پماد آنتی هموروئید | مقدار و نحوه مصرف + عوارض

پماد آنتی هموروئید چیست و چه کاربری دارد؟

پماد آنتی هموروئید یک فرآورده موضعی است که مستقیم روی ناحیه آسیب دیده اطراف مقعد یا داخل کانال مقعدی استفاده می شود. این پمادها معمولا برای کنترل علایمی مثل خارش، سوزش، درد و تورم ناشی از هموروئید طراحی شده اند.

نکته ای که خیلی ها از آن غافل می شوند این است که پماد آنتی هموروئید خود هموروئید را از بین نمی برد. کار اصلی این داروها کاهش التهاب، تسکین موقت درد و کمک به بهبود مخاط آسیب دیده است. در واقع، این پمادها علایم را مدیریت می کنند تا بدن فرصت پیدا کند مسیر بهبودی را طی کند.

بسته به ترکیبات موجود در هر پماد، اثرات متفاوتی دیده می شود. بعضی از آنها فقط ضد التهاب هستند، برخی خاصیت بی حسی موضعی دارند و برخی دیگر هم ضد التهاب اند هم آنتی باکتریال. همین تفاوت در ترکیبات است که باعث می شود پزشک برای هر بیمار، داروی خاصی تجویز کند.

یک تفاوت مهم بین پماد و شیاف آنتی هموروئید وجود دارد که باید به آن توجه کرد. پماد بیشتر برای هموروئیدهای خارجی یا درگیری ناحیه اطراف مقعد مناسب است، در حالی که شیاف برای رساندن دارو به داخل کانال مقعدی و درمان هموروئیدهای داخلی کاربرد دارد.

این داروها نسخه ای هستند و توصیه می شود پیش از مصرف حتما با پزشک مشورت کنید، چون خود درمانی طولانی مدت با این پمادها ممکن است عوارض خاص خودش را داشته باشد.

معرفی پمادهای آنتی هموروئید

در بازار دارویی ایران چند برند اصلی برای درمان موضعی هموروئید وجود دارد که هر کدام ترکیبات و مکانیزم اثر متفاوتی دارند. پزشک با توجه به نوع و شدت علائم و عوارض هموروئید، یکی از گزینه های زیر را تجویز می کند.

1. پماد پروکتوزید (Proctocide) ساخت شرکت داروسازی ایران داروک: حاوی هیدروکورتیزون و لیدوکائین است. از دو اثر ضد التهابی و بی حسی موضعی به صورت همزمان بهره می برد و یکی از پرمصرف ترین گزینه ها در ایران است.

2. پماد آنوزول (Anusol) ساخت شرکت ارنم: بر پایه ترکیباتی مثل روی اکساید و بیسموت ساخته شده و بیشتر برای حفاظت از پوست ناحیه مقعد و کاهش خارش و سوزش به کار می رود.

3. پماد هموپروکت (Hemoproct) ساخت شرکت داروسازی البرز بالک: این پماد حاوی اسید هیالورونیک است و در کنار اثر ضد التهابی، به ترمیم مخاط آسیب دیده هم کمک می کند. برای کسانی که دچار ترک مقعدی همراه با هموروئید هستند، گاهی ترجیح داده می شود.

4. پماد پرکتال (Proctal) ساخت شرکت داروپخش: فرمولاسیون آن شامل هیدروکورتیزون است و اثر ضد التهابی اصلی دارد. معمولا برای موارد التهاب شدیدتر تجویز می شود.

5. پماد رکتوکر (Rectocare) ساخت شرکت کیمیدارو: حاوی لیدوکائین و کلرهگزیدین است. علاوه بر بی حسی موضعی، اثر ضدعفونی کننده هم دارد که در مواردی که خطر عفونت ثانویه وجود دارد مفید به نظر می رسد.

