علت خونریزی مقعدی هنگام دفع با درد و بدون درد + درمان خانگی

خونریزی مقعدی چیست و چرا اتفاق می افتد؟

خونریزی مقعدی در واقع یک بیماری مستقل نیست، بلکه نشانه ای است که می تواند از هر نقطه ای در مسیر گوارشی تحتانی، از مقعد گرفته تا روده بزرگ، سرچشمه بگیرد. دیواره داخلی مقعد و راست روده پر از عروق خونی ریز و حساسی است که در برابر فشار، خشکی مدفوع یا التهاب به راحتی آسیب می بینند.

وقتی مدفوع سفت با فشار زیاد از این ناحیه عبور می کند، یا وقتی بافت مخاطی به دلیل التهاب مزمن نازک و شکننده می شود، همین عروق کوچک پاره می شوند و خون ظاهر می شود.

علت های شایع را می توان به دو دسته کلی تقسیم کرد؛ دسته اول مشکلات موضعی مقعد مثل هموروئید و شقاق هستند که ریسک کمتری دارند، و دسته دوم مشکلاتی هستند که منشا آن ها بالاتر در روده بزرگ قرار دارد، مثل پولیپ، بیماری التهابی روده یا به ندرت تومور. عواملی مثل یبوست مزمن، بارداری، مصرف داروهای رقیق کننده خون و افزایش سن، احتمال بروز این نوع خونریزی را بیشتر می کنند.

خونریزی مقعدی بدون درد نشانه چیست؟

درمان خونریزی بدون درد گاهی نیازمند بررسی دقیق‌ تر است، زیرا برخی علت‌ های مهم مانند پولیپ یا مشکلات روده‌ ای ممکن است بدون درد ایجاد شوند. علت خونریزی مقعدی هنگام دفع مدفوع بدون درد، طیف وسیعی از مشکلات خوش خیم تا نسبتا جدی را در بر می گیرد. در ادامه به رایج ترین دلایل این نوع خونریزی و ویژگی های هر کدام اشاره می کنیم.

هموروئید داخلی

هموروئید داخلی شایع ترین علت خونریزی مقعدی بدون درد در دفع مدفوع است، چون این بافت عروقی داخل کانال مقعد و فاقد گیرنده های درد است. خون معمولا روشن و قرمز آتشین است، روی سطح مدفوع یا دستمال توالت دیده می شود و به ندرت با مدفوع مخلوط می شود.

عامل اصلی آن، افزایش فشار مزمن روی عروق ناحیه مقعد در اثر یبوست، بارداری یا نشستن طولانی روی توالت است. در بیشتر موارد خفیف، این نوع خونریزی با اصلاح رژیم غذایی و کاهش فشار حین دفع بهبود می یابد.

پولیپ روده بزرگ

پولیپ ها برجستگی های کوچکی هستند که روی دیواره داخلی روده بزرگ رشد می کنند و در ابتدا معمولا هیچ علامتی ایجاد نمی کنند. وقتی اندازه پولیپ بزرگ تر می شود یا سطح آن آسیب می بیند، ممکن است خونریزی خفیف و بدون درد رخ دهد که گاهی با مدفوع مخلوط است. بیشتر پولیپ ها خوش خیم هستند، اما برخی از انواع آن ها در طول زمان می توانند به سرطان روده بزرگ تبدیل شوند، به همین دلیل تشخیص و برداشتن آن ها طی کولونوسکوپی اهمیت زیادی دارد.

خونریزی دیورتیکولی

دیورتیکول ها کیسه های کوچکی هستند که در دیواره روده بزرگ، به خصوص در افراد مسن، شکل می گیرند. وقتی یکی از عروق کنار این کیسه ها پاره شود، خونریزی ناگهانی و گاهی نسبتا حجیم اما معمولا بدون درد رخ می دهد.

این نوع خونریزی اغلب خود به خود قطع می شود، ولی به دلیل احتمال از دست دادن حجم قابل توجهی خون، ارزیابی پزشکی توصیه می شود، حتی اگر بیمار احساس ناراحتی نکند.

آنژیودیسپلازی

آنژیودیسپلازی به رشد غیر طبیعی و شکننده عروق خونی کوچک در جداره روده گفته می شود که بیشتر در افراد بالای شصت سال دیده می شود.

