زگیل مقعدی چیست؟ | علائم در زنان و مردان + عکس

زگیل مقعدی چیست؟

زگیل مقعدی که در متون پزشکی با نام کاندیلوما اکومیناتا شناخته می شود، یک زائده پوستی خوش خیم است که در ناحیه اطراف مقعد، داخل کانال مقعدی یا حتی روی پوست کشاله ران ایجاد می شود.

عامل اصلی این ضایعه، ویروس پاپیلومای انسانی است؛ خانواده ای بزرگ از ویروس ها که بیش از دویست زیرگونه دارد. از این میان، دو زیرگونه شماره ۶ و ۱۱ مسئول اکثریت موارد زگیل مقعدی هستند و معمولا خطر کمی از نظر سرطان زایی دارند.

آلودگی به HPV لزوما به معنای بروز فوری زگیل نیست. ویروس می تواند ماه ها یا حتی بیش از یک سال در بدن به صورت خاموش باقی بماند.

به همین دلیل بسیاری از افراد نمی توانند دقیقا زمان و منبع ابتلای خود را مشخص کنند، و این موضوع نباید باعث نگرانی بیش از حد یا سرزنش شریک جنسی شود.

علت زگیل مقعدی چیست؟

علت اصلی و مستقیم زگیل مقعدی، آلودگی با ویروس پاپیلومای انسانی است که از طریق تماس مستقیم پوست با پوست منتقل می شود. بر خلاف تصور رایج، این انتقال منحصر به رابطه جنسی مقعدی نیست؛ تماس پوستی نزدیک در ناحیه تناسلی و اطراف مقعد، حتی بدون نفوذ کامل، می تواند ویروس را جابه جا کند.

همچنین فردی که زگیل تناسلی دارد، می تواند از طریق دست زدن به ضایعه و سپس لمس ناحیه مقعدی خودش، ویروس را به آن قسمت نیز منتقل کند که به این پدیده اتوانوکولاسیون گفته می شود. با این حال همه افرادی که در معرض ویروس قرار می گیرند دچار زگیل نمی شوند. برخی عوامل احتمال بروز علائم را افزایش می دهند که در فهرست زیر به مهم ترین آن ها اشاره شده است.

1. ضعف سیستم ایمنی به دلیل بیماری هایی مانند HIV، مصرف داروهای سرکوب کننده ایمنی یا استرس مزمن

2. داشتن روابط جنسی متعدد یا بدون استفاده از محافظ

3. سابقه ابتلا به سایر بیماری های مقاربتی

4. سیگار کشیدن که بر توانایی بدن در پاکسازی ویروس اثر منفی دارد

5. بارداری، به دلیل تغییرات هورمونی و افزایش جریان خون در ناحیه لگن

6. سن پایین شروع فعالیت جنسی

دکتر کامبیز پوریوسف تاکید می کند که انتقال از طریق وسایلی مانند صندلی توالت یا استخر عمومی، بر خلاف باوری که در فضای مجازی رواج دارد، بسیار بعید و از نظر علمی تقریبا غیر ممکن تلقی می شود، زیرا ویروس HPV خارج از بدن انسان عمر طولانی ندارد.

این موضوع می تواند نگرانی بسیاری از افرادی را که فکر می کنند از طریق تماس با سطوح آلوده شده اند، کاهش دهد. در واقع تنها راه اثبات شده انتقال، تماس پوستی مستقیم در نواحی درگیر است.

علائم زگیل مقعدی در زنان و مردان

علائم زگیل مقعدی در افراد مختلف بسیار متفاوت است و طیف وسیعی از بدون هیچ نشانه ای تا خارش مقعد و خونریزی قابل توجه را در بر می گیرد.

برخی افراد سال ها این ویروس را حمل می کنند بدون آنکه متوجه شوند، در حالی که برخی دیگر از همان روزهای اول با علائم آزاردهنده مواجه می شوند. جنسیت نیز در نحوه بروز و محل دقیق ضایعات تاثیر دارد.

