا کمتر از شش هفته عمر دارد و بافت اطراف آن هنوز التهاب شدید ندارد. در این مرحله احتمال بهبودی با روش های ساده تر بیشتر است. اما شقاق مزمن که بیش از شش هفته طول کشیده، اغلب به همراه پوست اضافه یا فیستول است و به درمان جدی تری نیاز دارد.

عمق و اندازه شقاق هم اهمیت زیادی دارد. یک شقاق سطحی رفتار متفاوتی نسبت به شقاق عمیقی که به عضله اسفنکتر رسیده دارد. در کنار این ها، وضعیت کلی بیمار از نظر بیماری های زمینه ای مثل کرون، دیابت یا سابقه عمل مقعدی هم روی انتخاب روش درمان تاثیر مستقیم می گذارد.

اسپاسم عضله اسفنکتر داخلی در ادامه دادن به شقاق نقش کلیدی دارد. وقتی این عضله مدام در حالت انقباض است، جریان خون کافی به منطقه نمی رسد و ترمیم طبیعی بافت اتفاق نمی افتد. به همین دلیل بسیاری از روش های درمانی، اعم از دارو و جراحی، روی شل کردن همین عضله تمرکز دارند.

روش های درمان فیشر یا شقاق مقعدی

درمان شقاق مقعدی یک مسیر مرحله به مرحله دارد. معمولا از ساده ترین روش ها شروع می شود و اگر جواب نگرفتیم، به سراغ راه های پیشرفته تر می رویم. در ادامه روش های درمان خانگی، دارویی، لیزر و جراحی را با جزییات بررسی می کنیم.

درمان سریع شقاق مقعدی در خانه | درمان خانگی فیشر مقعدی

بسیاری از شقاق های حاد با مراقبت های خانگی درست و پیگیرانه بهبود پیدا می کنند. این روش ها درد را کاهش می دهند، اسپاسم عضله را کمتر می کنند و شرایط را برای ترمیم طبیعی بافت فراهم می کنند. اما باید این کار ها را روزانه تکرار کنید، چون این روش ها با انجام یک یا دو بار نتیجه نمی دهند.

حمام نشسته گرم

احتمالا موثرترین و در عین حال ساده ترین کاری که می توانید انجام دهید، حمام نشسته گرم است. آب گرم باعث شل شدن عضله اسفنکتر می شود، جریان خون منطقه را بهبود می بخشد و درد بعد از اجابت مزاج را به طور قابل توجهی کاهش می دهد.

روش درست این است که داخل یک لگن یا وان کوچک بنشینید که آب گرم (نه داغ) تا حدود ناف بپوشد. زمان مناسب بین ده تا پانزده دقیقه است و ایده آل ترین حالت این است که بلافاصله بعد از هر بار اجابت مزاج انجام شود. نکته ای که خیلی ها نمی دانند این است که اضافه کردن نمک اپسوم به آب ممکن است التهاب را بیشتر کاهش دهد، هرچند مطالعات قطعی در این زمینه محدود است.

تغییر در رژیم غذایی و مصرف فیبر

یکی از اصلی ترین دلایل شقاق، فشار بیش از حد هنگام دفع است که خودش از یبوست ناشی می شود. پس اگر می خواهید شقاق بهبود پیدا کند و برنگردد، رژیم غذایی را جدی بگیرید.

مصرف روزانه بین ۲۵ تا ۳۵ گرم فیبر هدف خوبی است. نمی توان سریع به این مقدار مصرف رسید، چون افزایش ناگهانی فیبر می تواند نفخ و ناراحتی ایجاد کند. بهتر است طی دو تا سه هفته به تدریج اضافه کنید. سبزیجات پخته مثل هویج و کدو، میوه هایی مثل گلابی و انجیر، و حبوبات مثل عدس منابع خوبی هستند.

نوشیدن آب کافی هم به اندازه فیبر مهم است. اگر فیبر بخورید اما آب کم بنوشید، مدفوع سفت تر می شود نه نرم تر. روزانه حداقل هشت لیوان آب بنوشید، و اگر هوا گرم است یا فعالیت بدنی دارید، مصرف را بیشتر کنید.

نرم کننده های مدفوع

داروهایی مثل دوکوسات سدیم یا پودر پسیلیوم می توانند در کوتاه مدت کمک کنند تا مدفوع نرم تر و عبور آن راحت تر شود. این داروها بدون نسخه در داروخانه ها پیدا می شوند، اما نباید به استفاده طولانی مدت از آنها عادت کرد. هدف این است که در این فاصله، رژیم غذایی درست را جایگزین کنید.

