بواسیر یا هموروئید چیست؟ علائم، انواع و زمان مراجعه

بواسیر یا هموروئید چیست؟

بواسیر یا هموروئید (Hemorrhoid) به متورم شدن و گشاد شدن سیاهرگ های ناحیه مقعد و انتهای راست روده گفته می‌شود. این بیماری می‌تواند در داخل کانال مقعد (داخلی) یا زیر پوست اطراف مقعد (خارجی) ایجاد شود و بسته به نوع و شدت آن، علائمی مانند خونریزی هنگام اجابت مزاج، درد، خارش، سوزش یا بیرون زدگی توده از مقعد را به همراه داشته باشد.

بواسیر به خودی خود بیماری خطرناکی محسوب نمی‌شود و در بسیاری از افراد با اصلاح سبک زندگی، افزایش مصرف فیبر غذایی، نوشیدن آب کافی و درمان های دارویی بهبود پیدا می‌کند.

با این حال، نادیده گرفتن علائم یا تاخیر در درمان می‌تواند باعث پیشرفت بیماری، پرولاپس هموروئید، تشکیل هموروئید ترومبوزه و درد شدید شود. همچنین از آنجا که خونریزی مقعدی همیشه ناشی از بواسیر نیست، بررسی آن توسط پزشک اهمیت زیادی دارد تا احتمال بیماری های دیگری مانند شقاق مقعدی، پولیپ یا حتی سرطان روده بزرگ در صورت لزوم رد شوند.

به زبان ساده، هر عاملی که فشار داخل رگ‌های اطراف مقعد را زیاد کند، می‌تواند زمینه ایجاد بواسیر را فراهم کند. یبوست و زور زدن هنگام دفع، نشستن طولانی مدت روی توالت، بارداری، اضافه وزن، بلند کردن مکرر اجسام سنگین و رژیم غذایی کم فیبر از مهم‌ترین عواملی هستند که احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهند.

انواع بواسیر کدام اند؟

بواسیر بر اساس محل ایجاد و وضعیت رگ های متورم به چند نوع تقسیم می‌شود. شناخت انواع هموروئید به پزشک کمک می‌کند مناسب‌ترین روش درمان را انتخاب کند؛ زیرا علائم، شدت درد و نحوه درمان در هر نوع متفاوت است.

هموروئید داخلی

هموروئید داخلی در داخل کانال مقعد و بالاتر از خط دندانه‌ای ایجاد می‌شود. به دلیل اینکه این ناحیه گیرنده های درد کمی دارد، معمولا در مراحل اولیه درد ایجاد نمی‌کند و شایع‌ترین علامت آن وجود خون روشن هنگام اجابت مزاج است. با پیشرفت بیماری ممکن است توده هموروئید از مقعد خارج شود که به آن پرولاپس گفته می‌شود. این نوع بر اساس میزان بیرون زدگی به چهار درجه تقسیم می‌شود.

هموروئید خارجی

هموروئید خارجی در زیر پوست اطراف مقعد ایجاد می‌شود. از آنجا که این ناحیه عصب های حسی فراوانی دارد، افراد معمولا درد، خارش، سوزش و احساس وجود توده را تجربه می‌کنند. در صورت تحریک یا التهاب، نشستن و اجابت مزاج نیز می‌تواند دردناک باشد.

هموروئید ترومبوزه

هموروئید ترومبوزه زمانی ایجاد می‌شود که داخل هموروئید خارجی یک لخته خون تشکیل شود. این وضعیت معمولا با درد شدید و ناگهانی، تورم قابل توجه و ایجاد یک توده سفت با رنگ آبی یا بنفش در اطراف مقعد همراه است. اگرچه این نوع هموروئید معمولا خطرناک نیست، اما به دلیل درد زیاد بهتر است هرچه سریع‌تر توسط پزشک بررسی شود.

هموروئید پرولاپس

پرولاپس به حالتی گفته می‌شود که هموروئید داخلی از دهانه مقعد بیرون می‌زند. در مراحل اولیه ممکن است پس از اجابت مزاج خود به خود به داخل برگردد، اما با پیشرفت بیماری برای بازگرداندن آن نیاز به فشار دست وجود دارد یا حتی به طور دائم خارج از مقعد باقی می‌ماند. پرولاپس در واقع یک مرحله پیشرفته از هموروئید داخلی است و یک بیماری جداگانه محسوب نمی‌شود.

