بواسیر یا هموروئید داخلی چیست؟ | علت و روش‌های درمان

بواسیر یا هموروئید داخلی چیست؟

این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که سیاهرگ های داخل کانال مقعد متورم و گشاد شوند. این سیاهرگ ها در بخشی از کانال مقعد قرار دارند که بالاتر از خط دندانه ای (Dentate Line) است؛ به همین دلیل، هموروئید داخلی در بسیاری از افراد، به ویژه در مراحل اولیه، با درد همراه نیست و ممکن است تا مدت ها بدون اینکه فرد متوجه آن شود، وجود داشته باشد.

با این حال، هموروئید داخلی همیشه بدون علامت نمی ماند. خونریزی هنگام اجابت مزاج، احساس بیرون زدگی، خارش، ترشح مخاط و احساس تخلیه نشدن کامل روده از نشانه هایی هستند که ممکن است با پیشرفت این عارضه ظاهر شوند. البته بروز این علائم به معنای ابتلا به هموروئید داخلی نیست و برای تشخیص دقیق، باید توسط پزشک بررسی شوند.

تفاوت اصلی هموروئید داخلی با هموروئید خارجی در محل ایجاد آن است. هموروئید داخلی در داخل کانال مقعد شکل می‌گیرد، در حالی که هموروئید خارجی در زیر پوست اطراف مقعد ایجاد می‌شود. همین تفاوت باعث می‌شود نحوه بروز علائم و روند تشخیص این دو عارضه با یکدیگر متفاوت باشد.

علت به وجود آمدن هموروئید داخلی

هموروئید داخلی زمانی ایجاد می‌شود که فشار وارد شده به سیاهرگ های داخل کانال مقعد برای مدت طولانی افزایش پیدا کند. این فشار باعث ضعیف شدن دیواره رگ ها و متورم شدن آن ها می‌شود و در نهایت می تواند زمینه ایجاد بواسیر داخلی را فراهم کند. عوامل مختلفی در بروز این عارضه نقش دارند که مهم‌ترین آن ها عبارت اند از:

• یبوست: یبوست مزمن یکی از شایع ترین عوامل ایجاد هموروئید داخلی است. سفت بودن مدفوع و دشواری در دفع، فشار زیادی به سیاهرگ های ناحیه مقعد وارد می‌کند.

• زور زدن هنگام اجابت مزاج: وارد کردن فشار بیش از حد هنگام دفع، حتی در افرادی که یبوست ندارند، می تواند به مرور زمان باعث آسیب به شبکه وریدی مقعد شود.

• نشستن طولانی روی توالت: ماندن طولانی مدت روی توالت، به ویژه هنگام استفاده از تلفن همراه یا مطالعه، فشار وارد شده به رگ های مقعد را افزایش می‌دهد.

• بارداری: افزایش فشار داخل شکم، رشد جنین و تغییرات هورمونی در دوران بارداری، احتمال ایجاد هموروئید داخلی را بیش‌تر می‌کنند.

• چاقی و اضافه وزن: وزن بالا فشار بیشتری به لگن و ناحیه مقعد وارد می‌کند و یکی از عوامل خطر شناخته شده برای ابتلا به این عارضه است.

• رژیم غذایی کم فیبر: مصرف کم میوه، سبزیجات، غلات کامل و نوشیدن ناکافی آب، احتمال یبوست را افزایش می‌دهد و دفع را دشوارتر می‌کند.

• بلند کردن مکرر اجسام سنگین: این کار باعث افزایش فشار داخل شکم می‌شود و در صورت تکرار، می تواند در ایجاد هموروئید نقش داشته باشد.

• افزایش سن: با بالا رفتن سن، بافت‌های نگهدارنده رگ‌های ناحیه مقعد به تدریج ضعیف‌تر می‌شوند و احتمال بروز هموروئید افزایش پیدا می‌کند.

• سابقه خانوادگی: برخی افراد به دلیل ویژگی‌های ژنتیکی، بیشتر از دیگران مستعد ابتلا به هموروئید هستند.

اگر می‌خواهید بدانید چه عواملی در ایجاد هموروئید خارجی نقش دارند و آیا علت‌های آن با هموروئید داخلی تفاوتی دارد، پیشنهاد می‌کنیم مقاله علت بواسیر خارجی را نیز مطالعه کنید.

در نهایت، وجود این عوامل لزوما به معنی ابتلا به هموروئید داخلی نیست، اما احتمال بروز آن را افزایش می‌دهد. اصلاح سبک زندگی، مصرف کافی فیبر، نوشیدن آب و پرهیز از زور زدن هنگام دفع، می‌تواند در کاهش احتمال بروز این عارضه موثر باشد. 