6. پماد هموسپتین (Hemoseptin) ساخت شرکت داروسازی پارس: ترکیب این پماد بر پایه بیسموت ساب گالات و هیدروکورتیزون است که هم التهاب را کنترل می کند هم نقش قابض دارد.

علاوه بر این موارد، برخی از پزشکان بسته به شرایط بیمار ممکن است پمادهای وارداتی یا ترکیباتی که در داروخانه مخصوص آماده می شوند را تجویز کنند. در هر صورت، انتخاب بین این گزینه ها باید توسط پزشک انجام شود.

نحوه مصرف از پماد آنتی هموروئید چگونه است؟

روش استفاده از پماد آنتی هموروئید بستگی به نوع هموروئید دارد. هموروئید خارجی و داخلی هر کدام شیوه کاربرد متفاوتی دارند و اشتباه در این مورد می تواند اثربخشی دارو را کاهش دهد.

روش استفاده از پماد برای هموروئید خارجی

در هموروئید خارجی، رگ های متورم در خارج از کانال مقعدی و اطراف مقعد قرار دارند. برای استفاده از پماد در این حالت، ابتدا ناحیه را با آب ولرم و صابون ملایم تمیز کنید و کاملا خشک کنید. بعد مقدار کمی از پماد، حدود یک انگشت، را مستقیم روی ناحیه متورم و اطراف مقعد بزنید.

بهتر است از دستمال نرم و بدون عطر برای خشک کردن ناحیه استفاده کنید تا تحریک بیشتری ایجاد نشود. لازم نیست پماد را به شدت بمالید؛ پخش ملایم روی پوست کافی است. بعد از زدن پماد، چند دقیقه استراحت کنید تا دارو جذب شود.

دکتر عاطفه دهقانی تفتی: پوشیدن لباس زیر نخی و گشاد بعد از استفاده از پماد به جذب بهتر آن کمک می کند و از ایجاد رطوبت اضافه که می تواند التهاب را بدتر کند جلوگیری می نماید. در طول روز هم می توانید از دستمال های مرطوب بدون الکل برای تمیز کردن ناحیه استفاده کنید، به جای کاغذ توالت معمولی که بافت زبرتری دارد.

روش استفاده از پماد برای هموروئید داخلی

برای بیماری بواسیر داخلی، روش کاربرد پماد کمی متفاوت است. بسیاری از پمادها برای این منظور با یک آپلیکاتور یا کانول مخصوص همراه هستند که اجازه می دهد دارو داخل کانال مقعدی تزریق شود. مراحل استفاده به این صورت است:

1. ناحیه مقعدی را با آب ولرم تمیز کرده و کاملا خشک کنید.

2. آپلیکاتور پماد را طبق دستور شرکت سازنده به انتهای لوله پماد وصل کنید.

3. مقدار کمی پماد را داخل آپلیکاتور بریزید یا اگر سیستم فشاری است، طبق دستور عمل کنید.

4. آپلیکاتور را با فشار ملایم داخل مقعد کنید و پماد را به آرامی تخلیه کنید.

5. آپلیکاتور را بیرون بکشید و ناحیه را با دستمال نرم پاک کنید.

6. آپلیکاتور را بعد از هر بار استفاده با آب گرم و صابون بشویید و خشک کنید.

اگر پماد شما با آپلیکاتور همراه نیست، پزشک ممکن است توصیه کند به جای آن از شیاف برای هموروئید استفاده کنید، چون رساندن دارو به داخل کانال مقعدی بدون ابزار مناسب سخت است.

یک سوال که بسیاری از بیماران می پرسند این است که شیاف برای هموروئید بهتر است یا پماد؟ پاسخ به محل هموروئید بستگی دارد. برای هموروئید داخلی، شیاف معمولا دارو را بهتر به محل می رساند. برای هموروئید خارجی، پماد گزینه مناسب تری است. در موارد ترکیبی هم ممکن است پزشک هر دو را با هم تجویز کند.