پرهیز از زور زدن و نشستن طولانی در توالت

یکی از عاداتی که خیلی ها دارند و نمی دانند چقدر به شقاق آسیب می زند، نشستن طولانی مدت روی توالت است. وقتی بیش از پنج تا هفت دقیقه روی توالت می مانید، فشار زیادی به ناحیه مقعد وارد می شود. با موبایل یا کتاب در دستشویی نمانید.

زور زدن هم به همان اندازه مضر است. اگر مدفوع نمی آید، بلند شوید و بعدا دوباره امتحان کنید. هرگز زور نزنید چون این کار عضله اسفنکتر را تحریک و شقاق را بدتر می کند.

کرم های بی حسی موضعی بدون نسخه

کرم هایی که حاوی لیدوکائین یا بنزوکائین هستند می توانند درد موضعی را برای مدت کوتاهی کاهش دهند. این کرم ها شقاق را درمان نمی کنند اما کیفیت زندگی را در روزهای اول بهتر می کنند. استفاده از آنها باید با مشورت داروساز یا پزشک باشد، به خصوص اگر پوست حساسیت دارد.

پوزیشن درست هنگام دفع

استفاده از یک چهارپایه کوتاه برای بالا گذاشتن پاها هنگام نشستن روی توالت، زاویه مقعد را به حالتی نزدیک تر به چمباتمه می برد. تحقیقات نشان می دهند این پوزیشن فشار مورد نیاز برای دفع را کاهش می دهد و برای کسانی که شقاق دارند می تواند واقعا کمک کند.

درمان شقاق با طب سنتی و گیاهان دارویی

در کنار روش های مرسوم پزشکی، برخی گیاهان و روش های طب سنتی هم در کاهش علائم شقاق مقعدی استفاده شده اند. البته باید گفت که شواهد علمی محکمی برای اکثر این روش ها وجود ندارد و نباید جایگزین درمان اصلی شوند. با این حال برخی از آنها به عنوان مکمل می توانند مفید باشند.

گیاهانی که بیشتر در این زمینه مطرح هستند عبارتند از:

1. آلوئه ورا: ژل آلوئه ورا خاصیت ضد التهابی دارد و ممکن است در کاهش سوزش و درد موضعی کمک کند. برخی مطالعات کوچک نتایج مثبتی گزارش داده اند اما تحقیقات جامع تر لازم است.

2. روغن نارگیل: به عنوان روان کننده طبیعی استفاده می شود و ممکن است عبور مدفوع را راحت تر کند. خاصیت ضد میکروبی نیز دارد.

3. عصاره بابونه: در حمام نشسته استفاده می شود و به دلیل خاصیت ضد التهابی اش ممکن است التهاب اطراف شقاق را کاهش دهد.

4. روغن لاوندر: رقیق شده با روغن حامل می تواند موضعی استفاده شود و ممکن است درد را کمی کاهش دهد.

5. خاک رس سفید: در طب سنتی برای کاهش التهاب و خونریزی مقعدی استفاده می شود، هرچند شواهد علمی قوی ندارد.

استفاده از هر کدام از این روش ها باید با احتیاط باشد. بعضی افراد به برخی گیاهان حساسیت دارند و استفاده موضعی در ناحیه حساس مقعد ممکن است تحریک ایجاد کند. اگر تصمیم دارید از این روش ها استفاده کنید، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید، به خصوص اگر درمان دارویی هم داشته باشید. طب سنتی می تواند حامی و مکمل درمان باشد اما نباید جایگزین آن شود.

درمان شقاق به وسیله داروها

داروها اولین خط درمان در موارد متوسط تا نسبتا شدید هستند. هدف اصلی اکثر داروهای تجویزی برای شقاق، کاهش اسپاسم عضله اسفنکتر داخلی است تا جریان خون بهتر شود و بافت فرصت ترمیم داشته باشد.

بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط NHS، اگر شقاق مقعدی با مراقبت های اولیه بهبود پیدا نکند یا علائم آن تشدید شود، ممکن است درمان هایی مانند داروهای ضد یبوست، داروهای کنترل درد و کرم های مخصوص ترمیم زخم تجویز شوند. در صورتی که این روش ها موثر نباشند یا شقاق به طور مکرر عود کند، تزریق برای شل کردن عضلات مقعد یا جراحی نیز ممکن است توصیه شود.

در جدول زیر خلاصه ای از داروهای رایج آمده است.

