بواسیر عفونی چیست؟ | علائم و درمان عفونت هموروئید + داروها

بواسیر عفونی چیست و چگونه ایجاد می شود؟

بواسیر یا هموروئید در اصل بافتی عروقی و اسفنجی در انتهای روده بزرگ و اطراف مقعد است که به کنترل دفع کمک می کند. وقتی این بافت به دلیل فشار مداوم، یبوست، بارداری یا نشستن طولانی متورم و ملتهب شود، به آن بواسیر گفته می شود. تا همین جای کار، بواسیر یک عارضه عروقی است، نه یک عفونت میکروبی، و بسیاری از افراد سال ها با آن زندگی می کنند بدون اینکه هرگز دچار عفونت شوند.

مشکل از جایی آغاز می شود که سطح بواسیر به دلیل خارش، اصطکاک با لباس، دفع سخت یا ترومبوز و لخته شدن خون داخل آن، دچار زخم یا ترک ریز شود. این زخم کوچک مسیری برای ورود باکتری های طبیعی موجود در مدفوع و پوست اطراف مقعد باز می کند. وقتی این باکتری ها وارد بافت آسیب دیده شوند و سیستم ایمنی نتواند به سرعت آن ها را مهار کند، بافت ملتهب دچار عفونت می شود و بواسیر عفونی شکل می گیرد.

نکته ای که کمتر به آن پرداخته می شود این است که خود بواسیر هرگز عامل اولیه عفونت نیست، بلکه زخم شدن، ترومای مکرر یا ضعف موضعی گردش خون زمینه را برای ورود میکروب فراهم می کند. به همین دلیل بواسیر عفونی بیشتر در بواسیر های خارجی ترومبوز شده و بواسیر های داخلی که دچار پرولاپس یا بیرون زدگی شده اند دیده می شود، چون این نوع بواسیر ها بیشتر در معرض اصطکاک، رطوبت و آسیب مکانیکی مکرر قرار دارند.

بواسیر خارجی بیشتر از نوع داخلی دچار عفونت می شود، چون در تماس مستقیم با پوست، لباس و باکتری های محیط بیرونی قرار دارد. همچنین افرادی که سابقه بواسیر عود کننده دارند، به دلیل آسیب تجمعی به همان ناحیه، بیشتر در معرض عفونت هستند؛ نکته ای که اهمیت درمان زودهنگام بواسیر ساده را نشان می دهد.

علائم بواسیر عفونی چیست؟

علائم بواسیر عفونی معمولا شدیدتر و آزار دهنده تر از بواسیر ساده است. برخلاف بواسیر معمولی که بیشتر با خارش یا خونریزی خفیف همراه است، این حالت با نشانه های التهاب فعال و گاهی نشانه های عمومی عفونت در بدن همراه می شود. شناخت دقیق این علائم به شما کمک می کند زودتر تشخیص دهید که با یک بواسیر ساده روبرو نیستید و باید سریع تر به فکر بهبود آن باشید.

نکته مهم این است که معمولا این علائم به تنهایی ظاهر نمی شوند، بلکه ترکیبی از دو یا سه نشانه با هم بروز می کنند و هرچه تعداد این نشانه ها بیشتر باشد، احتمال عفونت فعال بالاتر است.

درد شدید و ضربان دار

درد در بواسیر عفونی معمولا مداوم، ضربان دار و رو به افزایش است. برخلاف بواسیر ساده که درد آن بیشتر هنگام دفع احساس می شود، این درد حتی در حالت نشسته یا خوابیده نیز کاهش پیدا نمی کند و با کوچک ترین لمس یا حرکت تشدید می شود.

تورم، قرمزی و گرمی موضعی

ناحیه آلوده معمولا متورم، براق، قرمز و در لمس گرم است. این گرمی موضعی نشانه فعالیت التهابی و پاسخ ایمنی بدن به عفونت است و یکی از مهم ترین علائمی است که بواسیر عفونی را از بواسیر ساده متمایز می کند.

