عود هموروئید | علت و علائم عود بواسیر + راه های جلوگیری

عود بواسیر چیست؟

وقتی می گوییم بواسیر عود کرده، منظور این است که علائمی که قبلا کنترل شده بودند، دوباره برگشته اند؛ فرقی نمی کند این کنترل با تغییر سبک زندگی به دست آمده باشد یا با یک روش درمانی مثل بستن با باند لاستیکی، تزریق اسکلروزان یا جراحی کامل.

نکته ای که خیلی وقت ها گفته نمی شود این است که عود همیشه به معنای برگشت دقیقا همان بافت قبلی نیست؛ گاهی یک بافت هموروئیدی تازه در نقطه دیگری از کانال مقعد شکل می گیرد و علائم مشابهی ایجاد می کند، در حالی که محل قبلی که درمان شده کاملا سالم مانده است.

از نظر آناتومی، هموروئید بخشی از ساختار طبیعی عروق مقعد است که در کنترل دفع نقش دارد؛ وقتی این عروق به خاطر فشار مکرر و طولانی مدت متورم و ملتهب می شوند، بواسیر علامت دار پیدا می شود و همین چرخه در عود هم دوباره تکرار می شود، چه بافت قبلی برگردد چه بافت جدید درگیر شود.

علائم عود هموروئید چیست؟

علائم عود بواسیر معمولا شبیه همان نشانه هایی است که بار اول باعث نگرانی شما شده بود، اما گاهی با شدت یا شکل کمی متفاوت خودش را نشان می دهد. بعضی افراد فقط یک خونریزی خفیف را تجربه می کنند و بعضی دیگر با درد، خارش یا حتی افتادگی بافت مواجه می شوند. شناخت دقیق این علائم کمک می کند زودتر متوجه عود شوید و پیش از پیچیده شدن وضعیت، اقدام کنید.

خونریزی هنگام اجابت مزاج

شایع ترین نشانه عود، دیدن خون روشن روی دستمال توالت یا سطح مدفوع است. این خونریزی معمولا بدون درد است و بلافاصله بعد از دفع خودش را نشان می دهد. اگر خونریزی مکرر شود یا حجم آن زیاد باشد، حتما باید جدی گرفته شود چون در طولانی مدت می تواند به کم خونی منجر شود.

خارش و سوزش اطراف مقعد

تحریک پوست اطراف مقعد و احساس خارش مداوم، به خصوص بعد از دفع، یکی از نشانه های آزار دهنده عود بواسیر است. این خارش گاهی به خاطر ترشح مخاطی هموروئید و رطوبت باقی مانده در آن ناحیه تشدید می شود و اگر با خراشیدن همراه شود، احتمال تحریک و التهاب بیشتر هم وجود دارد.

احساس توده یا برجستگی در مقعد

خیلی از افراد اولین نشانه عود را با لمس یک توده کوچک و نرم در اطراف مقعد متوجه می شوند. این توده ممکن است هموروئید خارجی باشد یا نشانه ای از افتادگی بواسیر داخلی به بیرون از کانال مقعد؛ در هر دو حالت بهتر است توسط پزشک بررسی شود تا با سایر مشکلات مثل زگیل مقعدی اشتباه گرفته نشود.

درد و ناراحتی هنگام نشستن یا دفع

درد در عود بواسیر معمولا خفیف تا متوسط است، مگر اینکه لخته خون در هموروئید خارجی تشکیل شده باشد که در این حالت درد می تواند شدید و ناگهانی باشد. نشستن طولانی، به خصوص روی سطوح سفت و مقاوم، این ناراحتی را بیشتر می کند.

پرولاپس یا بیرون زدگی بافت هموروئیدی

در مراحل پیشرفته تر عود، بافت هموروئید داخلی ممکن است هنگام دفع یا حتی هنگام ایستادن به بیرون از مقعد بیرون بزند. در ابتدا این بافت خودش به داخل برمی گردد، اما اگر عود جدی تر شده باشد، ممکن است نیاز به برگرداندن دستی داشته باشد یا حتی به طور دائم بیرون بماند.

ترشح مخاطی و احساس دفع ناقص

بعضی افراد بعد از عود بواسیر متوجه یک ترشح لزج و مخاطی می شوند که لباس زیر را کثیف می کند. این ترشح معمولا با احساس ناقص ماندن دفع همراه است، چون وجود بافت متورم در کانال مقعد حس طبیعی خالی شدن روده را مختل می کند.

بواسیرم عود کرده؛ چیکار کنم؟

اگر بعد از مدتی که فکر می کردید بواسیرتان خوب شده دوباره همان علائم را حس کردید، اولین کاری که باید بکنید احساس ترس و نگرانی نیست. عود بواسیر در بسیاری از موارد با اقدامات ساده و به موقع قابل کنترل است، به خصوص اگر هنوز در مراحل اولیه باشد. مسیر درست این است که به ترتیب و بدون عجله جلو بروید؛ از ارزیابی دقیق علائم تا در صورت نیاز مراجعه به پزشک متخصص.