بهترین زمان استفاده از پماد

بهترین زمان استفاده از پماد آنتی هموروئید معمولا دو بار در روز توصیه می شود؛ یک بار صبح بعد از اجابت مزاج و یک بار شب قبل از خواب. دلیل این انتخاب این است که بعد از اجابت مزاج، ناحیه بیشتر تحریک شده و نیاز به تسکین دارد. شب هم به دلیل اینکه فرد در حالت استراحت است، داروی بیشتری جذب می شود و تاثیرگذاری بهتری خواهد داشت.

اگر پزشک زمان خاصی تعیین کرده، حتما همان را دنبال کنید. استفاده دلخواه و بیش از دوز توصیه شده نه تنها کمک نمی کند بلکه ممکن است عوارض پوستی ایجاد کند، به خصوص اگر پماد حاوی کورتیکواستروئید باشد.

قبل و بعد از مصرف پماد چه نکاتی را رعایت کنیم؟

رعایت یک سری نکات قبل و بعد از استفاده از پماد می تواند کمک کند که دارو بهتر عمل کند و از تحریک بیشتر ناحیه جلوگیری شود. موارد زیر اهمیت زیادی دارند:

• قبل از استفاده، ناحیه مقعدی را با آب ولرم بشویید و از صابون های معطر یا حاوی مواد شیمیایی تند اجتناب کنید.

• ناحیه را قبل از زدن پماد کاملا خشک کنید، چون رطوبت باقیمانده جذب دارو را کم می کند.

• قبل و بعد از استفاده دست هایتان را کاملا بشویید.

• در صورت امکان، بعد از زدن پماد چند دقیقه دراز بکشید تا دارو بهتر جذب شود.

• از پوشیدن لباس زیر تنگ یا ساخته شده از پارچه مصنوعی بعد از مصرف پماد بپرهیزید.

• از استفاده همزمان از پماد های مختلف بدون مشورت پزشک خودداری کنید.

یک مورد دیگر، اهمیت رژیم غذایی در کنار مصرف پماد است. مصرف فیبر کافی و آب زیاد در دوره درمان به نرم شدن مدفوع کمک می کند و فشار روی رگ های متورم را کاهش می دهد. اگر اجابت مزاج به خاطر درد سخت شده، مصرف نرم کننده های مدفوع کمک کننده است تا از فشار بیشتر جلوگیری شود.

همچنین توجه کنید که بعد از زدن پماد، از نشستن طولانی مدت روی سطوح سخت بپرهیزید. در صورتی که مجبور به نشستن طولانی هستید، از کوسن های مخصوص بواسیر که وسط آنها خالی است استفاده کنید. این کوسن ها فشار مستقیم روی ناحیه مقعدی را کم می کنند.

مقدار مصرف پماد آنتی هموروئید چقدر است؟

مقدار مصرف پماد آنتی هموروئید بسته به برند و ترکیبات آن متفاوت است و پزشک یا برگه راهنمای دارو باید مرجع اصلی شما باشد. به طور کلی، در اکثر پمادهای موجود در بازار، توصیه این است که هر بار مقداری معادل یک قطعه نخود تا یک بند انگشت از پماد استفاده شود و این کار دو تا سه بار در روز تکرار شود.

یکی از سوالاتی که بیماران زیادی می پرسند این است که آیا می شود از این پمادها برای مدت طولانی استفاده کرد؟ پاسخ کوتاه این است که خیر، و این نکته اهمیت زیادی دارد. اکثر پمادهای آنتی هموروئید حاوی کورتیکواستروئیدهایی مثل هیدروکورتیزون هستند که استفاده طولانی مدت از آنها می تواند باعث نازک شدن پوست ناحیه مقعدی، تضعیف بافت و حتی وابستگی موضعی شود.

