شیاف آنتی هموروئید | نحوه مصرف، زمان اثر و عوارض

شیاف آنتی هموروئید چیست و چه کاربردی دارد؟

شیاف آنتی هموروئید یک فرم دارویی جامد است که برای استفاده موضعی در ناحیه مقعد طراحی شده. این شیاف ها معمولا در دمای اتاق جامد هستند و بعد از قرار گرفتن داخل مقعد، با حرارت بدن ذوب می شوند و ماده موثر دارو را در محل آزاد می کنند.

کاربرد اصلی این شیاف ها کاهش التهاب، تسکین درد، کنترل خارش و کمک به بهبود خونریزی های خفیف ناشی از هموروئید داخلی است. چون دارو مستقیما در محل مشکل جذب می شود، اثر موضعی آن سریع تر از قرص های خوراکی احساس خواهد شد.

در بازار ایران چند برند مختلف از این شیاف ها وجود دارد. شیاف آنوزول و شیاف پروکتوسدیل از شناخته شده ترین هایی هستند که پزشکان زیادی آن ها را تجویز می کنند. شیاف هموروئیدال HC هم نوع دیگری است که حاوی هیدروکورتیزون بوده و برای موارد با التهاب بیشتر در نظر گرفته می شود. علاوه بر این ها، شیاف های ایرانی ساخت شرکت هایی مثل داروسازی ابوریحان و داروسازی باختر هم در داروخانه ها یافت می شوند.

مهم است بدانید این داروها برای بواسیر خارجی اثر محدودتری دارند، چون شیاف به داخل کانال مقعد می رود و به سطح بیرونی نمی رسد. پزشک با بررسی نوع و شدت هموروئید شما تشخیص می دهد که کدام فرم دارویی مناسب تر است.

روش مصرف شیاف آنتی هموروئید | نحوه قرار دادن شیاف

نحوه صحیح استفاده از شیاف تاثیر مستقیمی روی اثربخشی آن دارد. خیلی ها به دلیل ناآشنایی با روش مصرف، از دارو نتیجه کافی نمی گیرند. مراحل زیر را به ترتیب دنبال کنید تا دارو درست عمل کند:

1. دست ها را کاملا بشویید. این کار را هم قبل و هم بعد از قرار دادن شیاف انجام دهید تا از انتقال میکروب جلوگیری شود.

2. اگر امکانش هست، قبل از مصرف اجابت مزاج کنید. کانال مقعدی خالی باعث می شود شیاف بهتر و عمیق تر قرار بگیرد.

3. شیاف را از یخچال خارج کنید. بعضی از شیاف ها باید در یخچال نگهداری شوند. ۵ دقیقه قبل از مصرف آن را بیرون بگذارید تا کمی گرم شود و قرار دادنش راحت تر باشد.

4. پوشش پلاستیکی یا فویل شیاف را بردارید. این قدم ساده اما مهم است، چون بعضی افراد فراموش می کنند آن را باز کنند.

5. به پهلو دراز بکشید و زانوها را کمی به سینه بکشید. این وضعیت عضلات ناحیه را شل می کند و ورود شیاف را آسان می کند.

6. انگشت اشاره را کمی مرطوب کنید یا از ژل آب پایه استفاده کنید. این کار اصطکاک را کم کرده و درد احتمالی را کاهش می دهد.

7. نوک شیاف را به سمت داخل مقعد قرار دهید و با انگشت آرام هل دهید تا کامل وارد شود. معمولا باید تا عمق حدود ۲ تا ۳ سانتی متر وارد شود تا در جای درست قرار بگیرد.

8. چند دقیقه دراز بکشید تا شیاف شروع به ذوب شدن کند و از ناحیه خارج نشود.

بعد از قرار دادن شیاف، حداقل ۳۰ دقیقه نشستن روی توالت فرنگی یا انجام فعالیت فیزیکی سنگین را اجتناب کنید. فشار یا حرکت زیاد ممکن است باعث خروج شیاف قبل از ذوب شدن کامل شود.

