بواسیر یا هموروئید خونی | علت، علائم و درمان خانگی

بواسیر خونی یا هموروئید خونی چیست؟

بواسیر یا هموروئید در واقع بافت های عروقی طبیعی هستند که در انتهای رکتوم و کانال مقعد قرار دارند و در فرآیند دفع و کنترل خروج مدفوع نقش دارند. تقریبا همه افراد این بافت ها را دارند، اما وقتی فشار زیادی به آن ها وارد شود، متورم و ملتهب می شوند و به اصطلاح بواسیر ایجاد می گردد. اگر پوشش نازک روی این عروق متورم دچار خراشیدگی شود، خون از آن نشت می کند و همین حالت را بواسیر خونی می نامند.

نکته ای که کمتر به آن اشاره می شود این است که بواسیر خونی یک بیماری جدا از بواسیر معمولی نیست، بلکه در واقع یکی از مراحل یا علائم پیشرفته همان بواسیر است. به بیان دیگر، هر بواسیری در صورت تحریک کافی می تواند دچار خونریزی شود، چه از نوع داخلی باشد و چه خارجی.

علائم بواسیر خونی (هموروئید خونی)

بواسیر خونی همیشه فقط با خونریزی خودش را نشان نمی دهد، بلکه معمولا مجموعه ای از نشانه ها همراه با آن دیده می شود. شدت این علائم به نوع بواسیر (داخلی یا خارجی) و مرحله پیشرفت آن بستگی دارد. شناخت این نشانه ها کمک می کند زودتر متوجه مشکل شوید و پیش از تشدید آن اقدام کنید.

خونریزی هنگام دفع

شایع ترین علامت بواسیر خونی، دیدن خون روشن روی سطح مدفوع، در آب توالت یا روی دستمال کاغذی است. این خونریزی معمولا بدون درد است، به خصوص در بواسیر داخلی، و همین بی دردی باعث می شود خیلی ها آن را جدی نگیرند.

خارش و تحریک ناحیه مقعد

ترشحات مخاطی که از بواسیر ملتهب خارج می شود، پوست اطراف مقعد را تحریک می کند و حس خارش مداوم ایجاد می کند. این خارش گاهی آن قدر آزار دهنده است که فرد را وادار به خاراندن می کند و همین کار می تواند زخم را عمیق تر و خونریزی را بیشتر کند.

احساس درد یا سوزش

بواسیر داخلی معمولا بدون درد است، اما بواسیر خارجی و به خصوص نوع ترومبوزه یا لخته شده می تواند درد شدید و سوزش همراه با خونریزی ایجاد کند. این درد اغلب هنگام نشستن یا دفع مدفوع تشدید می شود.

احساس توده یا برجستگی در مقعد

در بواسیر خارجی یا بواسیر داخلی که دچار افتادگی یا پرولاپس شده، فرد می تواند توده ای نرم یا برجسته را در اطراف یا داخل مقعد لمس کند. این توده گاهی خودش به داخل بر می گردد و گاهی نیاز به دخالت دستی دارد.

ترشح مخاطی

مخاط اضافی تولید شده توسط بافت ملتهب می تواند لباس زیر را کثیف کند و حس رطوبت دائمی در ناحیه مقعد ایجاد کند. این ترشح به تنهایی خطرناک نیست، اما زمینه را برای تحریک و عفونت پوستی فراهم می کند.

احساس دفع ناقص

خیلی از افراد مبتلا به بواسیر خونی، حتی بعد از دفع کامل، حس می کنند هنوز چیزی داخل رکتوم باقی مانده است. این احساس معمولا به دلیل تورم بافت بواسیر و فشار آن روی دیواره رکتوم ایجاد می شود، نه باقی ماندن واقعی مدفوع.

علت خونریزی بواسیر یا هموروئید خونی

خونریزی بواسیر در اصل نتیجه افزایش فشار در عروق ناحیه مقعد و رکتوم است. وقتی این فشار برای مدت طولانی یا به طور مکرر تکرار شود، دیواره نازک عروق بواسیری تحمل خودش را از دست می دهد و دچار پارگی های ریز می شود.