علائم بواسیر در زنان و مردان

علائم بواسیر در زنان و مردان تفاوت قابل توجهی با یکدیگر ندارد و بیشتر به نوع هموروئید و شدت بیماری بستگی دارد. برای مثال، هموروئید داخلی معمولا با خونریزی بدون درد همراه است، در حالی که هموروئید خارجی و ترومبوزه بیشتر باعث درد و تورم می‌شوند. البته عواملی مانند بارداری و زایمان می‌توانند احتمال بروز یا تشدید هموروئید را در زنان افزایش دهند.

شایع‌ترین علائم بواسیر عبارت اند از:

• خونریزی مقعدی: مشاهده خون قرمز روشن روی دستمال، مدفوع یا داخل کاسه توالت، به ویژه هنگام اجابت مزاج.

• درد مقعد: درد ممکن است هنگام دفع، نشستن یا حتی راه رفتن احساس شود و در هموروئید ترومبوزه معمولا شدیدتر است.

• خارش یا سوزش اطراف مقعد: التهاب و ترشح مخاط می‌تواند باعث خارش مداوم و احساس ناراحتی شود.

• وجود توده یا برجستگی در اطراف مقعد: این توده ممکن است نرم یا سفت باشد و در برخی افراد پس از اجابت مزاج بیشتر احساس شود.

• احساس دفع ناکامل: برخی افراد پس از تخلیه روده همچنان احساس می‌کنند مدفوع به طور کامل دفع نشده است.

• ترشح مخاط از مقعد: به ویژه در هموروئید داخلی پرولاپس ممکن است ترشح مخاط باعث رطوبت و تحریک پوست اطراف مقعد شود.

• تورم اطراف مقعد: التهاب بافت‌ها می‌تواند باعث احساس سنگینی یا ورم در ناحیه مقعد شود.

• درد ناگهانی همراه با توده سفت و کبود: این علامت می‌تواند نشان دهنده هموروئید ترومبوزه باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

چه زمانی باید برای علائم بواسیر به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر خونریزی مقعدی برای اولین بار اتفاق افتاده است، درد شدید دارید، توده اطراف مقعد به سرعت بزرگ شده، علائم با درمان های خانگی طی چند روز بهبود پیدا نکرده یا همراه با کاهش وزن بی دلیل، تب یا تغییر مداوم در عادت های دفع است، مراجعه به پزشک را به تاخیر نیندازید. این علائم همیشه به معنای بواسیر نیستند و ممکن است به بیماری های دیگری مانند شقاق مقعدی، پولیپ یا مشکلات روده بزرگ مرتبط باشند.

طبق تجربه، یکی از رایج‌ترین مواردی که دیده می‌شود این است که بسیاری از افراد خونریزی یا درد مقعد را برای مدت طولانی به بواسیر نسبت می‌دهند و مراجعه به پزشک را به تعویق می‌اندازند. در حالی که پس از معاینه، گاهی مشخص می‌شود علت اصلی علائم، بیماری دیگری مانند شقاق مقعدی یا مشکلات دیگر روده و مقعد است.

به همین دلیل توصیه می‌شود خونریزی یا درد مکرر مقعد، به‌ ویژه اگر برای اولین بار ایجاد شده باشد، بدون تشخیص پزشکی صرفا به بواسیر نسبت داده نشود.

اگر مطمئن نیستید علائم شما ناشی از بواسیر است یا به راهنمایی برای انتخاب بهترین روش درمان نیاز دارید، می‌توانید از مشاوره رایگان پارما طب استفاده کنید تا پس از بررسی علائم، درباره ادامه روند درمان شما راهنمایی لازم ارائه شود.

علت ایجاد بواسیر چیست؟

بواسیر زمانی ایجاد می‌شود که فشار وارد شده به سیاهرگ های ناحیه مقعد و انتهای راست روده افزایش پیدا کند. این فشار باعث گشاد شدن و التهاب رگ ها می‌شود و در نهایت می‌تواند به بروز هموروئید داخلی یا خارجی منجر شود. معمولا یک عامل به تنهایی باعث ایجاد بواسیر نمی‌شود، بلکه ترکیبی از سبک زندگی، شرایط جسمی و برخی بیماری ها در بروز آن نقش دارند.

یبوست و زور زدن هنگام اجابت مزاج

یبوست یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد کننده بیماری بواسیر است. زمانی که مدفوع سفت باشد، فرد برای دفع مجبور به زور زدن می‌شود و این فشار به مرور زمان باعث آسیب دیدن و متورم شدن سیاهرگ های مقعد خواهد شد. اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، احتمال ایجاد هموروئید یا تشدید علائم آن افزایش می‌یابد. به همین دلیل، پیشگیری و درمان یبوست یکی از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش خطر ابتلا به بواسیر است.