1. علائم را دقیق زیر نظر بگیرید. شدت خونریزی، رنگ آن، تکرار درد و اینکه آیا توده ای بیرون زده یا نه را یادداشت کنید تا اگر به پزشک مراجعه کردید، تصویر روشنی از روند مشکل داشته باشید.

2. رژیم غذایی را همان روز اصلاح کنید. مصرف فیبر را از طریق سبزیجات، میوه ها و غلات کامل بالا ببرید و مصرف آب را افزایش دهید تا مدفوع نرم تر شود و فشار هنگام دفع کم شود.

3. از حمام نشسته یا سیتز بث استفاده کنید. نشستن در آب گرم به مدت ده تا پانزده دقیقه، چند بار در روز، به کاهش التهاب و درد کمک زیادی می کند.

4. از نشستن طولانی و فشار زیاد هنگام دفع خودداری کنید. اگر شغل شما نشسته است، هر یک ساعت چند دقیقه بلند شوید و راه بروید.

5. در صورت نیاز از پمادهای موضعی بدون نسخه با مشورت داروخانه استفاده کنید تا خارش و سوزش کنترل شود، اما این کار نباید جایگزین بررسی علت اصلی شود.

6. اگر بعد از چند روز مراقبت خانگی علائم بهتر نشد یا بدتر شد، وقت مراجعه به پزشک متخصص گوارش یا جراح کولورکتال است.

7. از خوددرمانی طولانی مدت بدون تشخیص دقیق پرهیز کنید، چون بعضی علائم مشابه بواسیر می توانند نشانه مشکلات دیگری مثل شقاق مقعدی یا حتی مشکلات جدی تر باشند.

علت عود کردن بواسیر چیست؟

عود بواسیر به ندرت فقط یک علت مشخص دارد؛ در بیشتر موارد چند عامل هم زمان دست به دست هم می دهند تا دوباره فشار روی عروق مقعد بالا برود.

شواهد پژوهشی در Pubmed نیز نشان می‌ دهند که عود بیماری هموروئیدی فقط به یک عامل محدود نیست. در یک مرور سیستماتیک، عواملی مانند یبوست و کم‌ تحرکی در کنار زمان سپری‌ شده از درمان و نوع درمان، با احتمال عود ارتباط داشته‌ اند؛ با این حال میزان عود در مطالعات مختلف تفاوت قابل توجهی داشته است.

شناخت این عوامل کمک می کند بفهمید کدام بخش از زندگی روزمره تان باید تغییر کند تا احتمال بازگشت بواسیر کمتر شود.

• یبوست مزمن و فشار مکرر هنگام دفع

• رژیم غذایی کم فیبر و مصرف کم مایعات

• کم تحرکی و نشستن طولانی مدت، چه پشت میز کار چه روی توالت

• بارداری و فشار رحم بزرگ شده روی عروق لگن

• اضافه وزن، به خصوص چاقی شکمی که فشار داخل شکم را بالا می برد

• بلند کردن اجسام سنگین همراه با حبس نفس

• ضعف ذاتی بافت همبند اطراف عروق مقعد که در برخی افراد ارثی است

• عدم پیگیری توصیه های پزشک بعد از درمان اولیه

• اسهال مزمن که به همان اندازه یبوست می تواند تحریک کننده باشد

اگر به این فهرست نگاه کنید، یک نکته مشترک در همه آن ها دیده می شود؛ همه شان به نوعی فشار مزمن روی عروق ناحیه مقعد را بالا می برند. همین فشار مکرر باعث می شود دیواره این عروق دوباره کشیده و متورم شود، حتی اگر قبلا یک بار درمان شده باشند. به همین دلیل هم هست که خیلی از پزشکان تاکید دارند درمان قطعی بواسیر فقط برداشتن بافت متورم نیست، بلکه باید همراه با اصلاح همین عادت های زمینه ای باشد، وگرنه چرخه عود دیر یا زود دوباره تکرار می شود.

علت عود بواسیر بعد از عمل چیست؟

عود بعد از عمل هموروئید موضوعی است که خیلی از بیماران انتظارش را ندارند، چون فکر می کنند وقتی بافت مشکل ساز برداشته شد، قضیه برای همیشه تمام شده. اما واقعیت پیچیده تر از این حرف هاست. اول اینکه در کانال مقعد معمولا سه ستون اصلی بافت هموروئیدی وجود دارد و در بسیاری از روش های جراحی، تمرکز درمان روی ستون یا ستون هایی است که علامت دار شده اند، نه لزوما همه بافت موجود؛ همین موضوع باعث می شود در بخش هایی که دست نخورده باقی مانده اند، با گذشت زمان و تحت همان فشارهای قبلی، بافت جدیدی متورم شود.