این پارگی ها معمولا خیلی کوچک هستند، اما چون ناحیه مقعد پر از عروق خونی است، حتی یک زخم سطحی هم می تواند خونریزی قابل توجهی ایجاد کند. عوامل زیر از مهم ترین دلایلی هستند که این فشار را افزایش می دهند و در نهایت باعث خونریزی بواسیر می شوند.

• یبوست: مدفوع سفت و خشک هنگام عبور از کانال مقعد به بافت بواسیری فشار و اصطکاک وارد می کند و پوشش نازک آن را پاره می کند.

• زور زدن: هر بار که برای دفع مدفوع زور می زنید، فشار داخل شکم و به دنبال آن فشار داخل عروق بواسیری به شدت بالا می رود.

• بارداری: افزایش هورمون پروژسترون باعث شل شدن دیواره عروق می شود و از طرفی رحم در حال رشد هم روی عروق لگن فشار می آورد، به همین دلیل بارداری یکی از شایع ترین دلایل بروز یا تشدید بواسیر خونی در زنان است.

• اسهال: برخلاف تصور رایج، اسهال هم مثل یبوست می تواند باعث خونریزی بواسیر شود، چون دفعات مکرر و شدید دفع، بافت ملتهب را دائما تحریک می کند.

• نشستن طولانی: نشستن زیاد، به خصوص روی توالت فرنگی و همراه با استفاده از گوشی موبایل، جریان خون در ناحیه مقعد را کند می کند و باعث تجمع خون در عروق بواسیری می شود.

درمان خونریزی بواسیر در خانه

در بیشتر موارد، بواسیر خونی خفیف تا متوسط با اصلاح عادت های روزانه و چند روش خانگی ساده قابل کنترل است، به خصوص اگر این تغییرات را از همان روز اول شروع کنید. Treatment of Hemorrhoids

هدف اصلی درمان خانگی، کاهش فشار روی بافت بواسیری و نرم کردن مدفوع است تا زخم های موجود فرصت ترمیم پیدا کنند. در ادامه کاربردی ترین این روش ها بیان شده است.

حمام نشسته یا سیتز باث

نشستن در آب گرم تا زانو یا فقط تا ناحیه لگن، به مدت ده تا پانزده دقیقه و دو تا سه بار در روز، به خصوص بعد از دفع مدفوع، یکی از موثرترین کارهای خانگی برای کاهش التهاب و خونریزی بواسیر است. آب باید گرم باشد نه داغ، و بهتر است از صابون های معطر یا حاوی مواد شیمیایی قوی در این حمام استفاده نشود چون می تواند پوست حساس ناحیه مقعد را بیشتر تحریک کند.

افزایش مصرف فیبر

دریافت روزانه بین بیست و پنج تا سی گرم فیبر، مدفوع را نرم تر و حجیم تر می کند و نیاز به زور زدن را به شدت کاهش می دهد. سبوس گندم، جو، عدس، لوبیا، خرما، انجیر و سیب با پوست از منابع خوب فیبر در رژیم غذایی ایرانی هستند. دانه اسفرزه هم که سال هاست به عنوان یک درمان خانگی سنتی شناخته می شود، وقتی در آب خیسانده و قبل از غذا مصرف شود، به شکل ژله مانندی در می آید که دفع را راحت تر می کند.

نوشیدن آب کافی

نوشیدن هشت تا ده لیوان آب در روز، مکمل ضروری مصرف فیبر است. نکته ای که خیلی وقت ها نادیده گرفته می شود این است که مصرف فیبر زیاد بدون آب کافی می تواند برعکس عمل کند و مدفوع را سفت تر کند، پس این دو باید همیشه با هم و به موازات هم افزایش پیدا کنند.

کمپرس سرد

گذاشتن یک کیسه یخ پیچیده شده در پارچه نازک روی ناحیه مقعد به مدت ده دقیقه، چند بار در روز، می تواند تورم بافت بواسیر خارجی را کم کند و در مواردی که لخته خون یا همان بواسیر ترومبوزه باعث درد شدید شده، تا حدی احساس ناراحتی را تسکین دهد.