علائم و نشانه‌های بیماری بواسیر داخلی

علائم بواسیر داخلی در همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد ممکن است در مراحل اولیه هیچ نشانه‌ای نداشته باشند، اما با پیشرفت بیماری، علائم مشخص‌تری مانند خونریزی یا بیرون‌ زدگی ظاهر می‌شود. مهم‌ترین نشانه‌های هموروئید داخلی عبارت‌اند از:

1. خونریزی هنگام دفع:
   دیدن خون روشن روی دستمال یا سطح مدفوع، یکی از رایج‌ترین علائم بواسیر داخلی است که معمولا بدون درد اتفاق می‌افتد.

2. بیرون‌زدگی از مقعد:
   در برخی افراد، بافت هموروئیدی هنگام اجابت مزاج بیرون می‌آید و ممکن است بعد از دفع به داخل برگردد یا در موارد شدیدتر نیاز به بازگرداندن با دست داشته باشد.

3. احساس دفع ناقص:
   بعضی افراد بعد از اجابت مزاج احساس می‌کنند هنوز روده به طور کامل تخلیه نشده است.

4. خارش، سوزش یا ترشح مخاطی:
   این علائم می‌توانند باعث تحریک و ناراحتی در اطراف مقعد شوند.

دکتر عاطفه دهقانی تفتی درباره علائم هموروئید داخلی می‌گوید: «یکی از مواردی که در مراجعه بیماران به آن توجه ویژه داریم، این است که بسیاری از افراد خونریزی هنگام دفع را به بواسیر نسبت می‌دهند و ممکن است بررسی آن را به تعویق بیندازند. در حالی که اگرچه خونریزی روشن و بدون درد می‌تواند یکی از نشانه‌های شایع هموروئید داخلی باشد، اما تشخیص قطعی نیاز به بررسی پزشکی دارد. به‌ خصوص زمانی که خونریزی تکرار شود، شدت پیدا کند یا همراه با تغییر در عادات دفع باشد، باید علت اصلی آن مشخص شود تا درمان مناسب انتخاب شود.»

انواع درجات هموروئید داخلی

پزشکان هموروئید داخلی را براساس میزان بیرون زدگی بافت هموروئیدی از داخل کانال مقعد به چهار درجه تقسیم می‌کنند. این دسته بندی به پزشک کمک می‌کند شدت بیماری را بهتر مشخص کند و مناسب ترین روش درمانی را انتخاب کند.

طبق دیده‌ها خیلی از مردم زمانی متوجه هموروئید داخلی می‌شوند که با خونریزی هنگام دفع یا احساس بیرون آمدن توده از مقعد مواجه می‌شوند. نکته مهم این است که شدت علائم همیشه نشان دهنده درجه بیماری نیست؛ به همین دلیل تشخیص دقیق باید توسط پزشک انجام شود.

هموروئید داخلی درجه ۱

در این مرحله، رگ های متورم داخل کانال مقعد قرار دارند و از بیرون دیده نمی‌شوند. معمولا فرد ممکن است فقط هنگام اجابت مزاج متوجه خون روشن روی دستمال یا سطح مدفوع شود و در بسیاری از موارد درد قابل توجهی وجود ندارد. درمان این مرحله معمولا با اصلاح سبک زندگی، افزایش مصرف فیبر، کنترل یبوست و در صورت نیاز استفاده از روش های دارویی انجام می‌شود.

هموروئید داخلی درجه ۲

درجه دوم زمانی است که بافت هموروئیدی هنگام دفع یا وارد شدن فشار بیرون می‌زند، اما پس از پایان اجابت مزاج بدون نیاز به دخالت فرد به داخل کانال مقعد بازمی‌گردد. علائمی مانند خونریزی، احساس ناراحتی یا بیرون زدگی موقت ممکن است در این مرحله بیشتر دیده شود. بسته به شرایط بیمار، ممکن است علاوه بر تغییرات سبک زندگی، روش های درمانی غیرجراحی نیز توسط پزشک پیشنهاد شود.

هموروئید داخلی درجه ۳

در این مرحله، بیرون زدگی هموروئید هنگام دفع اتفاق می‌افتد و برخلاف درجه دوم، توده بیرون آمده خود به خود به داخل بازنمی‌گردد و فرد مجبور است آن را با دست به داخل برگرداند. احساس وجود توده در ناحیه مقعد، خونریزی و ناراحتی هنگام نشستن از علائم شایع این درجه هستند. انتخاب روش درمان در این مرحله به شدت علائم و شرایط فرد بستگی دارد و ممکن است درمان های غیرجراحی یا روش های دیگر مورد استفاده قرار گیرند.