ترشح چرک و بوی نامطبوع

یکی از قطعی ترین نشانه های عفونت، وجود ترشح زرد یا سبز رنگ همراه با بوی نامطبوع از ناحیه بواسیر است. این ترشح ممکن است روی زیرپوش دیده شود یا هنگام تمیز کردن ناحیه احساس شود و معمولا با پیشرفت عفونت بیشتر می شود.

تب، لرز و احساس بیماری عمومی

وقتی عفونت از سطح موضعی فراتر رود، فرد ممکن است دچار تب خفیف تا متوسط، لرز، خستگی و بی حالی عمومی شود. این علائم نشانه ای است که بدن با یک عفونت فعال درگیر است و نباید هیچ گاه نادیده گرفته شود.

خونریزی غیرعادی یا زخم روی بواسیر

در بواسیر عفونی، خونریزی معمولا با ترشح چرکی یا بافت زخمی همراه است، برخلاف خونریزی بواسیر ساده که معمولا روشن، بدون بو و بدون ترشح چرکی است و اغلب فقط هنگام دفع دیده می شود.

علت عفونت بواسیر چیست؟

عفونت بواسیر معمولا نتیجه ترکیبی از آسیب موضعی به بافت و حضور باکتری در محیط مقعد است. ناحیه مقعد به طور طبیعی محل تجمع باکتری های روده است و تا زمانی که پوست و بافت مخاطی سالم باشد، این باکتری ها مشکلی ایجاد نمی کنند. اما به محض ایجاد زخم یا شکاف کوچک در سطح بواسیر، این تعادل به هم می خورد. مهم ترین علل ایجاد عفونت در بواسیر عبارتند از:

• ترومبوز و لخته شدن خون داخل بواسیر خارجی که باعث زخمی و پاره شدن پوست روی آن می شود

• خارش شدید و خراشیدن مکرر ناحیه مقعد که پوست را آسیب پذیر می کند

• استفاده از دستمال توالت خشک و زبر یا تمیز کردن نادرست بعد از دفع

• یبوست مزمن و فشار زیاد هنگام دفع که باعث ترک خوردن بافت بواسیر می شود

• ضعف سیستم ایمنی، به ویژه در افراد مبتلا به دیابت کنترل نشده یا بیماری های خودایمنی

• وجود همزمان فیشور یا زخم مقعدی آلوده در کنار بواسیر

• رابطه جنسی مقعدی بدون رعایت بهداشت که می تواند باکتری های جدید وارد ناحیه کند

• تعویق درمان بواسیر ساده و ادامه فشار مکانیکی روی بافت آسیب دیده

به گفته دکتر کامبیز پوریوسف، نکته ای که کمتر به آن پرداخته می شود این است که خطر عفونت رابطه مستقیمی با کنترل قند خون دارد. در افراد دیابتی، حتی یک زخم بسیار کوچک روی بواسیر می تواند به دلیل اختلال در گردش خون موضعی و ضعف سیستم ایمنی، خیلی سریع تر از افراد سالم عفونی شود و روند بهبود آن نیز کندتر و طولانی تر پیش می رود. به همین دلیل توصیه می شود بیماران دیابتی حتی در مواجهه با یک بواسیر کوچک، هوشیاری بیشتری نسبت به علائم اولیه عفونت داشته باشند.

عامل کمتر شناخته شده دیگر، مصرف طولانی مدت داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مانند کورتیکواستروئیدهای خوراکی است که توانایی بدن برای مقابله با باکتری های وارد شده به زخم بواسیر را کاهش می دهد.

تفاوت هموروئید عفونی با آبسه مقعدی چیست؟

بسیاری از افراد بواسیر عفونی را با آبسه مقعدی اشتباه می گیرند، چون هر دو با درد، تورم و گاهی تب همراه هستند، اما منشا و درمان این دو کاملا متفاوت است.

