لیزر بواسیر | کاندیدای مناسب | مزایا و معایب لیزر هموروئید

لیزر بواسیر چیست و چگونه این بیماری را را درمان می کند؟

لیزر بواسیر یا لیزر هموروئیدوپلاستی یک روش درمانی کم تهاجمی است که در آن با استفاده از یک فیبر لیزر نازک، انرژی نوری به داخل بافت بواسیری هدایت می شود. این انرژی باعث گرم شدن و انعقاد رگ های تغذیه کننده بافت بواسیری می شود و در نتیجه جریان خونی که باعث بزرگ شدن هموروئید شده بود کاهش می یابد.

برخلاف جراحی سنتی که در آن بافت اضافی با تیغ یا قیچی جراحی برداشته می شود، در لیزر هیچ برشی روی پوست یا مخاط ایجاد نمی شود و فقط بافت داخلی هدف قرار می گیرد. پزشک با کمک یک دستگاه به نام آنوسکوپ وارد کانال مقعدی می شود و فیبر لیزر را دقیقا در محل بواسیر قرار می دهد.

نوع لیزر مورد استفاده معمولا از نوع دیود است که طول موج آن برای انعقاد بافت عروقی مناسب طراحی شده است. پس از تابش لیزر، بافت بواسیری به مرور طی چند هفته کوچک و جمع می شود و اندازه توده کاهش پیدا می کند. این روش معمولا به صورت سرپایی و با بیهوشی موضعی یا نخاعی سبک انجام می شود و بیمار همان روز یا ساعتی بعد از عمل می تواند مرکز درمانی را ترک کند.

آیا همه نوع هموروئید با لیزر درمان می شوند؟

یکی از سوالات رایج بیماران این است که آیا لیزر برای هر نوع بواسیری کاربرد دارد یا خیر. واقعیت این است که مناسب بودن لیزر به نوع و درجه بواسیر بستگی زیادی دارد و این نکته ای است که در بسیاری از منابع موجود به آن اشاره کمرنگی می شود.

بواسیر داخلی که در قسمت درونی کانال مقعد قرار دارد بهترین پاسخ را به لیزر می دهد، زیرا بافت آن پوشیده از مخاط است و رگ های آن به راحتی با انرژی لیزر منعقد می شوند. بواسیر خارجی که زیر پوست اطراف مقعد قرار دارد و از عصب حسی پوستی تغذیه می شود پاسخ متفاوتی به لیزر می دهد و در بیشتر موارد اگر جزء برجسته و بزرگی از بافت به صورت خارجی وجود داشته باشد، جراحان ترجیح می دهند از روش های جراحی یا برداشتن موضعی استفاده کنند نه لیزر تنها.

هموروئید ترومبوزه که در آن لخته خون داخل بافت بواسیری تشکیل شده و باعث درد شدید و ناگهانی می شود، اصولا در مرحله حاد کاندید مناسبی برای لیزر نیست و نیاز به تخلیه لخته یا درمان اورژانسی دارد. تنها پس از فروکش کردن التهاب حاد است که ممکن است لیزر برای بافت باقی مانده در نظر گرفته شود.

از نظر درجه بندی که پزشکان بر اساس میزان افتادگی بافت طبقه بندی می کنند، درجه یک که کوچک ترین درجه است معمولا با تغییر رژیم غذایی و دارو کنترل می شود و نیازی به لیزر ندارد.

درجه دو و سه بهترین کاندید برای لیزر هستند، زیرا افتادگی بافت به اندازه ای است که درمان دارویی کافی نیست ولی بافت هنوز به قدری بزرگ نشده که فقط جراحی جواب بدهد. درجه چهار که بافت به طور دائم بیرون از مقعد قرار دارد پاسخ ضعیف تری به لیزر می دهد و در بسیاری از موارد جراحی کامل تر و پایدارتر است.