هموروئید داخلی درجه ۴

درجه چهارم شدیدترین نوع هموروئید داخلی محسوب می‌شود. در این حالت، بافت هموروئیدی به طور دائمی از مقعد بیرون زده است و معمولا امکان بازگشت آن به داخل وجود ندارد. این وضعیت می‌تواند با ناراحتی، تحریک پوست اطراف مقعد و مشکلاتی در فعالیت های روزمره همراه باشد. در این مرحله، پزشک پس از بررسی شرایط بیمار درباره مناسب ترین گزینه درمانی تصمیم گیری می‌کند.

انتخاب روش درمان برای هر درجه از هموروئید داخلی به عواملی مانند شدت علائم، اندازه بافت هموروئیدی، شرایط جسمی فرد و نظر پزشک بستگی دارد و نمی‌توان یک روش ثابت را برای همه افراد مناسب دانست.

آیا هموروئید داخلی خطرناک است؟

هموروئید داخلی در بیشتر موارد یک بیماری خطرناک محسوب نمی‌شود، اما اگر علائم آن ادامه پیدا کند یا به درستی بررسی و مدیریت نشود، ممکن است مشکلاتی ایجاد کند. خونریزی مداوم می‌تواند در برخی افراد به کم خونی منجر شود و بیرون زدگی طولانی مدت بافت هموروئیدی نیز ممکن است باعث ناراحتی و مشکلات بیشتری شود. در موارد خاص، گیر افتادن هموروئید یا ایجاد لخته خون (ترومبوز) نیز ممکن است اتفاق بیفتد، هرچند ترومبوز در هموروئید داخلی کمتر شایع است.

نکته مهم این است که هر خونریزی از ناحیه مقعد به معنی هموروئید نیست و بیماری هایی مانند پولیپ یا سرطان روده بزرگ نیز می‌توانند چنین علامتی ایجاد کنند. به همین دلیل، خونریزی مکرر یا غیرطبیعی باید توسط پزشک بررسی شود.

نحوه تشخیص بواسیر داخلی

تشخیص بواسیر داخلی معمولا با بررسی علائم، سابقه پزشکی و معاینه انجام می‌شود. نکته مهم این است که نشانه هایی مانند خونریزی مقعدی همیشه به معنی وجود هموروئید نیستند و ممکن است دلایل دیگری هم داشته باشند. به همین دلیل، پزشک برای تشخیص دقیق، شرایط فرد را بررسی می‌کند و در صورت نیاز از روش های تشخیصی مختلف استفاده می‌کند.

مهم‌ترین روش های تشخیص هموروئید داخلی عبارت‌اند از:

• بررسی شرح حال و علائم:
  پزشک درباره نشانه هایی مانند خونریزی هنگام دفع، احساس بیرون زدگی، تغییر در عادات دفع، مدت زمان شروع علائم و سابقه بیماری های مرتبط سوال می‌کند. این اطلاعات به تشخیص بهتر کمک می‌کند.

• معاینه ناحیه مقعد:
  معاینه فیزیکی یکی از مراحل اولیه تشخیص است و به پزشک کمک می‌کند وضعیت ناحیه مقعد و وجود مشکلات احتمالی را بررسی کند.

• آنوسکوپی:
  در این روش، پزشک با استفاده از وسیله ای به نام آنوسکوپ، داخل کانال مقعد را مشاهده می‌کند تا وجود هموروئید داخلی و وضعیت آن مشخص شود.

• پروکتوسکوپی:
  پروکتوسکوپی برای بررسی دقیق‌تر بخش داخلی راست‌روده انجام می‌شود و در شرایطی که نیاز به اطلاعات بیش‌تر باشد، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

• کولونوسکوپی در شرایط خاص:
  کولونوسکوپی برای همه افراد مبتلا به هموروئید داخلی ضروری نیست، اما در صورت وجود علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی یا مکرر، سن بالاتر، کاهش وزن بی‌دلیل یا سایر نشانه های هشدار، ممکن است پزشک این بررسی را برای اطمینان از نبود مشکلات دیگر روده بزرگ توصیه کند.

تشخیص درست اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی بیماری های ناحیه مقعد و روده می‌توانند علائم مشابهی با بواسیر داخلی ایجاد کنند. به همین دلیل، بررسی توسط پزشک می‌تواند به انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند.