این عروق ضعیف به راحتی پاره می شوند و باعث خونریزی مزمن، کم حجم و بدون درد می شوند که گاهی تنها با کم خونی، فرد را متوجه مشکل می کند. این علت کمتر شناخته شده است، اما در بررسی خونریزی های مزمن و توضیح نیافته باید مورد توجه پزشک قرار گیرد.

تومورهای خوش خیم یا بدخیم روده

سرطان روده بزرگ و رکتوم می تواند در مراحل اولیه، تنها با خونریزی خفیف و بدون درد خود را نشان دهد، به همین دلیل نباید آن را به سادگی نادیده گرفت. بر اساس برخی گزارش ها، تنها بخش کوچکی از موارد خونریزی مقعدی، در نهایت به سرطان روده مرتبط است، اما احتمال کم به معنای حذف کامل این تشخیص نیست، به خصوص در افراد بالای چهل و پنج سال یا کسانی که سابقه خانوادگی دارند.

خونریزی مقعدی همراه با درد هنگام دفع نشانه چیست؟

بر خلاف نوع بدون درد، علت خونریزی مقعدی هنگام دفع مدفوع که با درد، سوزش یا احساس فشار همراه است، معمولا به مشکلی در همان ناحیه مقعد و کانال انتهایی روده اشاره دارد. این درد گاهی خفیف و گذراست و گاهی آن قدر شدید می شود که فرد از رفتن به دستشویی می ترسد. شناخت الگوی درد، کمک زیادی به تشخیص علت اصلی می کند.

• شقاق مقعد (فیشر مقعدی): شایع ترین علت درد سوزشی و تیز هنگام و بلافاصله بعد از دفع مدفوع، معمولا در پی عبور مدفوع سفت یا حجیم.

• هموروئید ترومبوزه: لخته شدن خون داخل هموروئید خارجی که باعث درد ناگهانی، تورم و گاهی خونریزی در صورت پارگی پوست روی آن می شود.

• آبسه یا فیستول مقعدی: عفونت غدد اطراف مقعد که با درد ضربان دار، تب و گاهی ترشح چرکی همراه با خون بروز می کند.

• پروکتیت (التهاب راست روده): التهاب ناشی از عفونت، پرتودرمانی یا بیماری التهابی روده که با درد، احساس فوریت در دفع و خونریزی همراه است.

• تومور کانال مقعد: علتی نادرتر که با درد مداوم، تغییر شکل مدفوع و خونریزی مقاوم به درمان های خانگی مشخص می شود.

در عمل، شدت و الگوی درد به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست. برای نمونه، دردی که فقط چند ثانیه طول می کشد و بعد از دفع مدفوع فروکش می کند، بیشتر به نفع شقاق مقعد است، در حالی که دردی مداوم همراه با تب، به آبسه یا عفونت شک می برد.

طبق گفته دکتر کامبیز پوریوسف، علت خونریزی مقعدی هنگام دفع مدفوع در بسیاری از موارد ترکیبی از چند عامل هم زمان است، مثل یبوست مزمنی که هم زمینه ساز هموروئید و هم شقاق می شود.

در برخی افراد، درد بیشتر هنگام نشستن طولانی روی توالت تشدید می شود که بیشتر ممکن است جز علائم هموروئید ترومبوزه باشد تا شقاق، در حالی که درد سوزشی و کوتاه بلافاصله بعد از دفع مدفوع، بیشتر یادآور شقاق مقعد است.

توجه به این که آیا خونریزی فقط هم زمان با اجابت مزاج رخ می دهد یا در طول روز هم ادامه دارد، اطلاعات ارزشمندی در اختیار پزشک قرار می دهد. به همین دلیل، معاینه مقعد توسط پزشک، حتی برای مواردی که به نظر ساده می رسند، تشخیص را قطعی تر می کند.

علت خونریزی مقعدی در مردان

بسیاری از علت های خونریزی مقعدی بین زنان و مردان مشترک است، اما برخی عوامل به دلیل سبک زندگی، فعالیت بدنی یا آناتومی، در مردان شایع تر دیده می شود. علت خونریزی مقعدی بدون درد در مردان اغلب به فشارهای مکرر روی عروق مقعد یا عادت هایی مربوط است که کمتر در بین زنان مشاهده می شود. آگاهی از این عوامل به تشخیص زودتر و درمان مناسب تر کمک می کند.