چه کسانی بهترین کاندید لیزر بواسیر هستند؟

انتخاب بیمار مناسب یکی از مهم ترین عوامل موفقیت لیزر بواسیر است و تجربه نشان داده وقتی این انتخاب درست انجام شود، نتیجه درمان به مراتب رضایت بخش تر خواهد بود. به طور کلی افرادی که بواسیر داخلی درجه دو یا سه دارند و به درمان های خط اول مانند تغییر رژیم غذایی، افزایش فیبر و داروهای موضعی پاسخ کافی نداده اند، از بهترین گزینه ها برای این روش محسوب می شوند.

همچنین کسانی که به دنبال دوره نقاهت کوتاه تر و بازگشت سریع به کار و زندگی روزمره هستند معمولا از لیزر رضایت بیشتری دارند.

• بیماران با بواسیر داخلی درجه دو و سه که علائم مکرر خونریزی یا افتادگی دارند

• افرادی که درمان های دارویی و رژیمی برایشان کافی نبوده است

• کسانی که به دلیل شغل یا شرایط زندگی امکان دوره نقاهت طولانی جراحی باز را ندارند

• بیمارانی که اختلال انعقادی شدید، عفونت فعال ناحیه مقعد یا بیماری التهابی روده ندارند

• افرادی که بواسیر خارجی بزرگ یا ترومبوزه فعال ندارند

در مقابل، بارداری، وجود آبسه یا فیستول مقعدی، بیماری های التهابی روده مانند کرون و کولیت اولسراتیو و بواسیر درجه چهار با افتادگی دائمی از مواردی هستند که پزشک معمولا لیزر را گزینه اول پیشنهاد نمی دهد. تصمیم نهایی همیشه باید پس از معاینه مقعدی و در صورت لزوم انجام آندوسکوپی یا کولونوسکوپی توسط پزشک متخصص گرفته شود، نه صرفا بر اساس خواسته بیمار.

مراحل انجام لیزر بواسیر از لحظه ورود تا ترخیص

روند انجام لیزر بواسیر در بیشتر کلینیک های تخصصی مراحل مشخص و از پیش تعیین شده ای دارد. آشنایی با این مراحل به بیمار کمک می کند با آرامش بیشتری در روز عمل حاضر شود و بداند در هر بخش چه اتفاقی در انتظارش است.

پذیرش و معاینه اولیه

بیمار در بدو ورود مدارک و آزمایش های پیش از عمل مانند آزمایش خون و انعقاد را ارائه می دهد. پزشک یا دستیار او یک بار دیگر ناحیه مقعد را معاینه و درجه بواسیر را تایید می کند. در همین مرحله سوالات بیمار درباره روند عمل و مراقبت های بعد از آن پاسخ داده می شود.

آماده سازی و بی حسی

بیمار روی تخت اتاق عمل در وضعیت مناسب قرار می گیرد و بسته به تصمیم پزشک، بیهوشی موضعی، نخاعی سبک یا آرام بخش تزریق می شود. هدف از این مرحله این است که بیمار در طول عمل درد یا ناراحتی احساس نکند و کاملا آرام باشد.

ورود آنوسکوپ و شناسایی بافت

پزشک با استفاده از آنوسکوپ وارد کانال مقعدی می شود و بافت های بواسیری را به دقت شناسایی می کند. در این مرحله محل دقیق تابش لیزر برای هر بواسیر به طور جداگانه مشخص می شود تا از آسیب به بافت سالم اطراف جلوگیری شود.

تابش لیزر و انعقاد بافت

فیبر لیزر به آرامی وارد بافت بواسیری می شود و انرژی لیزر به صورت پالس های کوتاه تابانده می شود. این کار باعث انعقاد رگ های خونی تغذیه کننده بافت می شود. بسته به تعداد و اندازه بواسیرها، این مرحله معمولا بین پانزده تا چهل و پنج دقیقه طول می کشد.

پایان عمل و ریکاوری کوتاه

پس از اتمام تابش لیزر، ابزارها خارج و در صورت نیاز پانسمان سبکی روی ناحیه گذاشته می شود. بیمار به بخش ریکاوری منتقل و علائم حیاتی او تا برطرف شدن اثر بیهوشی زیر نظر گرفته می شود.