روش‌های درمان بواسیر داخلی

روش درمان بواسیر داخلی به عوامل مختلفی مانند شدت علائم، درجه هموروئید، مدت زمان درگیری و شرایط کلی فرد بستگی دارد. در بسیاری از موارد، زمانی که بیماری در مراحل ابتدایی باشد، تغییر در سبک زندگی و کنترل عواملی که باعث تشدید علائم می‌شوند می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند. اما در مواردی که علائم ادامه پیدا کنند یا هموروئید پیشرفته‌تر باشد، ممکن است روش های دارویی، غیرجراحی یا جراحی مورد نیاز باشد.

در تجربه بسیاری از پزشکان، یکی از اشتباهات رایج بیماران این است که تنها زمانی برای درمان قطعی بواسیر اقدام می‌کنند که خونریزی یا بیرون زدگی شدت پیدا کرده باشد. در حالی که بررسی زودهنگام و انتخاب روش مناسب، می‌تواند از پیشرفت بیماری و نیاز به درمان های پیچیده‌تر جلوگیری کند.

درمان خانگی بواسیر یا هموروئید داخلی

درمان های خانگی معمولا برای کاهش علائم و جلوگیری از تشدید بواسیر داخلی در مراحل ابتدایی بیماری استفاده می‌شوند. هدف این روش ها بیشتر کاهش فشار روی ناحیه مقعد، جلوگیری از یبوست و راحت‌تر شدن دفع است. با این حال، اگر علائم شدید باشند یا ادامه پیدا کنند، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه شود.

Mayo Clinic نیز به همین موضوع اشاره دارد:
در بسیاری از موارد، تغییر سبک زندگی و مراقبت‌های خانگی می‌تواند به کاهش علائم هموروئید کمک کند. افزایش مصرف فیبر، جلوگیری از زور زدن هنگام دفع و استفاده از حمام نشسته با آب گرم از جمله روش‌هایی هستند که می‌توانند علائم خفیف را کاهش دهند. در صورت باقی ماندن علائم، پزشک ممکن است روش های درمانی دیگری مانند درمان‌های کم تهاجمی یا جراحی را پیشنهاد کند.

مصرف فیبر و اصلاح رژیم غذایی

یکی از مهم‌ترین اقدام‌ها برای کنترل بواسیر داخلی، افزایش مصرف فیبر در رژیم غذایی است. فیبر باعث نرم‌تر شدن مدفوع می‌شود و نیاز به زور زدن هنگام دفع را کاهش می‌دهد. مصرف میوه ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل می‌تواند به بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک کند.

نوشیدن آب کافی

نوشیدن آب کافی در طول روز نقش مهمی در جلوگیری از سفت شدن مدفوع دارد. زمانی که بدن آب کافی دریافت نکند، احتمال یبوست افزایش پیدا می‌کند و فشار بیش‌تری هنگام دفع به رگ های ناحیه مقعد وارد می‌شود. ترکیب مصرف آب کافی با رژیم غذایی پر فیبر، تاثیر بیش‌تری در پیشگیری از یبوست دارد.

پرهیز از زور زدن و نشستن طولانی در توالت

زور زدن هنگام اجابت مزاج یکی از عواملی است که می‌تواند علائم هموروئید داخلی را تشدید کند. بهتر است هنگام دفع، فشار زیادی وارد نشود و زمان زیادی روی توالت باقی نماند. همچنین به تعویق انداختن مداوم دفع نیز می‌تواند شرایط را دشوارتر کند.

فعالیت بدنی منظم

کم تحرکی می‌تواند باعث کند شدن حرکات روده و افزایش احتمال یبوست شود. فعالیت هایی مانند پیاده روی روزانه به بهتر شدن عملکرد دستگاه گوارش کمک می‌کنند و می‌توانند فشار وارد شده به ناحیه مقعد را کاهش دهند.

حمام نشسته با آب گرم

حمام نشسته یکی از روش های رایج برای کاهش ناراحتی های ناشی از هموروئید داخلی است. قرار گرفتن ناحیه مقعد در آب گرم برای مدت کوتاه می‌تواند به کاهش سوزش، تحریک و احساس ناراحتی کمک کند. البته این روش بیشتر برای کنترل علائم استفاده می‌شود و باعث از بین رفتن خود هموروئید نمی‌شود.

استفاده از داروها برای کاهش علائم

در برخی افراد، پزشک ممکن است برای کنترل علائم هموروئید داخلی، داروهایی مانند پمادها، شیاف ها، داروهای ضد التهاب یا داروهای کمک کننده به رفع یبوست را تجویز کند. این درمان ها معمولا برای کاهش نشانه هایی مانند التهاب، خارش، ناراحتی و خونریزی خفیف استفاده می‌شوند.