بواسیر عفونی از عفونی شدن بافت عروقی بواسیر ایجاد می شود، در حالی که آبسه مقعدی نتیجه مسدود و آلوده شدن غدد کوچک داخل مقعد است و از همان ابتدا یک عفونت باکتریایی محسوب می شود، نه یک بواسیر که بعدا عفونی شده باشد.

تشخیص درست این دو اهمیت زیادی دارد، چون بیماری آبسه مقعد تقریبا همیشه به تخلیه جراحی نیاز دارد و با درمان های خانگی به تنهایی بهبود نمی یابد.

نکته ای که در تشخیص بین دو بیماری اهمیت دارد این است که یک نوع خاص آبسه به نام آبسه بین اسفنکتری می تواند از نظر ظاهری بسیار شبیه بواسیر ترومبوز شده باشد، به همین دلیل خود درمانی بدون معاینه پزشک در این موارد ریسک بالایی دارد. یک راه ساده برای تمایز اولیه این است که درد بواسیر عفونی معمولا به تدریج شروع می شود، در حالی که درد آبسه مقعدی اغلب طی یک تا دو روز به سرعت اوج می گیرد.

درمان بواسیر عفونی چگونه است؟

درمان بواسیر عفونی به شدت عفونت، وجود یا عدم وجود آبسه و وضعیت عمومی سلامت فرد بستگی دارد. در موارد خفیف، ترکیبی از مراقبت موضعی و دارو کافی است، اما در عفونت های عمیق تر یا همراه با آبسه، مداخله پزشکی و گاهی جراحی سرپایی ضروری می شود. نکته مهم این است که هیچ درمان خانگی نباید جایگزین معاینه پزشک شود، چون تشخیص اشتباه بین بواسیر عفونی و آبسه مقعدی می تواند روند درمان را به تاخیر بیندازد و عوارض را افزایش دهد.

درمان های موضعی و ضدالتهاب

سیتز بث یا حمام نشسته یکی از موثرترین اقدامات اولیه است. آب گرم با دمای حدود چهل تا پنجاه درجه سانتی گراد را در ظرفی کاملا تمیز بریزید و به مدت ده تا پانزده دقیقه، دو تا سه بار در روز ناحیه را در آن قرار دهید. این کار با شل کردن عضله اسفنکتر، درد را کاهش می دهد و به تخلیه ترشحات کمک می کند.

نکته ای که معمولا نادیده گرفته می شود این است که باید هر بار از آب و ظرف تازه استفاده کنید، چون استفاده مجدد از آب کثیف می تواند خطر عفونت مجدد را بالا ببرد و روند بهبود را کند کند.

در بیست و چهار تا چهل و هشت ساعت اول، کمپرس سرد نیز می تواند به کاهش تورم و درد کمک کند. همچنین بهتر است از صابون های معطر و دستمال مرطوب حاوی الکل خودداری کنید، چون پوست ملتهب را بیشتر تحریک می کنند.

دارو برای عفونت بواسیر

برای کنترل درد و التهاب، پزشک معمولا مسکن های خوراکی مانند استامینوفن را توصیه می کند، چون داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی در صورت وجود خونریزی فعال ممکن است مناسب نباشند.

پماد های موضعی حاوی لیدوکائین یا هیدروکورتیزون می توانند درد و خارش را کم کنند، اما استفاده از کورتیکواستروئید موضعی نباید بیشتر از حدود یک هفته ادامه پیدا کند، چون مصرف طولانی آن باعث نازک شدن پوست اطراف مقعد و تاخیر در بهبود زخم می شود؛ نکته ای که کمتر در راهنماهای خانگی فارسی به آن اشاره می شود.

داروهای ونوتونیک یا فلاونوئیدی خوراکی نیز گاهی برای کاهش تورم و خونریزی تجویز می شوند، هرچند مطالعات نشان داده اند بخش زیادی از بیماران بعد از قطع این داروها دوباره دچار عود علائم می شوند، پس این دسته دارو بیشتر یک کمک کننده موقت است تا یک درمان قطعی و همیشگی. علاوه بر این، پزشک ممکن است مکمل های نرم کننده مدفوع مانند پسیلیوم یا پلی اتیلن گلیکول را نیز تجویز کند تا فشار هنگام دفع کاهش یابد و زخم بواسیر فرصت بیشتری برای ترمیم پیدا کند.