طبق راهنمای NHS، فرآورده‌ های حاوی هیدروکورتیزون برای هموروئید می‌ توانند به کاهش درد، خارش و التهاب کمک کنند، اما استفاده از آن‌ ها نباید بیش از ۷ روز ادامه پیدا کند؛ زیرا مصرف طولانی‌ مدت هیدروکورتیزون می‌ تواند باعث نازک شدن پوست اطراف مقعد شود.

برخی بیماران به اشتباه تصور می کنند که هرچه بیشتر پماد بزنند زودتر خوب می شوند، در حالی که این کار نه تنها کمک نمی کند بلکه ممکن است عوارض پوستی ایجاد کند.

اگر پزشک مصرف طولانی تر را توصیه کرده، حتما تحت نظر او باشید و به صورت منظم ناحیه را بررسی کنید. پمادهایی که فاقد کورتیکواستروئید هستند ممکن است محدودیت زمانی کمتری داشته باشند، اما تصمیم نهایی باید با پزشک باشد.

ترکیبات پماد آنتی هموروئید چیست؟

دانستن ترکیبات پماد آنتی هموروئید به شما کمک می کند بهتر بفهمید که کدام دارو برای کدام علامت مناسب تر است. پمادهای مختلف ترکیبات متفاوتی دارند، اما چند ماده موثره اصلی در اکثر آنها مشترک است:

• هیدروکورتیزون: یک کورتیکواستروئید ضعیف است که التهاب، خارش و تورم را کاهش می دهد. حضور این ماده در پماد نشانه دارویی با قدرت ضد التهابی مناسب است.

• لیدوکائین یا بنزوکائین: بی حسی موضعی ایجاد می کند و درد و سوزش ناحیه را به سرعت کاهش می دهد. اثر آن کوتاه مدت است اما در لحظات دردناک خیلی کمک کننده است.

• روی اکساید: نقش قابض و محافظتی دارد. پوست را از رطوبت اضافه محافظت می کند و در کاهش خارش هم موثر است.

• بیسموت ساب گالات: خاصیت قابض و ضدعفونی کننده دارد و ترشحات ناحیه را کنترل می کند.

• اسید هیالورونیک: کمک به ترمیم مخاط و بافت آسیب دیده می کند. در پمادهایی که برای ترمیم بافت فرموله شده اند این ماده وجود دارد.

• کلرهگزیدین: ضدعفونی کننده ای است که از عفونت ثانویه جلوگیری می کند.

• پتروواتوم یا لانولین: پایه چرب پماد است که نقش روانکاری و نرم کنندگی دارد و از آسیب بیشتر در حین اجابت مزاج جلوگیری می کند.

یک نکته مهم که در منابع موجود کمتر به آن پرداخته شده، تفاوت بین پمادهایی است که فقط علایم را مدیریت می کنند در مقابل پمادهایی که دارای ترکیبات ترمیمی هستند. پمادهای حاوی اسید هیالورونیک یا آلانتوئین می توانند علاوه بر تسکین، به بازسازی بافت مخاطی آسیب دیده هم کمک کنند. این موضوع برای کسانی که هم هموروئید دارند هم دچار ترک مقعدی هستند اهمیت بیشتری پیدا می کند.

همچنین، برخی پمادها ترکیبات گیاهی مثل عصاره آلوئه ورا یا عصاره برگ کاسنی دارند که ادعا می شود خواص ضد التهابی دارند، اما شواهد علمی کافی برای تایید اثربخشی آنها در مقایسه با ترکیبات شیمیایی استاندارد هنوز محدود است.

چه کسانی نباید از پماد آنتی هموروئید استفاده کنند؟

پماد آنتی هموروئید برای همه مناسب نیست و گروه هایی وجود دارند که باید قبل از مصرف حتما با پزشک مشورت کنند یا در بعضی موارد اصلا از آن استفاده نکنند. شناخت این موارد می تواند از عوارض جدی جلوگیری کند.