علائم زگیل مقعدی در زنان

در زنان، به دلیل نزدیکی تشریحی ناحیه تناسلی و مقعد، احتمال درگیری همزمان هر دو ناحیه بیشتر است و همین موضوع تشخیص محل دقیق شروع بیماری را گاهی دشوار می کند. مهم ترین نشانه هایی که زنان باید نسبت به آن ها هوشیار باشند، در فهرست زیر آورده شده است.

• احساس وجود یک یا چند برجستگی کوچک در اطراف مقعد که هنگام استحمام قابل لمس است

• سوزش یا خارش خفیف تا متوسط در ناحیه مقعد

• ترشح مخاطی مختصر که گاهی با بوی نامطبوع همراه است

• خونریزی جزئی، به ویژه پس از اجابت مزاج یا تمیز کردن ناحیه

• احساس رطوبت مداوم در ناحیه که با شست و شوی معمولی برطرف نمی شود

علائم زگیل مقعدی در مردان

در مردان، زگیل مقعدی اغلب به صورت برجستگی های کوچک و بدون درد در حاشیه مقعد شروع می شود و در مراحل اولیه معمولا هیچ ناراحتی خاصی ایجاد نمی کند. به همین دلیل تشخیص زودتر بیماری در مردان گاهی دیرتر از زنان اتفاق می افتد، چون فرد تا زمانی که اندازه ضایعه بزرگ نشود، به پزشک مراجعه نمی کند.

در مواردی که سیستم ایمنی فرد ضعیف باشد یا زگیل در تماس مداوم با لباس زیر قرار گیرد، احتمال تحریک، درد خفیف هنگام نشستن و حتی خونریزی سطحی افزایش می یابد.

علائم زگیل داخل مقعد چیست؟

وقتی زگیل در داخل کانال مقعدی رشد می کند، علائم می تواند با آنچه در زگیل های سطحی دیده می شود متفاوت باشد. احساس وجود جسم خارجی هنگام اجابت مزاج و درد در حین نشستن طولانی از جمله نشانه های شایع آن است.

برخی بیماران همچنین از خون ریزی از پشت (مقعد) که با بواسیر اشتباه گرفته می شود یا احساس تخلیه ناقص روده شکایت دارند. از آنجا که این علائم با چند بیماری دیگر همپوشانی دارد، تشخیص قطعی معمولا از طریق معاینه مستقیم پزشک امکان پذیر است.

انواع زگیل مقعدی

زگیل مقعدی همیشه یک شکل ثابت و یکسان ندارد و بسته به مدت زمان ابتلا، محل دقیق ضایعه و واکنش بدن فرد، می تواند به چند صورت متفاوت بروز کند.

شناخت این تفاوت ها برای بیمار مفید است، چون هم به تشخیص زودتر کمک می کند و هم از اشتباه گرفتن آن با سایر ضایعات پوستی ناحیه مقعد جلوگیری می کند. در ادامه رایج ترین انواع این ضایعه معرفی شده اند.

زگیل های نوک تیز کوچک

این نوع که شایع ترین شکل بیماری است، به صورت برجستگی های ریز و صورتی یا هم رنگ پوست دیده می شود که بافتی شبیه نوک سنجاق یا سر گل کلم دارند.

در مراحل ابتدایی معمولا اندازه آن ها به قدری کوچک است که فرد ممکن است اصلا متوجه وجودشان نشود، مگر در حین حمام کردن یا لمس ناحیه.

زگیل های تخت

برخلاف نوع نوک تیز، زگیل های تخت برجستگی کمتری دارند و سطح آن ها صاف تر و نزدیک به رنگ پوست اطراف است. همین ویژگی باعث می شود این نوع گاهی دیرتر تشخیص داده شود، چون شباهت زیادی به تغییرات طبیعی پوست دارد.