1. یبوست مزمن به همراه وزنه برداری سنگین یا فعالیت هایی که فشار داخل شکمی را بالا می برند.

2. نشستن طولانی مدت در مشاغلی مثل رانندگی یا کار اداری که جریان خون ناحیه مقعد را کند می کند.

3. رابطه جنسی مقعدی که می تواند باعث پارگی مخاط، شقاق یا انتقال عفونت شود.

4. مصرف زیاد الکل و بیماری مزمن کبدی که در موارد پیشرفته به واریس مقعدی منجر می شود.

5. خونریزی خفیف و موقت پس از نمونه برداری از پروستات که معمولا طی چند روز قطع می شود.

6. مصرف آسپرین، وارفارین یا سایر داروهای رقیق کننده خون برای بیماری های قلبی عروقی.

7. عفونت های مقاربتی و پروکتیت که بیشتر در مردان با رابطه جنسی مقعدی محافظت نشده گزارش می شود.

8. افزایش ریسک سرطان روده بزرگ در مردان بالای چهل و پنج تا پنجاه سال، به خصوص با سابقه خانوادگی یا سیگار کشیدن.

دلایل خونریزی مقعدی در زنان

در مقابل، علت خونریزی مقعدی بدون درد در زنان اغلب با تغییرات هورمونی، بارداری و زایمان یا بیماری هایی مرتبط با دستگاه تناسلی گره خورده است.

برخی از این علت ها، مثل اندومتریوز روده ای، کمتر شناخته شده اند و به همین دلیل ممکن است سال ها به اشتباه با هموروئید یا سندروم روده تحریک پذیر اشتباه گرفته شوند. جدول زیر خلاصه ای از مهم ترین دلایل خونریزی مقعدی در زنان را نشان می دهد.

درمان خانگی خونریزی مقعدی

درمان خانگی خونریزی مقعدی برای اکثر موارد خفیف ناشی از هموروئید یا شقاق مقعد جواب می دهد و در روزهای اول علائم را به طور محسوسی کم می کند. با این وجود این روش ها جایگزین تشخیص پزشکی نیستند و اگر خونریزی بعد از یک هفته ادامه پیدا کند، باید حتما به پزشک مراجعه کرد.

حمام نشسته با آب گرم

حمام نشسته یا سیتز باث یکی از قدیمی ترین و در عین حال موثرترین روش هایی است که هم در طب رایج و هم در درمان سنتی خونریزی مقعدی هنگام دفع مدفوع توصیه می شود. نشستن در آب گرم به مدت ده تا پانزده دقیقه، دو تا سه بار در روز و به خصوص بعد از هر بار دفع مدفوع، به شل شدن عضله اسفنکتر مقعد و کاهش التهاب کمک می کند.

دمای آب باید ملایم باشد، نه داغ، چون گرمای زیاد ممکن است تحریک پوست را بیشتر کند. از افزودن صابون یا مواد معطر به آب باید خودداری کرد، چون پوست حساس این ناحیه را بیشتر تحریک می کند.

افزایش فیبر غذایی و مصرف پسیلیوم

مصرف روزانه بیست و پنج تا سی و پنج گرم فیبر از منابعی مثل سبزیجات، جو دوسر، حبوبات و میوه های تازه، مدفوع را نرم تر می کند و فشار حین دفع را کاهش می دهد. مکمل هایی مثل پسیلیوم یا اسفرزه، که در طب سنتی ایرانی هم سابقه استفاده طولانی دارند، معمولا ظرف یک تا دو روز اثر ملموسی روی نرمی مدفوع می گذارند.

برخی افراد در کنار فیبر، از ماست پروبیوتیک هم برای منظم تر شدن دفع مدفوع کمک می گیرند، هرچند تاثیر مستقیم آن روی کاهش خونریزی هنوز به اندازه فیبر مطالعه نشده است. بهتر است افزایش فیبر تدریجی باشد، وگرنه ممکن است نفخ را بیشتر کند.