زمان مصرف هم اهمیت دارد. خیلی از پزشکان توصیه می کنند شیاف را قبل از خواب استفاده کنید، چون در حالت دراز کشیده، دارو زمان بیشتری برای جذب دارد. اگر دوز دوم هم در برنامه دارید، معمولا صبح بعد از اجابت مزاج بهترین زمان است، اما حتما طبق دستور پزشک یا برگه راهنمای دارو عمل کنید.

چقدر طول می کشد تا شیاف آنتی هموروئید اثر کند؟

این سوال خیلی از بیماران را نگران می کند. واقعیت این است که پاسخ قطعی ندارد و بستگی به نوع ترکیبات شیاف و شدت علائم دارد.

معمولا تسکین درد و خارش ممکن است در عرض چند ساعت تا یک روز حس شود، چون داروهای بی حس کننده موضعی مثل لیدوکائین نسبتا سریع عمل می کنند. اما کاهش التهاب و بهبود خونریزی معمولا چند روز تا یک هفته زمان می برد.

دکتر کامبیز پوریوسف در این مورد تاکید می کنند که اگر بعد از ۷ تا ۱۰ روز مصرف منظم، بهبودی احساس نکردید، نباید دوز را خودسرانه بیشتر کنید. این موضوع باید با پزشک در میان گذاشته شود تا ارزیابی مجدد انجام شود. ادامه دادن مصرف شیاف های حاوی کورتیکواستروئید بیش از مدت توصیه شده هم ممکن است به مخاط مقعدی آسیب بزند.

ترکیبات شیاف هموروئید

شیاف های آنتی هموروئید همه یک فرمول ندارند و بسته به برند و نوع دارو، ترکیباتشان متفاوت است. آشنایی با این ترکیبات کمک می کند بهتر بدانید چه انتظاری از دارو داشته باشید. اجزای رایجی که در اکثر این شیاف ها وجود دارند عبارتند از:

• هیدروکورتیزون: یک کورتیکواستروئید ضعیف که التهاب و تورم را کاهش می دهد. در شیاف هایی مثل هموروئیدال HC استفاده می شود.

• لیدوکائین یا بنزوکائین: بی حس کننده های موضعی که درد و خارش را کم می کنند و نسبتا سریع اثر می کنند.

• اپی نفرین یا فنیل افرین: عوامل منقبض کننده عروق که کمک می کنند خونریزی کنترل شود و ورید های متورم کمی کوچک تر شوند.

• عصاره بلوط یا هامامیس: در بعضی فرمول های گیاهی تر از این ترکیبات برای کاهش التهاب استفاده می شود.

• روغن کاکائو یا چربی های پایه: ماده پایه شیاف هستند که در دمای بدن ذوب می شوند و انتقال دارو را ممکن می کنند.

• اکسید روی: یک عامل محافظ و ضدالتهاب خفیف که پوست ناحیه را از تحریک بیشتر محافظت می کند.

یک موضوع مهم که کمتر به آن توجه می شود این است که بعضی شیاف های ترکیبی حاوی آنتی بیوتیک هم هستند، مثل موارد حاوی فوزیدیک اسید یا نئومایسین. این نوع ها برای مواردی استفاده می شوند که احتمال عفونت ثانویه وجود دارد و نباید خودسرانه انتخاب شوند.

انتخاب شیاف با ترکیب مناسب کاملا به نوع و شدت علائم شما بستگی دارد. مثلا اگر درد اصلی ترین مشکل است، شیاف حاوی بی حس کننده موضعی اولویت دارد. اگر التهاب شدیدتر است، هیدروکورتیزون جزء اصلی تر تجویز می شود. پزشک بهتر از هر کسی می تواند فرمول مناسب را مشخص کند.

شیاف آنتی هموروئید برای چه نوع هموروئیدی مناسب است؟

شیاف آنتی هموروئید بیشترین تاثیر را روی هموروئید داخلی درجه یک و دو دارد. در این مرحله ها، بافت های متورم هنوز به طور کامل از کانال مقعدی خارج نشده اند یا اگر هم بیرون می آیند، خودشان برمی گردند. شیاف چون به داخل کانال می رود، می تواند مستقیما با این بافت ها در تماس باشد.