زگیل های خوشه ای و بزرگ

در صورتی که زگیل درمان نشده باقی بماند، ضایعات کوچک می توانند در کنار هم رشد کرده و توده ای شبیه گل کلم تشکیل دهند. این حالت بیشتر در افرادی دیده می شود که سیستم ایمنی ضعیف تری دارند و می تواند باعث ناراحتی، خونریزی یا مشکل در نظافت ناحیه شود.

زگیل های داخل کانال مقعدی

این دسته که کمتر مورد توجه قرار می گیرد، در داخل کانال مقعد و نه روی پوست بیرونی ایجاد می شود. تشخیص این نوع دشوارتر است و معمولا نیاز به معاینه تخصصی با دستگاهی به نام آنوسکوپ دارد.

این نوع بیشتر در افرادی دیده می شود که رابطه مقعدی پذیرا داشته اند، هرچند انحصاری به این گروه نیست و در دیگران هم ممکن است رخ دهد.

عکس زگیل مقعدی در زنان

از نظر ظاهری، زگیل مقعدی در زنان معمولا به شکل برجستگی های ریز، صورتی یا قهوه ای روشن دیده می شود که در اطراف مقعد و گاهی تا نزدیکی ناحیه تناسلی خارجی گسترش پیدا می کنند.

در مراحل ابتدایی این ضایعات کوچک و پراکنده هستند و سطحی نسبتا صاف دارند، اما با گذشت زمان ممکن است به هم بپیوندند و بافتی خشن و چروکیده شبیه گل کلم کوچک ایجاد کنند. رنگ و بافت دقیق بسته به پوست هر فرد متفاوت است، به همین دلیل مقایسه با تصاویر عمومی همیشه دقیق نیست.

عکس زگیل مقعدی در مردان

در مردان نیز ظاهر کلی زگیل مقعدی شباهت زیادی به نوع بروز آن در زنان دارد، با این تفاوت که بیشتر در ناحیه حاشیه مقعد و گاهی روی پوست اطراف بیضه یا کشاله ران دیده می شود.

برجستگی ها معمولا کوچک، متعدد و بدون درد هستند و رنگی نزدیک به پوست طبیعی یا کمی تیره تر دارند. در موارد پیشرفته تر که ضایعات به هم می پیوندند، ظاهری توده ای و نامنظم پیدا می کنند و تشخیص دقیق آن ها صرفا از روی عکس همیشه قابل اطمینان نیست.

آیا زگیل مقعدی خطرناک است؟

در بیشتر موارد، زگیل مقعدی به تنهایی بیماری خطرناکی محسوب نمی شود و اکثر زیرگونه های ویروس مسئول آن، یعنی شماره ۶ و ۱۱، ارتباط چندانی با سرطان ندارند.

براساس راهنمای IUSTI زگیل‌ های ناحیه مقعد، بنا بر تعریف، ضایعاتی خوش‌ خیم هستند که هیچ‌ گونه خطر تغییر نئوپلاستیک (سرطانی) ندارند.

با این حال این موضوع به معنای بی اهمیت بودن پیگیری پزشکی نیست. گاهی فرد ممکن است همزمان به زیرگونه های پرخطرتر HPV نیز آلوده باشد بدون آنکه علائم قابل مشاهده ای داشته باشد.

نکته مهم، اهمیت پیگیری طولانی مدت در افرادی است که سیستم ایمنی ضعیف تری دارند، مانند بیماران HIV مثبت یا مصرف کنندگان داروهای سرکوب کننده ایمنی.

در این گروه، پزشکان معمولا توصیه می کنند این افراد به صورت دوره ای تحت معاینه مقعدی، مشابه پاپ اسمیر رایج در زنان، قرار بگیرند. به طور کلی زگیل مقعدی بیشتر یک مشکل مزمن و آزاردهنده تلقی می شود تا یک تهدید فوری، اما نادیده گرفتن آن توصیه نمی شود.