آنتی بیوتیک برای عفونت هموروئید

آنتی بیوتیک تنها زمانی تجویز می شود که پزشک بر اساس معاینه یا وجود ترشحات، عفونت باکتریایی فعال را تایید کند. مهم است بدانید که آنتی بیوتیک به تنهایی دردی را که ناشی از فشار لخته خون یا تجمع چرک است برطرف نمی کند و در بسیاری از موارد باید همراه با تخلیه چرک یا برداشتن بافت آسیب دیده انجام شود.

خود درمانی با آنتی بیوتیک های باقی مانده از دوره های درمانی قبلی یا تهیه آن بدون نسخه، خطرناک است، چون هم می تواند علائم واقعی عفونت را پنهان کند و هم زمینه ساز مقاوم شدن باکتری ها در بدن شود. نوع، دوز و مدت مصرف آنتی بیوتیک باید کاملا توسط پزشک و بر اساس شدت و نوع عفونت تعیین شود و هیچ نسخه عمومی و یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد.

به طور کلی، عفونت های سطحی و خفیف گاهی با پماد آنتی بیوتیکی موضعی کنترل می شوند، اما عفونت های عمقی تر یا همراه با تب معمولا نیاز به آنتی بیوتیک خوراکی یا حتی تزریقی دارند که تشخیص این تفاوت تنها از عهده معاینه بالینی برمی آید.

تخلیه چرک و جراحی

اگر عفونت به شکل آبسه درآمده باشد یا لخته خون داخل بواسیر باعث درد شدید شده باشد، پزشک ممکن است در یک اقدام سرپایی و با بی حسی موضعی، برش کوچکی ایجاد کند و چرک یا لخته را تخلیه نماید. این کار معمولا در همان جلسه اول باعث کاهش چشمگیر درد می شود.

در مواردی که عود هموروئید همراه با پرولاپس باشد، بعد از کنترل کامل عفونت، روش هایی مانند بستن با کش یا هموروئیدکتومی می توانند به صورت قطعی تر مشکل زمینه ای را برطرف کنند.

زمان بهبود بعد از تخلیه ساده معمولا کوتاه و در حد چند روز است، اما ریکاوری بعد از جراحی های بزرگ تر مانند هموروئیدکتومی می تواند دو تا چهار هفته طول بکشد که در این دوره ادامه سیتز بث و رژیم پرفیبر همچنان توصیه می شود.

درمان خانگی عفونت بواسیر

درمان خانگی تنها برای موارد خفیف و به عنوان مکمل درمان پزشکی کاربرد دارد، نه جایگزین آن. رعایت نکات زیر می تواند روند بهبود را سرعت ببخشد:

• حمام نشسته منظم با آب گرم و تمیز، دو تا سه بار در روز و بعد از هر بار دفع

• افزایش مصرف فیبر از طریق سبزیجات، میوه و غلات کامل برای نرم نگه داشتن مدفوع

• نوشیدن حداقل هشت لیوان آب در روز برای جلوگیری از فشار هنگام دفع

• پوشیدن لباس زیر نخی و گشاد برای عبور هوا و کاهش رطوبت ناحیه

• تمیز کردن ناحیه با آب ولرم به جای دستمال توالت خشک بعد از هر بار دفع

• خودداری کامل از فشار دادن، ترکاندن یا دستکاری برجستگی عفونی با دست یا وسایل نوک تیز

• پرهیز موقت از غذاهای تند و ادویه دار تا کاهش التهاب موضعی

• خودداری از نشستن طولانی مدت روی سطوح سخت و استفاده از بالشتک نرم دایره ای هنگام نشستن

• ثبت روزانه دمای بدن در چند روز اول برای تشخیص زودهنگام تب احتمالی

اگر بعد از دو تا سه روز مراقبت خانگی جدی، علائم بهتر نشدند یا تب اضافه شد، ادامه درمان خانگی به تنهایی توصیه نمی شود و باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.