نظر انجمن جراحان کولورکتال آمریکا (ASCRS):
فشار مداوم روی رگ های ناحیه مقعد، مانند فشاری که در اثر یبوست، زور زدن هنگام اجابت مزاج، بارداری یا اسهال مزمن ایجاد می‌شود، از مهم‌ترین عوامل بروز هموروئید علامت دار است.

رژیم غذایی کم فیبر

مصرف کم میوه، سبزیجات، غلات کامل و سایر منابع فیبر غذایی باعث سفت شدن مدفوع و افزایش احتمال یبوست می‌شود. در مقابل، دریافت فیبر کافی به نرم شدن مدفوع و کاهش فشار هنگام دفع کمک می‌کند. همچنین نوشیدن آب کافی در کنار مصرف فیبر اهمیت زیادی دارد، زیرا مصرف فیبر بدون دریافت مایعات کافی ممکن است نتیجه مطلوبی برای سیستم گوارش شما نداشته باشد.

نشستن طولانی مدت

نشستن برای مدت طولانی، به ویژه روی توالت، می‌تواند فشار داخل سیاهرگ های مقعد را افزایش دهد. به همین دلیل توصیه می‌شود از ماندن طولانی مدت در سرویس بهداشتی و استفاده از تلفن همراه هنگام اجابت مزاج خودداری کنید. همچنین افرادی که به دلیل شغل خود ساعت های زیادی پشت میز یا پشت فرمان می‌نشینند، بهتر است در زمان‌های منظم از جای خود بلند شوند و چند دقیقه راه بروند.

بارداری و زایمان

در دوران بارداری، افزایش فشار رحم روی رگ های لگن و تغییرات هورمونی احتمال ابتلا به بواسیر را بیشتر می‌کند. همچنین زور زدن هنگام زایمان طبیعی نیز می‌تواند در ایجاد یا تشدید هموروئید نقش داشته باشد. در بسیاری از زنان، علائم پس از زایمان به تدریج کاهش پیدا می‌کند، اما در صورت ادامه یافتن درد یا خونریزی، مراجعه به پزشک ضروری است.

اضافه وزن و چاقی

وزن بالا باعث افزایش فشار روی ناحیه لگن و مقعد می‌شود. به همین دلیل، افراد مبتلا به اضافه وزن بیشتر از سایر افراد در معرض ابتلا به بواسیر قرار دارند. کاهش وزن از طریق تغذیه مناسب و فعالیت بدنی منظم، علاوه بر کاهش احتمال بروز هموروئید، می‌تواند از عود مجدد آن نیز پیشگیری کند.

بلند کردن مکرر اجسام سنگین

بلند کردن اجسام سنگین، به ویژه اگر با روش صحیح انجام نشود، فشار داخل شکم را افزایش می‌دهد و در صورت تکرار می‌تواند زمینه ساز ایجاد یا تشدید بواسیر باشد. این موضوع بیشتر در افرادی دیده می‌شود که به دلیل شغل یا تمرینات ورزشی، به طور مداوم وزنه‌های سنگین جابه جا می‌کنند.

افزایش سن و ضعف بافت های نگهدارنده

با افزایش سن، بافت هایی که از سیاهرگ های مقعد حمایت می‌کنند به تدریج ضعیف می‌شوند. این موضوع احتمال گشاد شدن رگ ها و بیرون زدگی هموروئید را افزایش می‌دهد، به همین دلیل بواسیر در افراد میانسال و سالمند شیوع بیشتری دارد. البته افزایش سن به تنهایی عامل ایجاد بواسیر نیست و رعایت سبک زندگی سالم همچنان می‌تواند خطر ابتلا را کاهش دهد.

چه کسانی بیشتر در معرض هموروئید هستند؟

اگرچه بواسیر ممکن است در هر سنی ایجاد شود، اما برخی افراد به دلیل شرایط جسمی، شغلی یا سبک زندگی بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند. آشنایی با این عوامل می‌تواند به پیشگیری از هموروئید یا کاهش احتمال عود آن کمک کند.

افرادی که بیش از سایر افراد در معرض ابتلا به هموروئید هستند عبارت اند از:

• افراد مبتلا به یبوست یا اسهال مزمن: زور زدن مکرر هنگام دفع یا دفعات زیاد اجابت مزاج، فشار وارد شده به سیاهرگ های مقعد را افزایش می‌دهد.

• زنان باردار: افزایش فشار رحم روی رگ های لگن و تغییرات هورمونی، احتمال بروز هموروئید را در دوران بارداری بیشتر می‌کند.

• افراد دارای اضافه وزن یا چاقی: وزن بالا فشار بیشتری به ناحیه لگن و مقعد وارد می‌کند.