فرق زگیل مقعدی و بواسیر

یکی از رایج ترین اشتباهات تشخیصی که در ناحیه مقعد اتفاق می افتد، یکی گرفتن زگیل مقعدی با بیماری بواسیر یا هموروئید است، چون هر دو می توانند به شکل برجستگی دیده شوند و با خونریزی همراه باشند.

اما این دو بیماری از نظر علت، بافت و روش درمان کاملا متفاوت هستند و اشتباه گرفتن آن ها می تواند باعث تاخیر در درمان مناسب شود. جدول زیر تفاوت های اصلی این دو را به طور خلاصه نشان می دهد.

زگیل مقعدی چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص زگیل مقعدی معمولا با یک معاینه بالینی ساده توسط پزشک متخصص پوست، جراح عمومی یا متخصص گوارش شروع می شود. در اغلب موارد، ظاهر مشخص ضایعه برای تشخیص اولیه کافی است.

اما در شرایطی که ضایعه غیرمعمول به نظر برسد یا پاسخ مناسبی به درمان اولیه ندهد، پزشک ممکن است از روش های تکمیلی زیر استفاده کند تا تشخیص را قطعی کند.

• معاینه بصری مستقیم ناحیه اطراف و داخل مقعد

• استفاده از آنوسکوپ برای بررسی ضایعات احتمالی داخل کانال مقعدی

• تست اسید استیک برای مشاهده بهتر ضایعات کوچک و نامشخص

• نمونه برداری یا بیوپسی در مواردی که ظاهر ضایعه غیرمعمول است

• بررسی سابقه پزشکی و پرسش درباره سایر علائم همراه

لازم به یادآوری است که مقایسه با عکس های اینترنتی روش قابل اعتمادی برای تشخیص نیست، چون چند بیماری پوستی دیگر مانند زائده های پوستی، مولوسکوم کونتاژیوزوم و حتی برخی ضایعات ناشی از سفلیس می توانند ظاهری مشابه زگیل داشته باشند. تنها معاینه حضوری پزشک است که می تواند با اطمینان بالا نوع دقیق ضایعه را مشخص کند و مسیر درمانی صحیح را تعیین نماید.

درمان زگیل مقعدی

هدف اصلی درمان زگیل مقعدی، از بین بردن ضایعات قابل مشاهده و کاهش احتمال انتقال ویروس است. با این حال لازم است این نکته صریح گفته شود که هیچ کدام از روش های موجود، ویروس HPV را به طور کامل و همیشگی از بدن حذف نمی کنند.

به عبارت دیگر درمان به معنای پاک شدن ضایعه است، نه لزوما از بین رفتن کامل ویروس، و به همین دلیل بازگشت زگیل پس از درمان، حتی چند ماه بعد، اتفاق نسبتا رایجی است و نشانه شکست درمان محسوب نمی شود.

انتخاب روش درمانی به عواملی مانند تعداد، اندازه و محل دقیق ضایعات بستگی دارد و باید توسط پزشک متخصص تعیین شود.

کرایوتراپی یا فریز کردن با نیتروژن مایع

در این روش، پزشک با استفاده از نیتروژن مایع بسیار سرد، بافت زگیل را منجمد می کند تا سلول های آلوده از بین بروند. این روش نسبتا سریع است و معمولا نیاز به بی حسی موضعی جزئی دارد.

به دلیل حساسیت ناحیه مقعد، ممکن است چند جلسه با فاصله چند هفته ای تکرار شود تا نتیجه کامل حاصل شود. سوزش یا تورم خفیف پس از جلسه، طبیعی تلقی می شود.

داروهای موضعی

داروهایی مانند ایمیکوئیمود، پودوفیلوتوکسین و اسید تری کلرواستیک از جمله گزینه های دارویی هستند که با تجویز و نظارت پزشک روی ضایعات بیرونی استفاده می شوند.