با این حال، داروها همیشه باعث از بین رفتن کامل هموروئید نمی‌شوند و نوع دارو باید با توجه به شرایط فرد انتخاب شود. استفاده طولانی مدت از برخی داروها بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود. 

روش های کم تهاجمی و بدون جراحی برای درمان هموروئید

در صورتی که تغییر سبک زندگی و درمان های دارویی کافی نباشند، پزشک ممکن است روش های غیرجراحی را پیشنهاد دهد. این روش ها معمولا بدون نیاز به جراحی گسترده انجام می‌شوند و هدف آن ها کاهش یا از بین بردن بافت هموروئیدی است.

از مهم‌ترین روش های غیرجراحی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• رابربند (بستن با کش): در این روش، یک حلقه کشی کوچک در قسمت پایه هموروئید قرار داده می‌شود تا جریان خون آن کاهش پیدا کند و بافت به مرور زمان جدا شود.

• اسکلروتراپی: در این روش، ماده مخصوصی به بافت هموروئیدی تزریق می‌شود تا باعث کوچک شدن آن شود.

• انعقاد مادون قرمز: در این روش با استفاده از انرژی مادون قرمز، جریان خون رسانی به هموروئید کاهش پیدا می‌کند.

در سال های اخیر، لیزر هموروئید نیز به عنوان یکی از روش های مورد توجه برای درمان این بیماری مطرح شده است. با این حال، مناسب بودن این روش به نوع و درجه هموروئید بستگی دارد و همیشه بهترین انتخاب برای همه افراد نیست. برای آشنایی بیش‌تر می‌توانید مقاله لیزر بواسیر را مطالعه کنید.

جراحی در موارد پیشرفته یا مقاوم به درمان

زمانی که هموروئید داخلی شدید باشد، بیرون زدگی دائمی ایجاد کند یا به روش های دیگر پاسخ ندهد، ممکن است پزشک درمان جراحی را پیشنهاد کند. روش های جراحی معمولا برای موارد پیشرفته‌تر استفاده می‌شوند و انتخاب آن ها باید با بررسی دقیق شرایط بیمار انجام شود.

از روش های جراحی رایج می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• هموروئیدکتومی: در این روش، بافت هموروئیدی به طور کامل برداشته می‌شود و معمولا برای هموروئیدهای شدید کاربرد دارد.

• هموروئیدوپکسی: در این روش، هدف بازگرداندن بافت هموروئیدی به محل اصلی و کاهش خون رسانی آن است.

• جراحی با لیزر: در برخی شرایط، پزشک ممکن است استفاده از تکنیک های لیزری را برای برخی بیماران مناسب بداند.

انتخاب روش درمان بواسیر داخلی به درجه هموروئید، شدت علائم، وضعیت جسمی فرد و نظر پزشک بستگی دارد. به همین دلیل، یک روش درمانی که برای یک فرد نتیجه مناسبی دارد، لزوما برای همه بیماران بهترین گزینه نخواهد بود.  

چه زمانی باید به پزشک برویم؟

خیلی از افراد با دیدن علائمی مثل خونریزی هنگام دفع یا احساس وجود توده در ناحیه مقعد، تصور می‌کنند که مشکل حتما بواسیر داخلی است. اما این علائم همیشه فقط به دلیل هموروئید ایجاد نمی‌شوند و گاهی ممکن است نشانه مشکلات دیگری باشند. به همین دلیل، اگر علائم تکرار شوند، شدت پیدا کنند یا با مراقبت های ساده بهتر نشوند، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه شود.

اگر نمی‌دانید علائم شما مربوط به هموروئید داخلی است یا نیاز به بررسی تخصصی دارد، مراجعه به بهترین دکتر هموروئید تهران می‌تواند به تشخیص درست و انتخاب مسیر درمان مناسب کمک کند. موارد زیر از جمله شرایطی هستند که بهتر است آن ها را نادیده نگیرید:

در کلینیک پارما طب، بررسی وضعیت هر بیمار بر اساس علائم، شدت بیماری و شرایط فرد انجام می‌شود تا مناسب ترین روش درمانی پیشنهاد شود. اگر درباره علائم خود اطمینان ندارید یا درمان های خانگی نتیجه مطلوبی نداشته‌اند، دریافت مشاوره تخصصی می‌تواند به شما کمک کند تصمیم دقیق‌تری برای ادامه درمان بگیرید. برای دریافت مشاوره و رزرو وقت می‌توانید با شماره 02188856972 تماس بگیرید.