علت درد مقعدی در زنان و مردان | نشانه ها و درمان

علت درد مقعدی در مردان چیست؟

درد در ناحیه مقعد و رکتوم در مردان دلایل متعددی دارد که برخی از آن ها با زنان مشترک است و برخی دیگر مختص مردان هستند. آشنایی با این دلایل کمک می کند که فرد بهتر بتواند وضعیت خود را ارزیابی کند و تصمیم درست تری برای مراجعه به پزشک بگیرد.

هموروئید

هموروئید یا بواسیر شایع ترین علت درد و ناراحتی در ناحیه مقعد به شمار می رود. در این حالت رگ های خونی اطراف مقعد یا داخل کانال مقعدی متورم می شوند.

هموروئید داخلی معمولا دردناک نیست مگر اینکه به بیرون بیاید و گیر کند، اما هموروئید خارجی می تواند درد قابل توجهی ایجاد کند، به خصوص هنگام نشستن یا اجابت مزاج. وجود خون روی کاغذ توالت یا در توالت از علائم هموروئید خارجی است.

شقاق مقعدی

شقاق مقعدی یعنی پارگی کوچکی در پوشش داخلی کانال مقعد. این پارگی معمولا به دنبال عبور مدفوع سفت یا یبوست طولانی مدت ایجاد می شود. درد آن اغلب تیز و سوزنی است و بلافاصله بعد از دفع مدفوع احساس می شود و ممکن است چند ساعت ادامه داشته باشد. خون قرمز روشن روی مدفوع یا کاغذ توالت هم ممکن است همراه آن باشد.

فیستول مقعدی

فیستول مقعدی یک تونل غیرطبیعی است که بین مقعد و پوست اطراف آن تشکیل می شود و معمولا نتیجه یک آبسه مقعدی التیام نیافته است. درد این ناحیه مزمن و مبهم است و معمولا با ترشحات چرکی یا خونی از یک سوراخ کوچک در اطراف مقعد همراه می شود. در مردان به دلیل ساختار آناتومیک خاص، برخی انواع فیستول پیچیده تر هستند.

آبسه مقعدی

آبسه مقعدی تجمع چرک در بافت های اطراف کانال مقعدی است. درد آن معمولا شدید، ضربان دار و مداوم است و با تورم، قرمزی و حرارت موضعی همراه می شود. تب هم ممکن است وجود داشته باشد. این حالت نیاز به تخلیه پزشکی دارد و نباید نادیده گرفته شود.

پروکتیت

پروکتیت یعنی التهاب رکتوم که می تواند ناشی از بیماری های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو، عفونت های مقاربتی، یا عوارض رادیوتراپی باشد. درد آن اغلب همراه با احساس فوریت برای دفع مدفوع، اسهال یا خونریزی است.

سرطان کولون یا رکتوم

اگرچه درد مقعدی به تنهایی نشانه مستقیم سرطان نیست، اما تغییر در عادات دفع مدفوع، وجود خون در مدفوع، کاهش وزن بدون دلیل و درد مداوم رکتوم، به خصوص در مردان بالای چهل سال، باید جدی گرفته شود و با پزشک در میان گذاشته شود.

پروستاتیت

التهاب پروستات می تواند به ناحیه پرینه و مقعد هم سرایت کند. بعضی از مردان مبتلا به پروستاتیت از درد یا احساس سنگینی در مقعد شکایت دارند که ممکن است با مشکلات ادراری یا درد هنگام انزال همراه شود. این ارتباط آناتومیک بین پروستات و رکتوم باعث می شود که گاهی تشخیص دقیق نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد.

کوکسیدینی

درد استخوان دنبالچه که معمولا بعد از ضربه یا نشستن طولانی مدت روی سطح سخت ایجاد می شود، می تواند به ناحیه مقعد هم منتشر شود و تشخیص آن را پیچیده کند. این درد معمولا با تغییر وضعیت بدن تشدید یا کاهش می یابد.

علت درد مقعدی در زنان

بسیاری از دلایلی که در بخش قبل برای مردان ذکر شد، مثل هموروئید، فیشر مقعدی، فیستول، آبسه و پروکتیت، در زنان هم به همان شکل اتفاق می افتد و نیاز به توضیح مجدد ندارد. در ادامه به علل اختصاصی یا شایع تر در زنان می پردازیم که در منابع معمول کمتر مورد توجه قرار می گیرد.