برای هموروئید درجه سه که بیرون می آید و باید با دست داخل برگردد، شیاف می تواند در کنار سایر روش ها به عنوان کمک درمانی استفاده شود، اما به تنهایی کافی نیست. درجه چهار که بافت بیرون مانده است و امکان برگشت ندارد، معمولا نیاز به جراحی هموروئید دارد و شیاف فقط برای کنترل علائم در این مرحله کاربرد دارد.

یک چیزی که خیلی ها نمی دانند این است که شیاف برای هموروئید خارجی خیلی کم اثر است. هموروئید خارجی زیر پوست ناحیه مقعد قرار دارد و شیاف به آن ناحیه نمی رسد. برای هموروئید خارجی معمولا کرم ها یا پمادها گزینه بهتری هستند، چون مستقیم روی سطح ناحیه اعمال می شوند.

اگر مطمئن نیستید نوع هموروئید شما داخلی است یا خارجی، حتما پیش از شروع درمان با پزشک مشورت کنید. تشخیص توسط خودتان در این بیماری می تواند باعث شود درمان اشتباهی را دنبال کنید و وقت برای درمان اصولی از دست برود.

عوارض شیاف برای بواسیر

مثل هر داروی دیگری، شیاف آنتی هموروئید هم می تواند عوارضی داشته باشد. اکثر این عوارض خفیف و موقتی هستند، اما بعضی موارد نیاز به توقف دارو و مراجعه به پزشک دارند. در ادامه مهم ترین عوارض احتمالی را توضیح داده ایم:

سوزش یا تحریک موضعی

بعضی افراد بعد از قرار دادن شیاف احساس سوزش یا تحریک در ناحیه مقعد می کنند. این واکنش معمولا در روزهای اول مصرف بیشتر است و با ادامه درمان کاهش پیدا می کند. اگر این سوزش شدید یا همراه با تورم بیشتر باشد، ممکن است نشانه حساسیت به یکی از ترکیبات دارو باشد.

واکنش آلرژیک به ترکیبات دارو

حساسیت به مواد تشکیل دهنده شیاف، مثل لیدوکائین یا اکسید روی، در بعضی افراد اتفاق می افتد. علائم ممکن است شامل قرمزی، خارش شدید یا تورم غیرعادی باشد. این واکنش ها نسبتا نادر هستند اما نباید نادیده گرفته شوند. در صورت بروز هر گونه واکنش آلرژیک، مصرف دارو باید متوقف شود.

عوارض مصرف طولانی مدت کورتیکواستروئید

شیاف هایی که حاوی هیدروکورتیزون هستند، اگر بیش از مدت توصیه شده توسط پزشک یا برگه دارو مصرف شوند، می توانند پوست و مخاط ناحیه مقعد را نازک کنند.

NHS نیز توصیه می کند درمان های حاوی هیدروکورتیزون برای بواسیر بیشتر از ۷ روز استفاده نشوند، زیرا مصرف طولانی مدت می تواند باعث نازک شدن پوست شود.

تغییر در حرکات روده

بعضی افراد گزارش می دهند بعد از شروع مصرف شیاف، کمی احساس فشار یا تغییر در عملکرد روده دارند. این موضوع معمولا موقتی است و ربطی به ماده موثر دارو ندارد، بلکه بیشتر به دلیل تحریک مکانیکی ناحیه است. اگر این تغییر ادامه دار بود، باید با پزشک در میان گذاشته شود.

کاهش موقت اثربخشی دارو

یک پدیده ای که کمتر درباره اش صحبت می شود، تولرانس موضعی است. یعنی با مصرف طولانی مدت بعضی داروها، بدن به آن ها عادت می کند و اثرشان کمتر می شود. این موضوع بیشتر در مورد شیاف های حاوی کورتیکواستروئید مطرح است. به همین دلیل پزشکان معمولا دوره درمانی محدود تجویز می کنند.