پرهیز از زور زدن و کاهش زمان نشستن روی توالت

سعی کنید زمان حضورتان روی توالت را به کمتر از پنج دقیقه محدود کنید و از بردن گوشی موبایل به دستشویی خودداری کنید، چون همین کار ناخودآگاه زمان نشستن را طولانی و فشار روی بواسیر را بیشتر می کند. اگر بعد از چند دقیقه دفع اتفاق نیفتاد، بهتر است بلند شوید و بعدا دوباره تلاش کنید تا زور زدن بی مورد نداشته باشید.

استفاده از دستمال مرطوب به جای دستمال خشک

دستمال کاغذی خشک، به خصوص وقتی خشن باشد، بافت ملتهب و زخم شده بواسیر را بیشتر تحریک می کند و می تواند خونریزی را ادامه دار کند. دستمال مرطوب بدون الکل و بدون عطر، یا حتی شستشو با آب ولرم بعد از هر بار دفع، گزینه بسیار ملایم تری است.

انجام حرکات ورزشی سبک و پیاده روی

پیاده روی روزانه بین بیست تا سی دقیقه، حرکت روده را تحریک می کند و از یبوست جلوگیری می کند. در مقابل، ورزش های سنگین مثل وزنه برداری که همراه با حبس نفس و فشار شدید شکمی انجام می شوند، می توانند فشار روی عروق بواسیری را بیشتر کنند و بهتر است تا بهبود کامل کنار گذاشته شوند.

تغییر وضعیت نشستن روی توالت

یکی از نکاتی که کمتر در مطالب فارسی به آن پرداخته می شود، زاویه نشستن روی توالت است. قرار دادن یک چهار پایه کوتاه زیر پا هنگام نشستن روی توالت فرنگی، زانوها را بالاتر از باسن قرار می دهد و زاویه طبیعی رکتوم را به حالت باز نزدیک تر می کند، دقیقا شبیه وضعیت نشستن روی توالت ایرانی. این تغییر ساده، نیاز به زور زدن را واقعا کم می کند و برای خیلی از افراد تاثیر قابل توجهی روی کاهش خونریزی داشته است.

درمان پزشکی بواسیر خونی

وقتی درمان های خانگی به تنهایی کافی نباشند یا خونریزی ادامه دار باشد، پزشک بسته به شدت و نوع بواسیر، یکی از روش های زیر را پیشنهاد می دهد.

دارو

برای بواسیر خونی، پزشک معمولا داروهای خوراکی از دسته فلاونوئیدها مثل دیوسمین و هسپریدین تجویز می کند که با تقویت دیواره وریدها، التهاب و خونریزی را کاهش می دهند.

برای کنترل درد هم بهتر است از استامینوفن استفاده شود، نه داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مثل ایبوپروفن یا آسپرین، چون این دسته از داروها روی انعقاد خون اثر می گذارند و می توانند خونریزی بواسیر را بیشتر کنند؛ خیلی ها وقتی خودسرانه مسکن مصرف می کنند، از همین موضوع بی خبرند. در کنار این ها، نرم کننده های مدفوع مثل پسیلیوم یا لاکتولوز هم می توانند طبق تجویز پزشک برای کاهش فشار دفع استفاده شوند.

شیاف

شیاف های ضد بواسیر مستقیم داخل مقعد قرار می گیرند و بیشتر برای بواسیر داخلی مناسب هستند، چون می توانند مستقیم روی بافت ملتهب داخل کانال مقعد اثر بگذارند. ترکیبات رایج آن ها شامل مواد ضد التهاب، بی حس کننده موضعی یا ترکیبات محافظ مخاط است.

پمادهای بواسیر بیشتر برای بواسیر خارجی و ناحیه بیرونی مقعد کاربرد دارند و مستقیم روی پوست ملتهب مالیده می شوند. برخی از این پمادها حاوی کورتیکواستروئید هستند که التهاب را سریع کاهش می دهند، اما مصرف طولانی مدت آن ها توصیه نمی شود.