اندومتریوز رکتوواژینال

اندومتریوز وقتی بافت شبیه پوشش رحم در خارج از رحم رشد کند، می تواند به ناحیه رکتوم، واژن یا پرینه هم گسترش پیدا کند. درد مقعدی ناشی از اندومتریوز اغلب چرخه ای است و در دوران قاعدگی تشدید می شود.

این درد گاهی با درد هنگام دفع مدفوع یا حتی خونریزی از مقعد در دوران پریود همراه می شود که خیلی ها آن را با هموروئید اشتباه می گیرند.

این موضوع توسط ACOG نیز تایید شده است: اندومتریوز می‌ تواند رکتوم و سایر بخش‌ های روده را درگیر کند. در صورت درگیری روده، درد هنگام دفع مدفوع ممکن است ایجاد شود و علائم معمولا پیش از قاعدگی یا در طول آن تشدید می‌ شوند.

پارگی های زایمانی

پارگی های اسفنکتر مقعدی در حین زایمان طبیعی، حتی اگر بلافاصله ترمیم شوند، ممکن است سال ها بعد باعث درد مزمن، بی اختیاری مدفوع یا ناراحتی در ناحیه مقعد شوند. این موضوع در زنانی که زایمان های متعدد داشته اند یا نوزاد درشت به دنیا آورده اند بیشتر دیده می شود.

سندرم کف لگن

اختلالات کف لگن در زنان بسیار شایع تر از مردان است. اسپاسم و تنش عضلات کف لگن می تواند باعث درد مقعدی مزمن شود که معمولا همراه با درد واژینال، دردناک بودن مقاربت، یا احساس فشار در ناحیه لگن است. این حالت اغلب با استرس شدیدتر می شود.

کیست بارتولن عفونی

اگرچه کیست بارتولن در واژن است، اما در صورت عفونت و بزرگ شدن می تواند به ناحیه مقعد هم فشار بیاورد و درد انتشاری ایجاد کند، به خصوص هنگام نشستن.

درد مقعدی و تیر کشیدن در زنان و مردان نشانه چیست؟

تیر کشیدن در ناحیه مقعد نوع خاصی از درد است که معمولا ناگهانی، شدید و گذراست. این نوع درد از نظر دلایل با درد مداوم یا سوزشی تفاوت دارد و شناخت آن کمک می کند که فرد راحت تر با پزشک درباره اش صحبت کند.

زنان

در زنان تیر کشیدن مقعدی می تواند دلایل مختلفی داشته باشد که برخی به ساختار آناتومیک ناحیه لگن در زنان مربوط می شود. موارد زیر از شایع ترین دلایل این نوع درد در زنان هستند:

1. پروکتالژی گذرا (Proctalgia Fugax): درد شدید و گذرایی که بدون هیچ دلیل مشخصی اتفاق می افتد و ممکن است چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد. در زنان شایع تر از مردان است.

2. اندومتریوز در مرحله قاعدگی: تیر کشیدن ناگهانی مقعدی در دوران پریود می تواند نشانه اندومتریوز در ناحیه رکتوم یا رباط های خلفی رحم باشد.

3. کشیدگی یا اسپاسم عضلات کف لگن: به خصوص بعد از فعالیت بدنی زیاد یا استرس مداوم.

4. شقاق مقعدی حاد: تیر کشیدن بلافاصله بعد از دفع مدفوع سفت از علائم کلاسیک شقاق است.

5. آبسه در مراحل اولیه: قبل از اینکه درد به شکل مداوم و ضربان دار دربیاید، ممکن است ابتدا به صورت تیر کشیدن احساس شود.

مردان

در مردان تیر کشیدن مقعدی اغلب به اسپاسم ناگهانی عضله لواتور آنی یا سندرم لواتور مربوط است. این عضله که کف لگن را نگه می دارد، می تواند در اثر استرس، نشستن طولانی مدت روی سطح سخت یا ضربه ناگهانی دچار اسپاسم شود.

طبق نظر دکتر عاطفه دهقانی تفتی، پروکتالژی گذرا هم در مردان دیده می شود، هر چند کمتر از زنان. در مردانی که سابقه جراحی پروستات دارند، تیر کشیدن مقعدی می تواند نشانه تشکیل بافت اسکار یا چسبندگی باشد. نکته مهم اینجاست که اگر این تیر کشیدن ها مکرر باشند و بیش از چند دقیقه طول بکشند، باید بررسی شوند.