خروج شیاف قبل از جذب شدن

این مورد به اندازه عوارض دارویی اهمیت دارد. اگر شیاف خیلی سریع از بدن خارج شود، اثری نخواهد داشت. این اتفاق اغلب وقتی می افتد که اجابت مزاج به فاصله کوتاهی بعد از مصرف انجام شود. راه حل این است که شیاف را در زمانی مصرف کنید که چند ساعت نیازی به دستشویی رفتن نداشته باشید، مثل قبل از خواب.

موارد منع مصرف و احتیاط در مصرف

قبل از شروع مصرف شیاف بواسیر، چند موقعیت وجود دارد که باید حتما با پزشک مشورت شود یا از مصرف خودداری شود. موارد زیر مهم ترین آن ها هستند:

• بارداری و شیردهی: مصرف شیاف های حاوی کورتیکواستروئید در دوران بارداری باید فقط با تایید پزشک صورت بگیرد. بعضی داروها ممکن است از راه گردش خون موضعی وارد بدن شوند.

• عفونت فعال در ناحیه مقعد: اگر در ناحیه مقعد زخم باز، آبسه یا عفونت وجود داشته باشد، استفاده از شیاف ممکن است عفونت را تشدید کند یا از درمان اصلی جلوگیری کند.

• کودکان زیر ۱۲ سال: اکثر شیاف های آنتی هموروئید برای کودکان طراحی نشده اند و مصرف آن ها در سنین پایین باید زیر نظر متخصص باشد.

• حساسیت شناخته شده به ترکیبات دارو: اگر سابقه آلرژی به بی حس کننده های موضعی یا کورتیکواستروئیدها دارید، حتما قبل از مصرف به پزشک اطلاع دهید.

• بیماری های روده ای التهابی: افراد مبتلا به کرون یا کولیت اولسرو باید با احتیاط بیشتری از این داروها استفاده کنند، چون ممکن است با شرایط پایه تداخل ایجاد شود.

• دیابت: کورتیکواستروئیدها حتی در مصرف موضعی ممکن است روی سطح قند خون اثر بگذارند. البته این اثر در دوزهای کم و مدت کوتاه معمولا ناچیز است، اما دیابتی ها باید آگاه باشند.

مصرف شیاف در کسانی که شقاق مقعدی فعال دارند هم باید با احتیاط باشد. گرچه بعضی از ترکیبات شیاف می توانند به کاهش درد کمک کنند، اما در موارد شقاق شدید، پزشک باید تشخیص دهد که آیا شیاف آنتی هموروئید مناسب است یا داروی دیگری لازم است.

تداخل دارویی شیاف بواسیر

چون شیاف آنتی هموروئید به صورت موضعی استفاده می شود، جذب سیستمیک آن در مقایسه با داروهای خوراکی معمولا کمتر است. اما این به معنی صفر بودن تداخل دارویی نیست. بعضی ترکیبات مثل اپی نفرین یا کورتیکواستروئیدها می توانند با داروهای دیگر تداخل ایجاد کنند.

جدول زیر خلاصه ای از مهم ترین تداخل های دارویی احتمالی را نشان می دهد:

اگر داروهای دیگری مصرف می کنید، حتما لیست آن ها را قبل از شروع شیاف با پزشک یا داروساز در میان بگذارید. پنهان کردن داروهای جاری از پزشک یکی از اشتباهات رایجی است که می تواند عوارض غیرمنتظره ای ایجاد کند.

در مجموع، شیاف آنتی هموروئید یک ابزار موثر در مدیریت علائم هموروئید است، به شرطی که به درستی انتخاب و مصرف شود. این دارو جایگاه خود را در پروتکل درمانی دارد اما نباید جایگزین تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی مناسب و در صورت لزوم درمان های تخصصی تر شود. اگر علائم شما بعد از یک هفته تا ده روز بهبود نیافت یا خونریزی زیاد، درد شدید و تب داشتید، به پزشک مراجعه کنید.