لیزر

لیزر تراپی یا لیزر هموروئیدوپلاستی یک روش کم تهاجمی است که در آن با انرژی لیزر بافت بواسیری از داخل کوچک و منقبض می شود، بدون نیاز به برش جراحی. این روش معمولا برای بواسیر درجه دو و سه که به درمان های ساده تر پاسخ نداده اند مناسب است، لیزر هموروئید درد کمتر و دوره بهبودی کوتاه تری نسبت به جراحی سنتی دارد و اغلب همان روز فرد مرخص می شود.

جراحی

هموروئیدکتومی یا جراحی کامل بواسیر ، قطعی ترین روش درمان برای بواسیر درجه چهار یا موارد بزرگ و پیشرفته است که سایر روش ها روی آن ها اثر نکرده. این جراحی موثرترین گزینه از نظر جلوگیری از عود است، اما دوره نقاهت آن بین دو تا چهار هفته طول می کشد و درد بعد از عمل نسبت به روش های دیگر بیشتر است.

بین درمان دارویی و جراحی کامل، چند روش سرپایی وجود دارد که کمتر در مطالب به آن ها پرداخته شده. رابر بند لایگیشن یعنی بستن پایه بواسیر با یک کش مخصوص، یکی از این گزینه هاست؛ در این روش جریان خون به بواسیر داخلی قطع می شود و بافت طی چند روز خودش خشک شده و می افتد.

چیزی که معمولا در توضیحات معمول به بیمار گفته نمی شود این است که حدود یک هفته تا ده روز بعد از این روش، زمانی که بافت جدا می شود، مقداری خونریزی مجدد کاملا طبیعی است و نباید نگران کننده باشد، مگر این که خونریزی شدید یا مداوم باشد.

اسکلروتراپی هم با تزریق یک ماده خاص باعث جمع شدن بواسیر می شود و چون خطر خونریزی کمتری دارد، معمولا برای افرادی که داروهای رقیق کننده خون مصرف می کنند گزینه مناسب تری نسبت به بستن با کش است. انعقاد با اشعه مادون قرمز هم یک روش سریع و سرپایی دیگر است که با گرمای موضعی، عروق تغذیه کننده بواسیر را می بندد و نیاز به بی حسی ندارد.

خونریزی بواسیر چگونه است؟

خیلی از افراد وقتی برای اولین بار خون در مدفوع یا توالت می بینند، دقیقا نمی دانند این خونریزی طبیعی حساب می شود یا نشانه خطر است. رنگ، مقدار و زمان بروز خونریزی، سرنخ های مهمی هستند که می توانند به تشخیص کمک کنند، هرچند تشخیص قطعی همیشه باید توسط پزشک انجام شود.

خون ناشی از بواسیر معمولا قرمز روشن و تازه است، چون از پایین ترین قسمت دستگاه گوارش می آید. اگر خون تیره، قهوه ای یا حتی سیاه و قیری باشد، احتمال بیشتری وجود دارد که منشا آن بالاتر از رکتوم، مثلا معده یا روده باشد، که وضعیتی جدی تر است و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

در بواسیر معمولی، مقدار خون کم است، چند قطره روی دستمال کاغذی یا رگه ای نازک روی مدفوع. پر شدن کاسه توالت از خون یا دیدن لخته های بزرگ، طبیعی نیست و باید جدی گرفته شود.

خونریزی بواسیر معمولا هنگام یا بلافاصله بعد از دفع شروع می شود و طی چند دقیقه قطع می شود. ممکن است این وضعیت چند روز یا حتی چند هفته به صورت متناوب تکرار شود، به خصوص اگر یبوست همچنان ادامه داشته باشد، اما خونریزی پیوسته و بدون ارتباط با دفع، حالت طبیعی بواسیر نیست.

باید بدانید خون ریزی بواسیر لزوما در زمان دفع دیده نمی شود. بواسیر خارجی ترومبوزه یا همان دارای لخته می تواند به طور ناگهانی و مستقل از دفع مدفوع پاره شود و خونریزی کند، معمولا همراه با درد شدید. همچنین نشستن طولانی یا فشار آوردن بدون دفع کامل هم می تواند باعث کمی خونریزی شود.

به گفته دکتر کامبیز پوریوسف ، هر چه خون روشن تر، کم حجم تر و محدود به لحظه دفع باشد، احتمال بواسیر ساده بیشتر است. اما تغییر رنگ یا افزایش حجم خونریزی، همیشه باید به عنوان یک زنگ خطر برای مراجعه به پزشک در نظر گرفته شود.