نوشیدن آب کافی

کم آبی بدن یکی از عوامل ساده اما نادیده گرفته شده در تشدید یبوست و در نتیجه خونریزی مقعدی است. نوشیدن حداقل هشت تا ده لیوان آب در روز، همراه با کاهش مصرف چای و قهوه غلیظ، به حجیم و نرم ماندن مدفوع کمک می کند. این نکته ساده، در کنار فیبر غذایی، یکی از پایه ای ترین بخش های هر درمان خانگی خونریزی مقعدی است.

ژل آلوئه ورا و روغن های طبیعی

ژل خالص آلوئه ورا و روغن نارگیل به دلیل خاصیت نرم کنندگی و ضدالتهابی، در بسیاری از منابع درمان سنتی خونریزی مقعدی هنگام دفع مدفوع به عنوان یک کمک موضعی نام برده می شوند، هر چند شواهد علمی قوی برای اثبات اثربخشی آن ها هنوز محدود است.

استفاده از این مواد باید با احتیاط و در حجم کم انجام شود، چون در برخی افراد می تواند حساسیت پوستی ایجاد کند.

کمپرس سرد

قرار دادن یک کیسه یخ پیچیده در پارچه نازک روی ناحیه مقعد به مدت ده تا پانزده دقیقه، می تواند تورم هموروئید ترومبوزه را به طور موقت کاهش دهد و حس سوزش را آرام کند.

بهتر است یخ هرگز مستقیم روی پوست قرار نگیرد و همیشه یک لایه پارچه فاصله بیندازد. این روش بیشتر برای کنترل علامت مفید است تا درمان علت اصلی، به همین دلیل بهتر است در کنار سایر روش ها استفاده شود، نه به تنهایی.

اصلاح وضعیت نشستن هنگام دفع

استفاده از یک چهار پایه کوچک زیر پا هنگام نشستن روی توالت، زاویه راست روده را طبیعی تر می کند و دفع مدفوع را با فشار کمتری همراه می سازد. این تغییر ساده، که این روزها با نام محصولاتی مثل چهار پایه توالت شناخته می شود، در بسیاری از موارد خفیف هموروئید و شقاق، تفاوت محسوسی ایجاد می کند.

پرهیز از فشار زیاد و نشستن طولانی

نشستن طولانی روی توالت، حتی بدون فشار آوردن، خون را در عروق مقعد جمع می کند و به مرور باعث تورم و خونریزی می شود. استفاده از تلفن همراه روی توالت هم باعث می شود بسیاری از افراد ناخودآگاه زمان بیشتری در این وضعیت بمانند، بنابراین بهتر است این عادت هم کنار گذاشته شود. بهتر است به محض احساس نیاز به دستشویی رفت و بیش از چند دقیقه در آن جا نماند، حتی اگر مدفوع کامل دفع نشده باشد.

استفاده از دستمال مرطوب بدون الکل

دستمال توالت خشک و زبر می تواند بافت ملتهب و حساس اطراف مقعد را بیشتر تحریک کند. دستمال مرطوب بدون الکل و بدون عطر، یا شستشو با آب ولرم بعد از دفع مدفوع، گزینه ملایم تری است که خطر تشدید زخم یا شقاق را کم می کند.

درمان پزشکی بر اساس علت ها

وقتی درمان های خانگی کافی نباشند یا علت خونریزی جدی تر از هموروئید ساده باشد، درمان پزشکی بر اساس تشخیص دقیق تعیین می شود. برای هموروئید، بسته به درجه و شدت آن، پزشک ممکن است باند لیگیشن، اسکلروتراپی یا انعقاد با نور مادون قرمز را پیشنهاد دهد و در موارد پیشرفته تر، جراحی هموروئیدکتومی در نظر گرفته می شود.

برای شقاق مزمن مقعد که به درمان های موضعی جواب نمی دهد، اسفنکتروتومی جانبی یا تزریق بوتاکس گزینه های رایج هستند. اگر منشا خونریزی پولیپ باشد، معمولا همان حین کولونوسکوپی برداشته می شود، در حالی که بیماری التهابی روده نیاز به داروهای ضدالتهاب یا سرکوب کننده سیستم ایمنی طولانی مدت دارد.