ترخیص و توصیه های اولیه

در بیشتر موارد بیمار در همان روز و طی چند ساعت مرخص می شود. پیش از ترخیص، داروهای مسکن و نرم کننده مدفوع تجویز و توضیحات لازم درباره تغذیه و مراقبت های روزهای اول در اختیار بیمار قرار می گیرد.

بعد از انجام لیزر چه اتفاقی می افتد؟

در ساعات اول بعد از لیزر ممکن است بیمار کمی احساس سنگینی یا کشیدگی خفیف در ناحیه مقعد داشته باشد که با مسکن های معمولی قابل کنترل است. طی روزهای اول ممکن است کمی ترشح یا خونریزی بسیار جزئی مشاهده شود که طبیعی است، اما مقدار زیاد خونریزی باید سریع به پزشک گزارش شود.

بافت بواسیری بلافاصله ناپدید نمی شود بلکه طی دو تا شش هفته به تدریج جمع و کوچک می شود و علائمی مانند خونریزی و افتادگی کم کم بهبود می یابد. بیشتر بیماران می توانند از روز بعد یا حداکثر دو سه روز بعد فعالیت های سبک روزمره خود را از سر بگیرند. بهبود کامل و ارزیابی نتیجه نهایی درمان معمولا در ویزیت پیگیری چهار تا شش هفته بعد از عمل مشخص می شود.

مقایسه لیزر بواسیر با سایر روش های درمان

در کنار لیزر، روش های دیگری هم برای درمان بواسیر وجود دارد که از جمله مهم ترین آنها می توان به بستن با کش یا رابر بند لیگیشن، اسکلروتراپی و جراحی باز یا هموروئیدکتومی اشاره کرد. مقایسه دقیق تر معمولا بین لیزر و جراحی باز صورت می گیرد، چون این دو روش برای درمان بواسیرهای درجه بالاتر بیشتر مورد توجه هستند.

عمل جراجی برای هموروئید روشی قدیمی و اثبات شده است که در آن بافت اضافی بواسیر به طور کامل برداشته می شود. این روش برای بواسیر درجه چهار و موارد پیچیده با ترکیب داخلی و خارجی نتیجه پایدارتر و ماندگارتری دارد، اما درد بعد از عمل معمولا بیشتر است و دوره نقاهت آن می تواند تا دو تا چهار هفته طول بکشد. عوارضی مانند احتباس ادراری، خونریزی ثانویه و در موارد نادر تنگی مقعد در جراحی باز گزارش شده است.

لیزر در مقابل درد کمتری در روزهای اول ایجاد می کند، خونریزی حین عمل محدودتر است و بیمار زودتر به فعالیت عادی برمی گردد. اما باید صادق بود که لیزر برای بواسیر درجه چهار یا بواسیر با جزء خارجی بزرگ به اندازه جراحی موثر نیست و طبق برخی مطالعات بلندمدت، احتمال بازگشت یا عود بواسیر بعد از لیزر در طول چند سال بیشتر از جراحی باز گزارش شده است. به همین دلیل انتخاب بین این دو روش باید بر اساس درجه بیماری و اولویت بیمار بین راحتی کوتاه مدت یا ماندگاری بلندمدت انجام شود.

مزایا و معایب لیزر بواسیر

مثل هر روش درمانی دیگری، لیزر بواسیر هم نقاط قوت مشخصی دارد و هم محدودیت هایی که کمتر به آن اشاره می شود. شناخت واقع بینانه هر دو طرف ماجرا به بیمار کمک می کند انتظارات درستی از نتیجه درمان داشته باشد.