مهم ترین نکته درباره این داروها این است که مصرفشان باید دقیقا طبق دستور پزشک باشد و خودسرانه قطع نشوند. مثلا نیتروگلیسرین موضعی باید مرتب و در زمان های مشخص استفاده شود تا نتیجه بدهد. اگر بعد از شش تا هشت هفته استفاده از داروهای موضعی بهبودی حاصل نشد، پزشک احتمالا گزینه های دیگری را مطرح می کند.

درمان فیشر با لیزر

لیزر درمانی در سال های اخیر به یکی از محبوب ترین روش ها برای درمان شقاق تبدیل شده، به خصوص در مواردی که داروها جواب نداده باشند یا شقاق مزمن باشد. در این روش از انرژی لیزر برای شل کردن عضله اسفنکتر داخلی استفاده می شود که همان هدف اسفنکتروتومی جراحی را با آسیب بسیار کمتر دنبال می کند.

یکی از مزیت های جدی لیزر این است که معمولا به بیهوشی عمومی نیاز ندارد و بی حسی موضعی یا آرام بخشی کافی است. زمان عمل کوتاه است و بیشتر بیماران همان روز به خانه برمی گردند. دوره بهبودی هم نسبت به جراحی باز معمولا کوتاه تر است.

اما درمان شقاق مقعد با لیزر هم مثل هر روش دیگری کاملا بی خطر نیست. احتمال عوارضی مثل بی اختیاری گاز یا مدفوع وجود دارد، هرچند با لیزر این خطر کمتر از جراحی باز تخمین زده می شود. همچنین لیزر برای همه انواع شقاق مناسب نیست و پزشک باید بررسی کند آیا این روش برای شرایط خاص بیمار گزینه درستی است یا خیر.

نرخ موفقیت لیزر در مطالعات مختلف بین ۸۰ تا ۹۵ درصد گزارش شده است، اما این اعداد باید با احتیاط تفسیر شوند چون کیفیت مطالعات و تعریف موفقیت در آنها متفاوت است. انتخاب مرکز درمانی معتبر و پزشک باتجربه در نتیجه نهایی تاثیر زیادی دارد.

درمان با عمل جراحی

جراحی آخرین گزینه درمانی شقاق است و معمولا زمانی مطرح می شود که داروها و روش های کم تهاجمی تر نتیجه نداده باشند. رایج ترین روش جراحی، اسفنکتروتومی جانبی داخلی (LIS) است که در آن یک بخش کوچک از عضله اسفنکتر داخلی بریده می شود تا اسپاسم از بین برود.

مواردی که معمولا برای آن ها، جراحی فیشر مقعدی توصیه می شود عبارتند از:

• شقاق مزمن که به درمان دارویی پاسخ نداده

• شقاق همراه با پاپیلای بزرگ شده یا پوست اضافه

• شقاق عمیق که به عضله اسفنکتر رسیده

• موارد عود مکرر با وجود درمان های قبلی

• شقاق همراه با فیستول مقعدی

نرخ موفقیت اسفنکتروتومی بالاست و در مطالعات مختلف بین ۹۰ تا ۹۵ درصد گزارش شده. اما مهم ترین نگرانی در این روش، احتمال بی اختیاری مدفوع یا گاز معده است که بسته به مهارت جراح و شرایط بیمار بین یک تا سی درصد متغیر است. به همین دلیل انتخاب جراح متخصص پروکتولوژی با تجربه کافی مهم است.

بهترین روش درمان شقاق چیست؟

این سوالی است که تقریبا هر بیمار می پرسد و متاسفانه جواب ساده ای ندارد. بهترین روش درمانی چیزی نیست که یک بار برای همیشه تعریف شده باشد، بلکه به وضعیت خاص هر بیمار بستگی دارد. با این حال یک چارچوب کلی وجود دارد که اکثر متخصصان پروکتولوژی با آن موافق هستند.

برای کمک به تصمیم گیری بهتر، این فاکتورها را در نظر بگیرید:

• شقاق حاد کمتر از شش هفته: با درمان خانگی و دارویی شروع کنید. اکثر این موارد با رعایت رژیم غذایی، حمام نشسته و پماد موضعی بهبود پیدا می کنند.

• شقاق مزمن بدون پاسخ به دارو: لیزر درمانی گزینه مناسبی است. دوره بهبودی کوتاه تر از جراحی و ریسک عوارض کمتر دارد.

• شقاق مزمن پیچیده یا با ساختار غیرطبیعی: جراحی ممکن است اجتناب ناپذیر باشد، خصوصا اگر لیزر جواب نداده باشد.