آیا بواسیر عفونی بدون درمان خوب می شود؟

برخلاف بواسیر ساده که در بسیاری از موارد با اصلاح رژیم غذایی و کاهش فشار به تنهایی بهبود پیدا می کند، بواسیر عفونی به ندرت بدون هیچ مداخله ای برطرف می شود. دلیل آن ساده است؛ وقتی باکتری وارد بافت آسیب دیده شده، بدن به تنهایی و بدون کمک تخلیه چرک یا کنترل التهاب، در بسیاری موارد نمی تواند به طور کامل عفونت را از بین ببرد.

در موارد بسیار خفیف که فقط کمی قرمزی و حساسیت وجود دارد و هنوز ترشح چرک یا تب دیده نشده، ممکن است رعایت جدی بهداشت و حمام نشسته منظم مانع پیشرفت عفونت شود. اما به محض ظاهر شدن ترشح چرکی، تب یا افزایش سریع درد، منتظر ماندن برای بهبود خود به خودی نه تنها روند درمان را طولانی تر می کند، بلکه خطر گسترش عفونت به بافت های اطراف و نیاز به جراحی گسترده تر را نیز افزایش می دهد.

عوارض درمان نکردن عفونت بواسیر چیست؟

نادیده گرفتن بواسیر عفونی و به تعویق انداختن درمان می تواند پیامدهایی فراتر از درد موضعی داشته باشد. عفونتی که کنترل نشود، مسیر های مختلفی برای پیشرفت پیدا می کند که برخی از آن ها جدی و نیازمند مداخله فوری هستند.

• تشکیل فیستول یا مسیر غیر طبیعی بین داخل مقعد و پوست اطراف آن که معمولا نیاز به جراحی دارد

• عود مکرر آبسه و عفونت در همان ناحیه به دلیل درمان ناقص کانون عفونی

• گسترش عفونت به بافت های عمقی تر لگن و بروز درد و تورم شدیدتر

• تاخیر در بهبود زخم و افزایش خطر تنگی یا اسکار مقعدی

• در موارد بسیار نادر، به ویژه در افراد دیابتی یا دارای سیستم ایمنی ضعیف، احتمال بروز بیماری گوشتخوار (عفونت نکروزان) و پیشرونده ناحیه تناسلی و مقعد که یک وضعیت اورژانسی و تهدید کننده محسوب می شود

هرچند شدیدترین حالت عفونت بیماری گوشتخوار بسیار نادر است و اغلب بیماران با درمان به موقع بدون هیچ عارضه جدی بهبود پیدا می کنند، اما همین احتمال کم نشان می دهد که چرا نباید هموروئید عفونی را دست کم گرفت، به خصوص اگر بیماری زمینه ای مانند دیابت کنترل نشده دارید یا سیستم ایمنی ضعیفی دارید. خبر خوب این است که تقریبا تمام این عوارض با مراجعه به موقع قابل پیشگیری هستند.

چگونه از عفونت بواسیر پیشگیری کنیم؟

بیشتر موارد بواسیر عفونی قابل پیشگیری هستند، چون این عارضه معمولا نتیجه غفلت از بواسیر ساده یا بهداشت نا مناسب است، نه یک اتفاق ناگهانی و غیرقابل کنترل.

کنترل یبوست و فشار هنگام دفع

مصرف کافی فیبر، آب و در صورت نیاز مکمل های نرم کننده مدفوع، از فشار مداوم روی بافت بواسیر جلوگیری می کند و احتمال زخم شدن آن را به طور قابل توجهی کاهش می دهد.

رعایت بهداشت صحیح ناحیه مقعد

شستشو با آب ولرم بعد از دفع به جای استفاده مکرر از دستمال توالت خشک، خطر تحریک و زخم شدن پوست ظریف این ناحیه را کم می کند.