• افرادی که مدت زیادی می‌نشینند: کارمندان، رانندگان و افرادی که ساعت های طولانی پشت میز یا پشت فرمان هستند، بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند.

• کسانی که اجسام سنگین بلند می‌کنند: این موضوع به ویژه در برخی مشاغل یا ورزش های قدرتی می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.

• افراد با رژیم غذایی کم فیبر و مصرف ناکافی آب: این عادت ها احتمال یبوست و در نتیجه بروز هموروئید را بیشتر می‌کنند.

• سالمندان: با افزایش سن، بافت های نگهدارنده سیاهرگ های مقعد ضعیف‌تر می‌شوند و احتمال ایجاد هموروئید افزایش پیدا می‌کند.

داشتن یک یا چند مورد از این عوامل به معنای ابتلای قطعی به بواسیر نیست، اما رعایت رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی منظم، مصرف کافی مایعات و پرهیز از زور زدن هنگام اجابت مزاج می‌تواند خطر بروز این بیماری را تا حد زیادی کاهش دهد.

عوارض درمان نکردن هموروئید یا بواسیر

همه موارد بواسیر به درمان های تهاجمی نیاز ندارند، اما نادیده گرفتن علائم یا به تاخیر انداختن درمان می‌تواند باعث پیشرفت بیماری و ایجاد مشکلات بیشتری شود. اگر علائمی مانند خونریزی، درد یا بیرون زدگی هموروئید برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، احتمال بروز عوارض زیر افزایش می‌یابد:

۱. تشدید خونریزی مقعدی

خونریزی های مکرر می‌توانند کیفیت زندگی را کاهش دهند و در برخی افراد، به ویژه در صورت ادامه دار بودن، زمینه کم خونی ناشی از فقر آهن را ایجاد کنند. همچنین هر خونریزی مقعدی باید توسط پزشک بررسی شود تا احتمال وجود بیماری های دیگر رد شود.

۲. پرولاپس هموروئید

با پیشرفت بیماری، هموروئید داخلی ممکن است از مقعد بیرون بزند و در مراحل پیشرفته دیگر به داخل بازنگردد. این وضعیت می‌تواند باعث احساس ناراحتی، ترشح مخاط و دشوار شدن رعایت بهداشت ناحیه مقعد شود.

۳.هموروئید ترومبوزه

در برخی افراد داخل هموروئید خارجی لخته خون تشکیل می‌شود که با درد شدید، تورم و ایجاد یک توده سفت در اطراف مقعد همراه است. این عارضه معمولا نیاز به معاینه و بررسی سریع توسط پزشک دارد.

۴. التهاب و تحریک مداوم پوست اطراف مقعد

ترشح مخاط، رطوبت و اصطکاک مداوم می‌تواند باعث خارش، سوزش، قرمزی و التهاب پوست اطراف مقعد شود و انجام فعالیت های روزمره را دشوار کند.

۵. کاهش کیفیت زندگی

درد هنگام نشستن یا اجابت مزاج، نگرانی از خونریزی و محدود شدن فعالیت های روزانه از جمله مشکلاتی هستند که در صورت درمان نشدن بواسیر ممکن است به مرور زمان تشدید شوند.

هرچه درمان بواسیر در مراحل اولیه آغاز شود، معمولا کنترل علائم آسان‌تر است و احتمال نیاز به روش های درمانی پیشرفته کاهش پیدا می‌کند. به همین دلیل، در صورت ادامه دار بودن علائم یا بدتر شدن آن ها، بهتر است برای بررسی و انتخاب روش درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.

نحوه تشخیص هموروئید چگونه است؟

تشخیص بواسیر معمولا با بررسی علائم، گرفتن شرح حال و معاینه توسط پزشک انجام می‌شود. پزشک ابتدا درباره علائمی مانند خونریزی، درد، خارش، بیرون زدگی توده، مدت زمان شروع علائم و سابقه یبوست یا بیماری های گوارشی سؤال می‌کند. سپس با معاینه ناحیه مقعد، وجود هموروئید خارجی یا سایر مشکلات مانند شقاق و فیستول را بررسی خواهد کرد.

اگر احتمال هموروئید داخلی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است از آنوسکوپی استفاده کند. در این روش، یک وسیله کوچک و نور دار وارد کانال مقعد می‌شود تا هموروئید داخلی و میزان پیشرفت آن به طور دقیق مشاهده شود.