• شقاق همراه با بیماری زمینه ای مثل کرون: درمان بیماری زمینه ای در اولویت است و روش درمان شقاق باید با متخصص گوارش هماهنگ باشد.

درمان دارویی نباید خیلی زود کنار گذاشته شود. بعضی بیماران بعد از دو هفته مصرف دارو، چون نتیجه فوری نمی بینند، دارو را قطع می کنند.

اما درمان دارویی شقاق حداقل شش هفته پیگیری مداوم می خواهد. اگر بعد از این مدت بهبودی قابل توجهی نبود، آن وقت است که باید گزینه های دیگر جدی تر بررسی شوند. تصمیم نهایی باید با مشورت پزشک متخصص گرفته شود، نه صرفا بر اساس مطالعه مقالات اینترنتی.

بعد از درمان شقاق چه مراقبت هایی لازم است؟

درمان شقاق، چه با دارو باشد چه با لیزر یا جراحی، تنها نیمی از مسیر است. نیمه دوم به مراقبت های بعد از درمان مربوط می شود که اگر درست انجام نشود، احتمال بازگشت شقاق بسیار بالاست. بسیاری از عود های شقاق نه به خاطر شکست روش درمانی نیست و به دلیل بی توجهی به مراقبت های بعدی اتفاق می افتد.

رعایت رژیم غذایی پر فیبر

این مراقبت نه فقط برای دوره بهبودی، بلکه باید به عادت دائمی تبدیل شود. مصرف کافی فیبر و آب، مدفوع را نرم نگه می دارد و فشار هنگام دفع را کاهش می دهد. حبوبات، سبزیجات پخته، میوه های با پوست و نان سبوس دار گزینه های روزانه خوبی هستند. از مصرف زیاد فست فود، غذاهای فرآوری شده و پنیر های پرچرب که یبوست ایجاد می کنند، پرهیز کنید.

ادامه دادن به حمام نشسته

حتی بعد از بهبودی، ادامه دادن به حمام نشسته گرم بعد از اجابت مزاج برای مدتی توصیه می شود. این کار عضله اسفنکتر را شل نگه می دارد و جریان خون منطقه را بهبود می بخشد. بعد از جراحی یا لیزر، این مراقبت اهمیت بیشتری پیدا می کند.

مراقبت از زخم بعد از لیزر یا جراحی

بعد از هر نوع دخالت جراحی یا لیزر، محل عمل را تمیز و خشک نگه دارید. از مصرف دستمال کاغذی های معطر یا صابون های قوی در آن ناحیه بپرهیزید. در صورت ترشح غیرمعمول، خونریزی زیاد یا تب، فورا با پزشک تماس بگیرید. داروهای تجویز شده را تا زمانی که پزشک می گوید ادامه دهید حتی اگر احساس بهتری دارید.

اجتناب از فعالیت های پرفشار در هفته های اول

بعد از جراحی یا لیزر، فعالیت های سنگین، بلند کردن اجسام سنگین و ورزش های پرفشار را برای چند هفته کنار بگذارید. نشستن طولانی روی صندلی سخت هم می تواند فشار ایجاد کند. اگر کار اداری دارید، استفاده از بالشتک های مخصوص دونات شکل ممکن است راحت تر باشد.

پیگیری های بعد از عمل

ویزیت های پس از عمل را جدی بگیرید. بسیاری از بیماران بعد از احساس بهبودی، مراجعه های بعدی را نادیده می گیرند. اما این ویزیت ها به پزشک اجازه می دهد روند بهبودی را رصد کند و اگر مشکلی در حال شکل گرفتن باشد، زودتر شناسایی و مدیریت شود.

چرا شقاق دوباره عود می کند؟

عود شقاق مقعدی یکی از چالش های رایج در مدیریت این بیماری است. حتی بعد از درمان موفق، اگر عوامل زمینه ساز برطرف نشده باشند، شقاق می تواند دوباره برگردد. آماری که در مطالعات مختلف گزارش شده نشان می دهد تا بیست الی سی درصد از بیماران در طول یک سال بعد از درمان، عود را تجربه می کنند.

دلایل عود شقاق متنوع است. ادامه عادت های غذایی نادرست و یبوست مزمن احتمالا رایج ترین دلیل است. در کنار این، تغییر ناکافی در سبک زندگی، استرس مزمن که روی سیستم گوارش تاثیر می گذارد، بیماری های زمینه ای مانند کرون و سندروم روده تحریک پذیر، و انجام ناقص درمان اولیه هم می توانند به عود کمک کنند. بعضی مواقع هم درمان اولیه به اندازه کافی ریشه ای نبوده و شقاق بطور کامل التیام نیافته است.