علت درد مقعدی بعد از مدفوع

درد بعد از دفع مدفوع یکی از رایج ترین شکل های درد رکتوم است. شقاق مقعدی مهم ترین علت آن به شمار می رود، چون پارگی موجود در کانال مقعد با عبور مدفوع تحریک می شود و یک درد سوزنی شدید ایجاد می کند که ممکن است ساعت ها بعد از دفع هم ادامه داشته باشد. اسپاسم عضله اسفنکتر داخلی که در پاسخ به این درد اتفاق می افتد، خود می تواند درد را تشدید و طولانی تر کند.

هموروئید خارجی ترومبوزه هم می تواند با دفع مدفوع دردناک تر شود، چون افزایش فشار اینتراابدومینال در حین دفع، فشار روی رگ های ملتهب را بیشتر می کند. در موارد نادرتر، پروکتیت یا التهاب رکتوم هم می تواند این شکل از درد را ایجاد کند. اگر درد بعد از دفع مدفوع مزمن است یا با خون همراه می شود، باید به متخصص گوارش یا کولورکتال مراجعه شود.

برای تشخیص علت درد مقعدی چه آزمایش هایی انجام می شود؟

پزشک معمولا با گرفتن شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی ناحیه مقعد شروع می کند. بسیاری از حالت ها مثل هموروئید خارجی، شقاق یا آبسه با همین معاینه قابل تشخیص هستند. اما برای موارد پیچیده تر، روش های تکمیلی زیر ممکن است استفاده شوند:

• آنوسکوپی: بررسی داخل کانال مقعد با یک ابزار کوچک و توخالی که هموروئید داخلی و شقاق های نزدیک به کانال مقعد را نشان می دهد.

• سیگموئیدوسکوپی انعطاف پذیر: بررسی بخش پایینی روده بزرگ تا حدود شصت سانتیمتر از مقعد برای شناسایی التهاب، پولیپ یا ضایعات.

• کولونوسکوپی: بررسی کامل روده بزرگ که به خصوص در افراد بالای چهل و پنج سال یا در صورت وجود علائم هشداردهنده توصیه می شود.

• ام آر آی لگن: برای بررسی فیستول های پیچیده، آبسه های عمیق، اندومتریوز یا بیماری های کف لگن که با معاینه ظاهری مشخص نمی شوند.

• سونوگرافی اندورکتال: برای ارزیابی دقیق اسفنکتر مقعد و تشخیص آسیب های آن، به خصوص در زنانی با سابقه زایمان.

• آزمایش خون: برای بررسی علائم التهاب سیستمیک، کم خونی یا عفونت که ممکن است با بیماری های التهابی روده همراه باشند.

• کشت ترشحات: در صورت مشکوک بودن به عفونت های مقاربتی مثل کلامیدیا، گنوره یا هرپس که می توانند پروکتیت ایجاد کنند.

انتخاب آزمایش مناسب کاملا به شرح حال بیمار، سن، جنس و علائم همراه بستگی دارد. پزشک بر اساس همین اطلاعات تصمیم می گیرد که کدام روش تشخیصی لازم است، نه اینکه همه آن ها را یکجا تجویز کند.

درمان درد مقعدی و درد رکتوم در مردان و زنان

درمان درد مقعدی به علت اصلی آن بستگی دارد. قبل از هر اقدام پزشکی، بسیاری از حالت های خفیف تا متوسط با روش های خانگی بهبود پیدا می کنند. در موارد شدیدتر یا مزمن، درمان دارویی یا جراحی ممکن است لازم باشد.

درمان خانگی

روش های خانگی برای کاهش درد ناحیه مقعد ساده اما موثر هستند، به خصوص در حالت هایی مثل هموروئید خفیف، شقاق اولیه یا درد ناشی از یبوست.

حمام سیتز

نشستن در آب گرم تا حدود ده تا پانزده دقیقه، چند بار در روز، یکی از بهترین راه ها برای کاهش درد و اسپاسم عضله اسفنکتر است. آب باید گرم باشد نه داغ. این روش به بهبود جریان خون موضعی کمک می کند و درد ناشی از شقاق یا هموروئید را به طور قابل توجهی کاهش می دهد.

تغییر در رژیم غذایی

افزایش مصرف فیبر از طریق سبزیجات، میوه ها و غلات کامل، نرم کردن مدفوع را در پی دارد و از آسیب بیشتر به بافت های حساس مقعد جلوگیری می کند. نوشیدن حداقل هشت تا ده لیوان آب در روز هم در این زمینه اهمیت دارد. از تاخیر در دفع مدفوع هم باید پرهیز شود چون مدفوع هر چه بیشتر بماند سفت تر می شود.