نکته مهم این است که بسیاری از این داروها برای پوست بیرونی طراحی شده اند و استفاده خودسرانه از آن ها روی بافت مخاطی داخل مقعد می تواند باعث آسیب و سوختگی جدی شود، به همین دلیل مصرف باید کاملا زیر نظر پزشک انجام شود.

لیزر درمانی

لیزر، به خصوص لیزر دی اکسید کربن، برای ضایعاتی که تعداد زیادی دارند یا در نواحی دسترسی دشوار قرار گرفته اند مناسب است. این روش با دقت بالایی بافت آلوده را از بین می برد و آسیب کمتری به بافت سالم اطراف وارد می کند، اما هزینه آن معمولا بیشتر از سایر روش هاست و ممکن است نیاز به بی حسی موضعی یا حتی بیهوشی عمومی داشته باشد.

الکتروکوتر یا جراحی

در مواردی که زگیل ها بزرگ، متعدد یا به شکل خوشه ای درآمده باشند، ممکن است پزشک جراحی یا سوزاندن با جریان الکتریکی را پیشنهاد دهد.

این روش امکان حذف کامل ضایعات بزرگ را در یک جلسه فراهم می کند، هرچند دوره بهبودی آن نسبت به روش های دیگر کمی طولانی تر است و ممکن است چند روز درد یا حساسیت پس از عمل ادامه داشته باشد.

درمان خانگی زگیل مقعدی به چه صورت است؟

باید صادقانه گفت که هیچ کدام از روش های خانگی توانایی از بین بردن کامل زگیل مقعدی را ندارند و شواهد علمی محکمی که اثربخشی آن ها را برای این ناحیه خاص تایید کند، محدود است. با این حال برخی افراد از روش های زیر برای کاهش علائم جزئی یا حمایت از روند بهبودی استفاده می کنند.

نکته بسیار مهم این است که این روش ها هرگز نباید داخل کانال مقعدی یا روی زخم باز استفاده شوند، چون بافت این ناحیه بسیار حساس تر از پوست معمولی بدن است.

سرکه سیب

برخی افراد از سرکه سیب رقیق شده برای تحریک سطحی بافت زگیل استفاده می کنند، اما استفاده مستقیم و غلیظ آن می تواند باعث سوختگی شیمیایی پوست حساس اطراف مقعد شود. در صورت تصمیم به امتحان این روش، رقیق سازی مناسب با آب و پرهیز کامل از تماس با بافت داخلی ضروری است.

روغن درخت چای

روغن درخت چای به دلیل خاصیت ضد میکروبی شناخته شده است و برخی مطالعات محدود روی زگیل تناسلی انجام شده، هرچند داده مشخصی درباره اثر آن بر زگیل مقعدی وجود ندارد. این روغن باید همیشه رقیق و همراه با یک روغن حامل استفاده شود تا از تحریک پوست جلوگیری شود.

تقویت سیستم ایمنی از طریق تغذیه

از آنجا که فعال شدن ویروس HPV تا حد زیادی به وضعیت سیستم ایمنی بدن مرتبط است، رژیم غذایی سرشار از سبزیجات، میوه ها و منابع روی و ویتامین C می تواند به صورت غیرمستقیم در کنترل بهتر بیماری نقش داشته باشد.

این موضوع جایگزین درمان پزشکی نیست، بلکه بیشتر یک اقدام حمایتی در کنار درمان اصلی محسوب می شود.

پرهیز از تحریک فیزیکی ناحیه

استفاده از لباس زیر تنگ، حرکات اصطکاکی زیاد یا تمیز کردن خشن ناحیه مقعد می تواند زگیل موجود را تحریک کرده و احتمال خونریزی یا گسترش آن را افزایش دهد.

رعایت نظافت ملایم با آب گرم و پرهیز از خشک کردن شدید با حوله، از جمله اقدامات ساده اما موثری است که در کنار درمان اصلی توصیه می شود.