درمان زودهنگام بواسیر ساده

به محض بروز علائم اولیه بواسیر مانند خارش یا خونریزی خفیف، شروع مراقبت های ساده مانع پیشرفت آن به سمت ترومبوز و در نهایت عفونت می شود.

پرهیز از نشستن طولانی روی توالت

نشستن طولانی مدت، به ویژه همراه با استفاده از موبایل، فشار وریدی ناحیه مقعد را افزایش می دهد و زمینه ساز آسیب و عفونت است.

کنترل بیماری های زمینه ای

در افراد دیابتی یا دارای ضعف سیستم ایمنی، کنترل دقیق قند خون و پیگیری منظم پزشکی نقش مهمی در جلوگیری از عفونت های شدیدتر و طولانی تر شدن روند بهبود دارد.

پوشیدن لباس زیر مناسب و خشک نگه داشتن ناحیه

رطوبت مداوم محیط مناسبی برای رشد باکتری فراهم می کند، بنابراین استفاده از لباس زیر نخی، گشاد و تعویض به موقع آن اهمیت زیادی دارد.

فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن

ورزش منظم و پیاده روی روزانه، حرکت روده را بهبود می بخشد و از رکود خون در وریدهای ناحیه مقعد جلوگیری می کند. اضافه وزن نیز فشار درون شکمی را بالا می برد، بنابراین حفظ وزن مناسب یک اقدام پیشگیرانه مهم و اغلب فراموش شده است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر درد بواسیر شما به جای بهبود رو به افزایش است، ترشح چرک یا بوی نامطبوع مشاهده می کنید، تب بالای سی و هشت درجه دارید یا قرمزی و تورم به سرعت در حال گسترش است، نباید منتظر بمانید و باید در اسرع وقت به پزشک عمومی یا متخصص هموروئید مراجعه کنید.

همچنین اگر بعد از دو تا سه روز مراقبت خانگی جدی هیچ بهبودی احساس نکردید، یا اگر بیماری زمینه ای مانند دیابت، ضعف سیستم ایمنی یا مصرف داروهای سرکوب کننده ایمنی دارید، زودتر باید پیش دکتر بروید، چون در معرض پیشرفت سریع تر عفونت هستید. درد بسیار شدید و ناگهانی، ناتوانی در نشستن، خونریزی زیاد یا احساس بیماری عمومی شدید نیز از نشانه های هشدار دهنده ای هستند که نیاز به بررسی فوری دارند.

باید توجه داشته باشید که منبع پزشکی NSH نیز تب، لرز، بد حالی عمومی و خروج چرک از ناحیه را از علائمی می‌ دانند که در صورت همراهی با علائم هموروئید، نیاز به ارزیابی پزشکی دارند؛ بنابراین در چنین شرایطی بهتر است به جای ادامه درمان خانگی، برای تشخیص علت درد و تورم اقدام شود.

در مجموع، بواسیر عفونی وضعیتی است که با شناخت به موقع علائم، تفکیک درست آن از آبسه مقعدی و ترکیب مناسبی از مراقبت خانگی، دارو و در صورت نیاز مداخله پزشکی، به خوبی قابل کنترل است.

نکته مهم این است که هیچ گاه علائم عفونت فعال مانند تب، ترشح چرک یا درد رو به تشدید را نادیده نگیرید و به جای آزمون و خطا با درمان های خانگی نا مطمئن، هر چه زودتر تشخیص و درمان دقیق را از پزشک متخصص بگیرید تا از بروز عوارض جدی تر پیشگیری شود. رعایت نکات پیشگیرانه ای که در این مقاله به آن ها اشاره شد نیز می تواند احتمال بازگشت این عارضه را کاهش دهد.

در صورت نیاز به رزرو وقت معاینه متخصص بواسیر و یا مشاوره رایگان در مورد عفونت هموروئید با شماره 02188856972 تماس بگیرید. کارشناسان پارما طب آماده راهنمایی و بررسی وضعیت شما هستند.