عفونت ها با آنتی بیوتیک مناسب کنترل می شوند و خونریزی دیورتیکولی یا آنژیودیسپلازی اغلب طی همان آندوسکوپی درمانی متوقف می شود. در موارد نادر سرطان، درمان بسته به مرحله بیماری می تواند شامل جراحی، شیمی درمانی یا پرتو درمانی باشد. انتخاب نهایی همیشه به شرایط فردی بیمار، شدت علائم و نتیجه بررسی های تشخیصی بستگی دارد.

داروی درمان خونریزی مقعدی

داروهای زیر بیشتر برای کنترل علائم هموروئید و شقاق مقعد استفاده می شوند و برخی از آن ها فقط با نسخه پزشک در دسترس هستند. این جدول یک معرفی کلی است و جایگزین تجویز پزشک یا داروساز نیست.

چه زمانی خونریزی از مقعد خطرناک است و باید به پزشک مراجعه کنیم؟

بیشتر موارد خونریزی مقعدی خوش خیم و قابل کنترل با مراقبت خانگی هستند، اما برخی نشانه ها می توانند به از دست دادن حجم قابل توجهی خون یا بیماری زمینه ای جدی تر اشاره داشته باشند.

شناخت این علائم هشدار به شما کمک می کند تصمیم بگیرید چه زمانی صبر کردن دیگر منطقی نیست و باید سریع تر به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد. افرادی که داروهای رقیق کننده خون مصرف می کنند یا سابقه بیماری قلبی و کبدی دارند، بهتر است آستانه پایین تری برای مراجعه داشته باشند، چون خونریزی در این گروه می تواند سریع تر جدی شود.

1. خونریزی شدید و پیوسته که در عرض یک ساعت بیشتر از یک بار، دستمال یا لباس زیر را کاملا خیس می کند.

2. سرگیجه، ضعف ناگهانی، تپش قلب یا احساس نزدیک به غش که می تواند نشانه افت فشار خون ناشی از خونریزی باشد.

3. مدفوع سیاه رنگ و قیری شکل که معمولا به خونریزی از قسمت های بالاتر دستگاه گوارش اشاره دارد.

4. خونی که به جای روی سطح مدفوع، کاملا با آن مخلوط شده باشد.

5. تغییر ناگهانی و مداوم در الگوی دفع، مثل یبوست یا اسهال طولانی مدت.

6. کاهش وزن بدون دلیل مشخص، خستگی غیرعادی یا علائم کم خونی.

7. تب همراه با درد شدید مقعد که می تواند نشانه آبسه یا عفونت باشد.

8. اولین دوره خونریزی مقعدی در سن بالای چهل و پنج سال، حتی اگر خفیف باشد.

9. سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ یا پولیپ.

10. ادامه خونریزی بیش از یک هفته با وجود مراقبت خانگی منظم.

راهنمای Mayo Clinic درباره خطر خونریزی مقعدی:

خونریزی مقعدی مداوم یا شدید، به ویژه اگر همراه با درد شدید شکم، سرگیجه، ضعف یا علائم افت فشار باشد، نیاز به ارزیابی پزشکی سریع دارد.

اگر هیچ کدام از این علائم هشدار را ندارید و خونریزی شما خفیف، بدون درد شدید و به تازگی همراه با یبوست بروز کرده، معمولا می توانید چند روز درمان خانگی را امتحان کنید و روند بهبود را زیر نظر بگیرید. اما در صورت وجود هر یک از نشانه های بالا، به خصوص سرگیجه یا مدفوع سیاه، تاخیر در مراجعه پزشکی می تواند خطرناک باشد.

در مجموع، خونریزی مقعدی طیف بسیار وسیعی از علت ها را در بر می گیرد؛ از هموروئید و شقاق ساده تا مشکلاتی که نیاز به بررسی دقیق تر روده بزرگ دارند.

توجه به رنگ خون، همراهی با درد، سابقه خانوادگی و سن، در کنار مشاوره با پزشک در موارد مبهم، بهترین راه برای تشخیص درست و پرهیز از نگرانی بی مورد یا برعکس، غفلت از یک علامت جدی است. حتی اگر علت اولیه خوش خیم تشخیص داده شود، پیگیری در صورت بازگشت یا تشدید خونریزی همچنان توصیه می شود.