مزایا:

• درد کمتر نسبت به جراحی باز، به خصوص در روزهای اول بعد از عمل

• عدم نیاز به برش و بخیه و در نتیجه بهبود سریع تر زخم

• امکان انجام سرپایی و بازگشت به خانه در همان روز

• خونریزی حین عمل بسیار محدود

• امکان درمان چند بواسیر در یک جلسه

معایب:

• هزینه اولیه معمولا بالاتر از روش های ساده مانند رابر بند لیگیشن

• عدم پوشش کامل بیمه پایه در بسیاری موارد

• محدود بودن کارایی برای بواسیر درجه چهار و بواسیر خارجی بزرگ

• احتمال عود علائم در بلندمدت که در برخی مطالعات تا حدود یک سوم بیماران بعد از چند سال گزارش شده است

• نیاز به تجهیزات لیزر و پزشک آموزش دیده که در همه شهرها به یک اندازه در دسترس نیست

جمع بندی این است که لیزر بواسیر برای بسیاری از بیماران با بواسیر درجه دو و سه گزینه ای راحت و کم عارضه محسوب می شود، ولی درمانی معجزه آسا و بدون هیچ محدودیتی نیست.

بیمار باید بداند که احتمال بازگشت بواسیر در بلند مدت وجود دارد و ممکن است در آینده نیاز به درمان مجدد پیدا کند. تصمیم گیری درست زمانی اتفاق می افتد که مزایای راحتی و بهبود سریع در کنار محدودیت های واقعی روش سنجیده شود و پزشک متخصص بر اساس معاینه دقیق بهترین گزینه را به بیمار پیشنهاد دهد.

عوارض احتمالی لیزر هموروئید

اگرچه لیزر بواسیر نسبت به جراحی باز عوارض کمتری دارد، اما این به معنای نبود هرگونه عارضه نیست و بیمار باید از احتمالات واقعی آن آگاه باشد. شایع ترین عارضه گزارش شده درد یا سوزش خفیف تا متوسط در روزهای اول است که با مسکن های ساده کنترل می شود.

خونریزی جزئی حین دفع در هفته اول امری نسبتا رایج است، اما خونریزی شدید نادر است و در صورت وقوع باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.

یکی از عوارضی که در برخی مطالعات به آن اشاره شده ترومبوز حاد یا تشکیل لخته در بافت باقی مانده بواسیر است که می تواند باعث درد ناگهانی شود و گاهی نیاز به مداخله دارد. تورم موقت ناحیه مقعد، خارش خفیف و کمی ترشح نیز از عوارض شایع و گذرا هستند.

عوارض جدی تر مانند عفونت، تشکیل فیستول مقعد یا آسیب به عملکرد اسفنکتر مقعدی بسیار نادر است ولی به طور کامل صفر نیست، به خصوص اگر بیمار بیماری زمینه ای مانند دیابت کنترل نشده یا اختلال انعقادی داشته باشد. احتمال بازگشت بواسیر در بلند مدت هم باید به عنوان یک نوع عارضه تاخیری در نظر گرفته شود، چرا که بافت عروقی می تواند دوباره بزرگ شود. انتخاب پزشک با تجربه و رعایت دقیق مراقبت های بعد از عمل نقش مهمی در کاهش این عوارض دارد.

مراقبت های بعد از لیزر

رعایت مراقبت های بعد از لیزر بواسیر نقش مهمی در کاهش درد، پیشگیری از عوارض و سرعت بهبود دارد. بیشتر بیماران با رعایت چند توصیه ساده می توانند طی چند روز به فعالیت های روزمره خود برگردند.

بر اساس توصیه موسسه ملی دیابت و بیماری های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK)، رعایت رژیم غذایی پرفیبر، نوشیدن مایعات کافی و پرهیز از زور زدن هنگام دفع، به کاهش علائم و پایین آمدن احتمال عود بواسیر کمک می کند.

در ادامه مهم ترین نکات مراقبتی بعد از لیزر را به تفکیک بررسی می کنیم.

دفع

جلوگیری از یبوست و زور زدن حین دفع یکی از مهم ترین اصول بعد از لیزر است، زیرا فشار زیاد می تواند به بافت تازه آسیب برساند. در صورت لزوم پزشک نرم کننده مدفوع تجویز می کند و بیمار نباید بدون مشورت داروهای ملین قوی مصرف کند.

حمام

حمام نشیمنگاهی با آب ولرم چند بار در روز، به خصوص بعد از هر بار دفع، به تسکین درد و تمیز نگه داشتن ناحیه کمک می کند. باید از آب داغ و مواد شوینده تحریک کننده در این ناحیه پرهیز شود.