نکته دوم به نوع روش درمانی برمی گردد. روش هایی مثل بستن با باند لاستیکی یا اسکلروتراپی چون بافت را کامل برنمی دارند و بیشتر خون رسانی به آن را قطع می کنند، نسبت به هموروئیدکتومی جراحی کامل، احتمال عود بالاتری در سال های بعد دارند؛ در مقابل هموروئیدکتومی دوره نقاهت سخت تری دارد. یعنی انتخاب روش درمانی از همان ابتدا روی احتمال عود بعدی تاثیر می گذارد و این چیزی است که بهتر است پیش از عمل با پزشک درباره اش صحبت شود.

نکته سوم و شاید مهم ترین نکته ای که کمتر به آن اشاره می شود، رفتار بیمار بعد از عمل است. خیلی از بیمارانی که تازه عمل کرده اند، از ترس درد از دفع منظم اجتناب می کنند و مدفوع را نگه می دارند؛ همین کار باعث سفت شدن بیشتر مدفوع و فشار بیشتر در دفعه بعدی می شود، یعنی دقیقا همان چیزی که باعث ایجاد بواسیر اول شده بود دوباره تکرار می شود.

از طرف دیگر، بافت اسکار حاصل از جراحی هم می تواند کمی حالت طبیعی کانال مقعد را تغییر دهد و در برخی افراد روی الگوی دفع اثر بگذارد. در نهایت، افرادی که زمینه ژنتیکی ضعف بافت همبند یا اختلال عملکرد کف لگن دارند، حتی با بهترین جراحی همچنان مستعد بازگشت بیماری بواسیر هستند، چون جراحی علامت را درمان می کند نه زمینه ای که باعث شکل گیری آن شده.

آیا عود بواسیر بعد از عمل نیاز به درمان مجدد دارد؟

جواب کوتاه این است که بستگی دارد؛ نه هر عود هموروئیدی به همان اندازه جدی است و نه همه موارد به یک روش درمان می شوند. یک عود خفیف با کمی خارش یا خونریزی جزئی معمولا با اصلاح رژیم غذایی و مراقبت های خانگی قابل کنترل است و نیازی به مداخله جدید ندارد.

اما وقتی خونریزی مکرر می شود، درد شدید ایجاد می کند یا بافت به طور دائم بیرون مانده، معمولا نمی توان فقط با تغییر سبک زندگی به نتیجه رسید و باید سراغ درمان های تخصصی تر رفت. تصمیم نهایی معمولا بعد از معاینه و گاهی آنوسکوپی یا کولونوسکوپی توسط پزشک گرفته می شود، چون شدت و نوع عود مستقیما روی نوع درمان بعدی تاثیر می گذارد. جدول زیر یک جمع بندی کلی از این موضوع را نشان می دهد.

جلوگیری از عود بواسیر چگونه امکان پذیر است؟

خبر خوب این است که بیشتر علت های عود بواسیر، عواملی هستند که می شود کنترلشان کرد. پیشگیری از عود لزوما به معنای یک رژیم سخت گیرانه یا محدودیت های عجیب و غریب نیست، بلکه بیشتر به چند عادت روزمره ساده برمی گردد که اگر پیوسته رعایت شوند، فشار روی عروق مقعد را به طور قابل توجهی کم می کنند. در ادامه مهم ترین این راهکارها را با جزئیات بیشتری بررسی می کنیم.

افزایش فیبر غذایی به شکل اصولی

هدف کلی دریافت حدود بیست و پنج تا سی گرم فیبر در روز است، اما نکته مهم این است که این افزایش باید تدریجی باشد. اضافه کردن ناگهانی فیبر زیاد بدون افزایش همزمان آب می تواند نفخ و حتی یبوست را بدتر کند. سبزیجات، میوه با پوست، حبوبات و غلات کامل بهترین منابع طبیعی فیبر هستند.

نوشیدن آب کافی در طول روز

فیبر بدون آب کافی نمی تواند کارش را درست انجام دهد و حتی ممکن است مدفوع را سفت تر کند. نوشیدن آب به طور تایم های پخش شده در طول روز، نه یکجا، به نرم ماندن مدفوع و کاهش فشار هنگام دفع کمک می کند.

اصلاح وضعیت نشستن روی توالت

زاویه طبیعی بدن برای دفع، حالت چمباتمه است نه نشستن کامل روی توالت فرنگی. استفاده از یک زیرپایی کوتاه که زانوها را بالاتر از سطح لگن نگه دارد، این زاویه را شبیه سازی می کند و فشار لازم برای دفع را به میزان قابل توجهی کم می کند؛ نکته ای که خیلی کم درباره اش صحبت می شود ولی تاثیر عملی زیادی دارد.