در برخی افراد، به ویژه کسانی که خونریزی مقعدی دارند، سن بالاتری دارند یا علائم غیر معمول مانند کاهش وزن بی دلیل، کم خونی یا تغییر طولانی مدت در عادت های دفع را تجربه می‌کنند، ممکن است انجام کولونوسکوپی نیز توصیه شود. هدف از این بررسی، رد کردن بیماری های مهم تری مانند پولیپ یا سرطان روده بزرگ است؛ زیرا خونریزی مقعدی همیشه به معنای بواسیر نیست.

طبق گفته دکتر عاطفه دهقانی تفتی: یکی از اشتباهات رایج این است که افراد هر نوع خونریزی یا درد ناحیه مقعد را به بواسیر نسبت می‌دهند و بدون معاینه، درمان را شروع می‌کنند. در حالی که بیماری هایی مانند شقاق، فیستول، آبسه مقعدی و حتی برخی بیماری های روده نیز می‌توانند علائمی مشابه ایجاد کنند. به همین دلیل، تشخیص دقیق پیش از شروع درمان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتخاب بهترین روش درمان، تنها پس از مشخص شدن نوع و شدت بیماری امکان پذیر است.

تفاوت هموروئید با سایر بیماری های مقعد

خونریزی، درد یا وجود توده در ناحیه مقعد همیشه به معنای ابتلا به بواسیر نیست. برخی بیماری های دیگر نیز علائمی مشابه هموروئید دارند، اما علت، روش درمان و حتی میزان اهمیت آن ها متفاوت است. به همین دلیل، تشخیص دقیق توسط پزشک اهمیت زیادی دارد.

تفاوت هموروئید و شقاق مقعدی

شقاق یا فیشر مقعدی یک ترک یا زخم کوچک در پوست کانال مقعد است. مهم‌ترین علامت آن درد شدید و سوزش هنگام اجابت مزاج است که ممکن است تا چند ساعت پس از دفع ادامه داشته باشد. در مقابل، هموروئید داخلی اغلب بدون درد است و بیشتر با خونریزی خود را نشان می‌دهد، در حالی که هموروئید خارجی معمولا باعث تورم و احساس توده در اطراف مقعد می‌شود.

تفاوت هموروئید و فیستول مقعدی

فیستول مقعدی یک مسیر غیر طبیعی بین کانال مقعد و پوست اطراف آن است که معمولا پس از آبسه مقعد ایجاد می‌شود. ترشح چرک، خروج مایع بدبو و عفونت های مکرر از علائم فیستول مقعدی هستند؛ علائمی که در بواسیر دیده نمی‌شوند.

تفاوت هموروئید و آبسه مقعدی

آبسه مقعدی یک عفونت حاد است که معمولا با درد شدید، تورم، قرمزی، تب و گاهی خروج چرک همراه می‌شود. این بیماری نیاز به درمان سریع دارد، در حالی که هموروئید معمولا باعث تب یا علائم عفونت نمی‌شود.

تفاوت هموروئید و سرطان روده بزرگ

خونریزی مقعدی همیشه ناشی از بواسیر نیست. اگر خونریزی همراه با کاهش وزن بی دلیل، کم خونی، تغییر مداوم در عادت های دفع یا سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ باشد، باید هرچه سریع‌تر توسط پزشک بررسی شود. تشخیص زودهنگام در این موارد اهمیت زیادی دارد.

بواسیر بیماری آزار دهنده‌ای است، اما در بیشتر موارد با تشخیص به موقع و انتخاب روش درمان مناسب می‌توان آن را بدون ایجاد عوارض جدی کنترل یا درمان کرد. نادیده گرفتن علائمی مانند خونریزی، درد یا بیرون زدگی توده ممکن است باعث پیشرفت بیماری و پیچیده‌تر شدن روند درمان شود. به همین دلیل، بررسی این علائم توسط پزشک اهمیت زیادی دارد؛ به ویژه اگر برای اولین بار ایجاد شده باشند یا به مرور زمان شدت پیدا کنند.

اگر علائم شما بیش از یک هفته ادامه داشته، خونریزی تکرار می‌شود یا درد شدید دارید، بهتر است توسط پزشک معاینه شوید تا علت دقیق مشخص شود.

در صورتی که به دنبال تشخیص دقیق و درمان اصولی بواسیر هستید، پارما طب با بهره گیری از پزشکان باتجربه و استفاده از روش های درمانی متناسب با شرایط هر بیمار، آماده ارائه خدمات به شماست. همچنین می‌توانید پیش از مراجعه حضوری، از طریق تماس با شماره 02188856972 از مشاوره رایگان ما استفاده کنید تا با آگاهی بیشتری درباره وضعیت خود و مناسب‌ترین مسیر درمان تصمیم بگیرید.