نحوه پیشگیری از ابتلا به زگیل ناحیه مقعد

پیشگیری کامل از ابتلا به HPV به دلیل شیوع بسیار بالای این ویروس در جامعه، همیشه صد در صد امکان پذیر نیست، اما رعایت چند اصل ساده می تواند خطر ابتلا یا انتقال آن را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

تزریق واکسن HPV

واکسن گارداسیل که علیه چند زیرگونه پرخطر و کم خطر HPV از جمله شماره ۶ و ۱۱ محافظت ایجاد می کند، موثرترین راه پیشگیری شناخته شده است.

این واکسن معمولا برای نوجوانان توصیه می شود، اما در بسیاری از کشورها تا سنین بالاتر نیز قابل تزریق است و می تواند برای افرادی که هنوز به تمام زیرگونه های ویروس آلوده نشده اند مفید باشد.

استفاده از کاندوم

اگرچه کاندوم به دلیل پوشش ندادن کامل نواحی اطراف تناسلی، محافظت صد در صد ایجاد نمی کند، اما استفاده مداوم از آن می تواند احتمال انتقال ویروس را به طور محسوسی کاهش دهد.

محدود کردن تعداد شرکای جنسی

احتمال مواجهه با HPV با افزایش تعداد شرکای جنسی بالا می رود. داشتن رابطه پایدار و آگاهی از وضعیت سلامت شریک جنسی، یکی از ساده ترین راه های کاهش خطر است.

انجام معاینات دوره ای

معاینه منظم پوست ناحیه تناسلی و مقعد، به خصوص برای افرادی که سابقه ابتلا به هر نوع زگیل داشته اند، کمک می کند تا در صورت بازگشت ضایعه، درمان در مراحل اولیه انجام شود.

تقویت سیستم ایمنی بدن

از آنجا که سیستم ایمنی قوی نقش مهمی در کنترل و پاکسازی طبیعی ویروس دارد، خواب کافی، تغذیه سالم، ترک سیگار و کنترل استرس می توانند به صورت غیرمستقیم از بروز یا بازگشت زگیل جلوگیری کنند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

با وجود آنکه زگیل مقعدی در بسیاری موارد خطر فوری ندارد، تاخیر در مراجعه به پزشک می تواند باعث بزرگ تر شدن ضایعات، دشوارتر شدن درمان و افزایش احتمال انتقال به دیگران شود.

تشخیص سریع تقریبا همیشه به معنای درمانی ساده تر، کوتاه تر و کم هزینه تر است. آشنایی با علائم هشداردهنده ای که نباید نادیده گرفته شوند، در فهرست زیر آمده است.

1. مشاهده هرگونه برجستگی جدید و غیرعادی در اطراف یا داخل مقعد

2. خارش یا سوزش در ناحیه مقعد به صورت مداوم که با درمان های ساده خانگی برطرف نمی شود

3. خونریزی مکرر، به خصوص اگر با درد همراه باشد

4. بزرگ شدن سریع اندازه یا تعداد ضایعات موجود

5. بازگشت زگیل پس از یک دوره درمان قبلی

6. هرگونه تغییر رنگ، زخم یا ترشح غیرعادی از ناحیه ضایعه

در هر یک از این موارد، بهترین اقدام مراجعه به متخصص پوست، جراح عمومی یا متخصص بیماری های مقاربتی است، نه جستجوی تشخیص در اینترنت یا امتحان کردن روش های ناشناخته.

به طور کلی زگیل مقعدی بیماری است که با تشخیص به موقع و پیگیری منظم قابل کنترل است. وجود این ضایعه دلیلی برای شرم یا پنهان کاری نیست، چون آلودگی به HPV بسیار شایع تر از آن چیزی است که تصور می شود. مراجعه زودهنگام و برخورد آگاهانه با موضوع، بهترین راه برای کاهش نگرانی و رسیدن به نتیجه درمانی مطلوب است.