پرهیز از نشستن طولانی مدت

نشستن مداوم روی سطح سخت، به خصوص در توالت، فشار روی رگ های مقعدی و ناحیه مقعد را افزایش می دهد. استفاده از بالشتک مخصوص دوناتی شکل برای نشستن، در دوران تیک بیماری می تواند به کاهش درد کمک کند.

کمپرس سرد

قرار دادن یخ پوشانده شده در یک پارچه نازک روی ناحیه مقعد برای پنج تا ده دقیقه می تواند تورم و درد هموروئید خارجی را در دوره های حاد کاهش دهد. نباید یخ را مستقیم روی پوست گذاشت.

درمان دارویی

داروهای موضعی مثل کرم های ضدالتهاب، پمادهای بی حس کننده موضعی یا شیاف های هموروئید برای کاهش درد، التهاب و خارش استفاده می شوند. داروهای نرم کننده مدفوع یا ملین های ملایم هم برای کاهش آسیب در دوران ابتلا به شقاق یا هموروئید تجویز می شوند.

در درمان شقاق مزمن، پمادهای شل کننده اسفنکتر مثل نیتروگلیسیرین موضعی یا دیلتیازم موضعی می توانند به کاهش اسپاسم و بهبود بافت کمک کنند. در موارد التهابی مثل پروکتیت، داروهای ضدالتهاب خوراکی یا شیاف های استروئیدی تجویز می شوند.

روش های کم تهاجمی

برای هموروئید داخلی که به درمان دارویی جواب نمی دهد، روش هایی مثل لیگاشن با باند لاستیکی یا اسکلروتراپی (تزریق مواد شیمیایی برای کوچک کردن بافت هموروئید) گزینه های موثری هستند که بدون بستری و با بازگشت سریع به زندگی عادی انجام می شوند.

جراحی

جراحی معمولا آخرین گزینه است و برای مواردی مثل هموروئید درجه سه و چهار، فیستول مقعدی، آبسه مقعدی که نیاز به تخلیه دارد یا شقاق مزمنی که به هیچ درمان دیگری جواب نمی دهد، در نظر گرفته می شود. اسفنکتروتومی جانبی داخلی برای شقاق مزمن و پروکتوکتومی برای موارد پیشرفته پروکتیت اولسراتیو از روش های جراحی رایج هستند.

درمان بیماری های زمینه ای

در مواردی که درد مقعدی ناشی از یک بیماری دیگر است، مثل اندومتریوز، بیماری کرون یا سندرم کف لگن، درمان باید روی بیماری اصلی متمرکز باشد. برای سندرم کف لگن، فیزیوتراپی تخصصی کف لگن نتایج خوبی داشته است و در بسیاری از بیماران درد مزمن را به طور قابل توجهی کاهش می دهد.

چه زمانی درد مقعدی نشانه بیماری جدی است و باید به پزشک مراجعه کرد؟

بیشتر دردهای مقعدی علت های ساده ای دارند که با درمان خانگی بهتر می شوند، اما بعضی نشانه ها هستند که نباید از کنارشان گذشت. موارد زیر از جمله حالت هایی هستند که مراجعه به پزشک را ضروری می کنند:

1. خون در مدفوع یا خونریزی مقعدی که بیش از چند روز ادامه دارد یا مقدار آن زیاد است.

2. درد مداوم و شدیدی که با داروهای بدون نسخه یا روش های خانگی بهتر نمی شود.

3. تب همراه با درد باسن که می تواند نشانه آبسه یا عفونت جدی باشد.

4. تغییر در عادت دفع مدفوع که بیش از دو هفته طول بکشد، مثل اسهال یا یبوست ناگهانی.

5. کاهش وزن غیر قابل توضیح همراه با درد رکتوم.

6. احساس توده یا برآمدگی داخل یا اطراف مقعد که دردناک یا سفت باشد.

7. ترشح چرک یا مایع غیرطبیعی از ناحیه مقعد که نشانه فیستول یا عفونت است.

8. درد مقعدی که در شب بیدار می کند یا مانع انجام فعالیت روزمره می شود.

درد مقعدی در اغلب موارد یک مشکل قابل درمان است و با مراجعه به موقع می توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. بسیاری از افراد به دلیل خجالت این مراجعه را به تعویق می اندازند، در حالی که متخصصان گوارش و کولورکتال با این مسائل کاملا آشنا هستند. هر چه زودتر دلیل درد مشخص شود، درمان آسان تر و نتیجه بهتر خواهد بود.