پرهیز از فشار و نشستن طولانی هنگام دفع

حبس نفس و فشار آوردن هنگام دفع، دقیقا همان فشاری است که باعث تورم دوباره عروق مقعد می شود. اگر ظرف چند دقیقه دفع انجام نشد بهتر است از توالت بلند شوید و بعدا دوباره امتحان کنید، به جای اینکه دقایق طولانی روی توالت بمانید و فشار بیاورید.

فعالیت بدنی منظم

حرکت منظم بدن، به خصوص پیاده روی روزانه، به بهتر شدن حرکات روده و کاهش یبوست کمک می کند. از طرف دیگر نشستن طولانی مدت، چه پشت میز کار چه در وسیله نقلیه، باعث تجمع خون در عروق لگن و مقعد می شود؛ برای همین فاصله انداختن بین دوره های نشستن طولانی اهمیت دارد.

توجه به علائم کف لگن و دفع ناهماهنگ

در برخی افراد، حتی با رژیم غذایی خوب، مشکل از هماهنگی عضلات کف لگن هنگام دفع است؛ یعنی به جای شل شدن، عضلات منقبض می شوند و دفع را سخت می کنند. اگر با وجود اصلاح رژیم غذایی همچنان دفع سخت و همراه با فشار زیاد است، ارزیابی توسط متخصص و در صورت نیاز فیزیوتراپی کف لگن می تواند بسیار موثر باشد.

پیگیری منظم بعد از درمان اولیه

خیلی از افراد بعد از بهبود اولین دوره بواسیر، پیگیری را کنار می گذارند. یک معاینه دوره ای، به خصوص در شش تا دوازده ماه اول بعد از درمان یا جراحی، کمک می کند در صورت شروع عود، در همان مراحل اولیه و ساده تر متوجه آن شوید.

چه زمانی برای عود بواسیر باید به پزشک مراجعه کرد؟

بیشتر موارد عود بواسیر خطرناک نیستند و با مراقبت خانگی بهبود پیدا می کنند، اما بعضی نشانه ها هستند که نباید نادیده گرفته شوند. تشخیص به موقع نه تنها از بدتر شدن وضعیت جلوگیری می کند بلکه احتمال اینکه علائم مربوط به مشکل دیگری غیر از بواسیر باشند را هم رد می کند.

• خونریزی شدید یا خونریزی که بیشتر از چند روز ادامه دارد

• دردی که با مراقبت خانگی بهتر نمی شود یا ناگهان خیلی شدید می شود

• بافتی که بیرون زده و به داخل برنمی گردد

• علائم عفونت مثل تب، تورم شدید یا ترشح چرکی و بدبو

• احساس ضعف، سرگیجه یا خستگی غیرعادی که می تواند نشانه کم خونی ناشی از خونریزی مزمن باشد

• تغییر ناگهانی در شکل یا رنگ مدفوع، یا وجود خون تیره به جای خون روشن

• عودهای مکرر و پشت سر هم با وجود رعایت توصیه های پیشگیری

به گفته دکتر عاطفه دهقانی تفتی، دلیل اهمیت این نشانه های بازگشت هموروئید این است که بعضی از آن ها می توانند مربوط به مشکلاتی غیر از بواسیر باشند، از جمله شقاق مقعدی، فیستول یا در موارد نادرتر مشکلات جدی تر دستگاه گوارش، به خصوص در افراد بالای چهل و پنج سال یا کسانی که سابقه خانوادگی بیماری های روده دارند. خود درمانی طولانی مدت بدون تشخیص دقیق می تواند باعث تاخیر در شناسایی مشکل اصلی شود.

در نهایت، عود بواسیر یک اتفاق نسبتا شایع است و به معنای شکست درمان قبلی نیست؛ بیشتر اوقات نشانه این است که یکی از عوامل زمینه ای مثل یبوست، کم تحرکی یا فشار مزمن هنوز کنترل نشده است. با شناخت علائم، اصلاح عادت های روزمره و مراجعه به موقع به متخصص هموروئید در صورت بروز نشانه های هشدار، می شود احتمال عود را به طور قابل توجهی کم کرد و در صورت بازگشت هم، آن را در ساده ترین و قابل کنترل ترین مرحله ممکن مدیریت کرد.

با وجود راهنمایی های انجام شده در این مقاله در صورتی که در مورد بازگشت و عود هموروئید، نیاز به مشاوره و یا رزرو وقت برای معاینه پزشک دارید، از طریق شماره 02188856972 با کارشناسان پارما طب تماس بگیرید.