چگونه از بازگشت شقاق جلوگیری کنیم؟

جلوگیری از عود شقاق بیشتر از درمانش به تغییر عادات بلند مدت بستگی دارد. یک سری اقدامات ساده اما مستمر می توانند احتمال بازگشت را به طور قابل توجهی کاهش دهند. این اقدامات را به عادت روزانه تبدیل کنید:

1. روزانه حداقل دو لیتر آب بنوشید، به خصوص در فصل های گرم سال.

2. فیبر کافی در رژیم غذایی داشته باشید و از غذاهای فرآوری شده دوری کنید.

3. هرگز اجابت مزاج را به تعویق نیندازید چون تاخیر باعث سفت شدن مدفوع می شود.

4. زمان نشستن روی توالت را به حداکثر پنج تا هفت دقیقه محدود کنید.

5. از بلند کردن اجسام سنگین و فشارهای ناگهانی روی ناحیه شکم و لگن پرهیز کنید.

6. ورزش منظم داشته باشید چون فعالیت بدنی حرکت روده را بهبود می بخشد.

7. استرس را مدیریت کنید، چون استرس مزمن با یبوست و تغییرات عملکرد روده رابطه مستقیم دارد.

8. اگر هرگونه علامت اولیه درد یا خونریزی دیدید، خیلی زود به پزشک مراجعه کنید تا شقاق جدید در مرحله حاد درمان شود.

نقش یبوست در عود شقاق

یبوست و شقاق یک چرخه معیوب ایجاد می کنند. شقاق باعث درد هنگام دفع می شود، این درد باعث خودداری از اجابت مزاج می شود، خودداری مدفوع را سفت تر می کند و سفت شدن مدفوع شقاق را بدتر می کند. شکستن این چرخه یکی از مهم ترین اهداف درمانی است.

دکتر عاطفه دهقانی تفتی: در بعضی افراد یبوست مزمن ریشه در کاهش تحرک روده، بیماری های تیروئید، مصرف برخی داروها مثل داروهای آهن یا مسکن های مخدر، و یا حتی سندروم روده تحریک پذیر دارد. اگر یبوست مقاوم به تغییر رژیم غذایی است، باید علت آن هم توسط پزشک بررسی شود، نه اینکه فقط نرم کننده مدفوع مصرف کنید و دنبال ریشه ماجرا نگردید.

هزینه درمان فیشر مقعدی

هزینه درمان شقاق مقعدی بسته به روش درمانی، شهر و کلینیک انتخابی می تواند تفاوت قابل توجهی داشته باشد. درمان دارویی معمولا کمترین هزینه را دارد و شامل ویزیت پزشک و هزینه داروهاست. روش های تهاجمی تر مثل لیزر و جراحی طبیعتا هزینه بیشتری دارند.

برای هزینه عمل لیزر شقاق مقعدی در کلینیک های مختلف اعداد متفاوتی مطرح می شود. در کلینیک پارما طب، هزینه درمان لیزر شقاق بین ۷ تا ۲۵ میلیون تومان است که این بازه بسته به شدت شقاق، تعداد جلسات و خدمات جانبی متفاوت است. قبل از هر تصمیمی، با کلینیک درباره پوشش بیمه و شرایط پرداخت صحبت کنید.

برای شقاق به چه دکتری مراجعه کنیم؟

شقاق مقعدی را باید در اولین قدم به یک متخصص جراحی عمومی یا متخصص پروکتولوژی نشان داد. پروکتولوژیست پزشکی است که در بیماری های مقعد و روده تخصص دارد و تجربه کافی برای تشخیص دقیق و انتخاب بهترین روش درمانی را دارد.

در صورتی که شقاق همراه با علائمی مثل اسهال مزمن، کاهش وزن یا خونریزی شدید است، مشاوره با متخصص گوارش هم توصیه می شود تا بیماری های زمینه ای مثل کرون رد شوند.

در مجموع، شقاق مقعدی یک بیماری قابل درمان است. هرچه زودتر تشخیص و درمان انجام شود، احتمال بهبودی بدون نیاز به روش های تهاجمی بیشتر است. کلینیک پارما طب با تیم متخصص در درمان بیماری های مقعد و روده، خدماتی از جمله تشخیص، درمان دارویی، لیزر و جراحی شقاق را ارائه می دهد. اگر علائمی دارید که به شقاق مقعدی شباهت دارد، مشاوره اولیه را هر چه سریع تر دریافت کنید.