ورزش

فعالیت سبک مانند پیاده روی کوتاه از همان روزهای اول توصیه می شود، چون گردش خون را بهتر می کند، اما ورزش سنگین، وزنه برداری و فعالیت هایی که فشار شکمی ایجاد می کنند باید تا زمان تایید پزشک، معمولا حدود دو هفته، به تعویق بیفتد.

غذا

در روزهای اول بهتر است غذاهای پرفیبر مانند سبزیجات، میوه و غلات کامل در برنامه غذایی افزایش یابد تا مدفوع نرم بماند. نوشیدن آب کافی هم در نرم نگه داشتن مدفوع نقش مهمی دارد. غذاهای تند، سرخ کردنی و کافئین زیاد بهتر است در هفته اول کمتر مصرف شود، چون می تواند باعث تحریک ناحیه عمل شود.

رانندگی

اگر بیهوشی موضعی ساده بوده باشد، بیشتر بیماران می توانند همان روز یا روز بعد رانندگی کنند، اما اگر آرام بخش یا بیهوشی نخاعی استفاده شده، بهتر است حداقل تا بیست و چهار ساعت رانندگی نکنند و فرد همراه داشته باشند.

رابطه جنسی

بهتر است رابطه جنسی تا زمان بهبود کامل ناحیه که معمولا یک تا دو هفته زمان می برد به تعویق بیفتد تا از فشار یا آسیب به بافت تازه جلوگیری شود. در صورت وجود درد یا ناراحتی پس از این مدت باید با پزشک مشورت شود.

دارو

داروهای مسکن ساده، نرم کننده مدفوع و در برخی موارد پماد موضعی توسط پزشک تجویز می شود. مصرف داروهای ضد انعقاد یا مسکن های قوی تر بدون هماهنگی با پزشک توصیه نمی شود، چون می تواند خطر خونریزی را افزایش دهد.

درد لیزر بواسیر واقعا چقدر است؟

یکی از نگرانی های اصلی بیماران پیش از هر اقدامی درباره میزان واقعی درد لیزر بواسیر است. باید گفت لیزر بدون درد مطلق نیست، اما شدت آن به طور محسوسی کمتر از جراحی باز است. بیشتر بیماران درد روز اول را در حد خفیف تا متوسط توصیف می کنند، شبیه احساس کشیدگی یا سوزش که با مسکن های معمولی قابل کنترل است.

طبق گزارش برخی مطالعات بالینی، در بیشتر بیماران شدت درد در مقیاس استاندارد درد در همان روز اول بسیار پایین بوده و طی یک ماه تقریبا در همه بیماران به صفر رسیده است.

نظر دکتر عاطفه دهقانی تفتی در این مورد: میزان درد به عواملی مانند تعداد بواسیرهای درمان شده، آستانه درد فردی و رعایت مراقبت های بعد از عمل مانند جلوگیری از یبوست بستگی دارد. نکته مهم این است که درد شدید و مداوم طبیعی نیست و باید سریع به پزشک اطلاع داده شود، چون می تواند نشانه عارضه ای مانند ترومبوز یا عفونت باشد.

لیزر بواسیر یکی از روش های کم تهاجمی برای درمان هموروئید است که در بیماران مناسب می تواند با درد کمتر، خونریزی محدودتر و دوره نقاهت کوتاه تری نسبت به جراحی باز همراه باشد. با این حال، این روش برای تمام انواع و درجات بواسیر مناسب نیست و انتخاب آن باید بر اساس معاینه دقیق پزشک انجام شود.

بیمار باید پیش از درمان درباره میزان موفقیت، احتمال عود، عوارض احتمالی و مراقبت های بعد از عمل اطلاعات کافی داشته باشد. هزینه درمان نیز به عواملی مانند درجه بواسیر، روش مورد استفاده، دستمزد پزشک و مرکز درمانی بستگی دارد. برای آگاهی بیشتر می توانید هزینه عمل لیزر بواسیر را نیز بررسی کنید.