چه زمانی خونریزی بواسیر خطرناک است؟

بیشتر موارد خونریزی بواسیر خطرناک نیستند و با درمان های ساده کنترل می شوند، اما در برخی شرایط این خونریزی می تواند نشانه یک مشکل جدی تر باشد که نباید نادیده گرفته شود.

به گفته متخصصان Mayo Clinic، اگر خونریزی هنگام اجابت مزاج ادامه داشته باشد یا هموروئید پس از حدود یک هفته درمان خانگی بهبود پیدا نکند، لازم است برای بررسی دقیق‌ تر و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.

بنابراین اگر هر کدام از موارد زیر را تجربه کردید، بهتر است هر چه زودتر به پزشک مراجعه کنید:

1. خون تیره، قهوه ای یا سیاه و قیری باشد، نه قرمز روشن.

2. خونریزی شدید باشد، به طوری که کاسه توالت را قرمز کند یا همراه با لخته های بزرگ باشد.

3. همراه با علائمی مثل سرگیجه، ضعف شدید، رنگ پریدگی یا تپش قلب باشد که نشانه کم خونی ناشی از خونریزی است.

4. با وجود رعایت درمان های خانگی، بیش از یک هفته ادامه پیدا کند یا رو به تشدید باشد.

5. همراه با کاهش وزن بدون دلیل، تغییر در قوام یا شکل مدفوع، یا تغییر ناگهانی در الگوی دفع باشد.

6. فردی بالای چهل و پنج تا پنجاه سال باشد که برای اولین بار دچار خونریزی رکتال شده و سابقه بواسیر قبلی نداشته باشد.

7. سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ یا بیماری های التهابی روده وجود داشته باشد.

8. درد شدید و ناگهانی همراه با یک توده سفت و دردناک در اطراف مقعد ظاهر شود، که می تواند نشانه بواسیر ترومبوزه باشد.

پیشگیری از خونریزی بواسیر

بهترین راه مقابله با خونریزی بواسیر، پیشگیری از بروز یا عود دوباره آن است. رژیم غذایی سرشار از فیبر، شامل غلات کامل، حبوبات، سبزیجات و میوه های تازه، مهم ترین قدم برای نرم نگه داشتن مدفوع و کاهش فشار دفع است. در کنار آن، نوشیدن آب کافی در طول روز نقش تکمیلی دارد و بدون آن، فیبر به تنهایی اثر کافی نخواهد داشت.

فعالیت بدنی منظم، حتی به شکل پیاده روی روزانه، گردش خون ناحیه لگن را بهتر می کند و از یکجانشینی که یکی از عوامل اصلی تجمع خون در عروق بواسیری است جلوگیری می کند. در مقابل، نشستن طولانی مدت پشت میز کار یا روی توالت، به خصوص همراه با استفاده از گوشی موبایل، باید تا حد امکان محدود شود.

عادت به دفع منظم و بدون تاخیر هم اهمیت زیادی دارد؛ به تعویق انداختن مکرر دفع باعث سفت تر شدن مدفوع و افزایش نیاز به زور زدن در دفعات بعدی می شود. توجه به وضعیت نشستن روی توالت، مثلا استفاده از یک زیرپایی کوتاه برای نزدیک شدن به حالت طبیعی بدن، هم می تواند فشار وارد بر ناحیه مقعد را کاهش دهد.

افرادی که اضافه وزن دارند، بهتر است برای کاهش وزن تدریجی و اصولی اقدام کنند، چون وزن بالا فشار مضاعفی به عروق لگن و مقعد وارد می کند. در دوران بارداری هم توصیه می شود از دراز کشیدن طولانی به پهلو استفاده شود و از نشستن یا ایستادن طولانی مدت پرهیز شود.

در نهایت، افرادی که سابقه بواسیر دارند یا بالای چهل و پنج سال سن دارند، بهتر است به طور دوره ای تحت معاینه یا چکاپ گوارشی قرار بگیرند تا در صورت بروز هر تغییری، زودتر تشخیص داده شود.