زنان باردار

استفاده از پمادهای حاوی کورتیکواستروئید در دوران بارداری نیاز به احتیاط جدی دارد. اگرچه مقدار جذب سیستمیک این داروها از طریق پوست محدود است، اما استفاده طولانی مدت آنها در ناحیه ای که خونرسانی خوبی دارد ممکن است باعث جذب بیشتر شود.

بارداری خودش هم یکی از دلایل اصلی ایجاد هموروئید است، پس این سوال زیاد پیش می آید. تصمیم نهایی باید با متخصص زنان یا متخصص گوارش باشد که شرایط خاص بیمار را می داند.

مادران شیرده

احتمال اینکه ترکیبات پماد از طریق خون وارد شیر مادر شوند وجود دارد، هرچند با دوزهای موضعی این احتمال پایین است. با این وجود، مصرف خودسرانه توصیه نمی شود و مشورت با پزشک ضروری است. برخی پمادهایی که فقط حاوی روی اکساید یا بیسموت هستند و فاقد کورتیکواستروئید اند ممکن است گزینه امن تری باشند.

کودکان زیر ۱۲ سال

هموروئید در کودکان کمتر دیده می شود اما ممکن است رخ دهد. پمادهای استاندارد آنتی هموروئید برای کودکان زیر ۱۲ سال توصیه نمی شوند مگر اینکه پزشک متخصص اطفال با دوز و نوع خاصی موافقت کرده باشد. سیستم ایمنی و متابولیسم پوستی کودکان با بزرگسالان تفاوت دارد و جذب کورتیکواستروئیدها در آنها ممکن است بیشتر باشد.

افراد با حساسیت به اجزای دارو

هر کدام از ترکیبات پماد می تواند باعث واکنش آلرژیک شود. حساسیت به لیدوکائین، لانولین، یا سایر اجزای پایه پماد ممکن است با علایمی مثل سوزش شدید، کهیر، یا تورم ناگهانی همراه باشد. اگر قبلا با هر داروی موضعی واکنش آلرژیک داشتید، حتما پیش از استفاده با پزشک صحبت کنید و لیست کامل اجزای دارو را مرور کنید.

افراد مبتلا به عفونت ناحیه مقعدی

اگر ناحیه مقعدی دچار عفونت باکتریایی یا قارچی است، استفاده از پمادهای حاوی کورتیکواستروئید می تواند عفونت را تشدید کند. کورتیکواستروئیدها سیستم ایمنی موضعی را ضعیف می کنند و فرصت بیشتری به میکروب ها می دهند. در این موارد، اول باید عفونت درمان شود و بعد در صورت نیاز از پماد ضد التهابی استفاده کرد.

افراد با بیماری های پوستی خاص

کسانی که به بیماری هایی مثل پسوریازیس، درماتیت آتوپیک یا روزاسه مبتلا هستند باید با احتیاط بیشتری عمل کنند. کورتیکواستروئیدهای موضعی ممکن است این بیماری ها را تحت تاثیر قرار دهند. مشورت با متخصص پوست در کنار متخصص گوارش توصیه می شود.

تداخل دارویی پماد بواسیر

پمادهای آنتی هموروئید به دلیل استفاده موضعی کمتر از داروهای خوراکی با داروهای دیگر تداخل ایجاد می کنند، اما این به معنای بی خطر بودن کامل آنها نیست. چند تداخل مهم وجود دارد که باید از آنها آگاه باشید. موارد زیر را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید:

1. داروهای رقیق کننده خون مثل وارفارین: برخی ترکیبات پماد مثل بیسموت در مقادیر زیاد ممکن است روی جذب ویتامین K تاثیر بگذارند. هرچند این تداخل با مصرف موضعی محدود است، اما کسانی که وارفارین مصرف می کنند باید احتیاط بیشتری داشته باشند.

2. داروهای ضدقارچی موضعی: اگر همزمان از کرم ضدقارچی برای ناحیه مقعدی استفاده می کنید، مصرف پماد حاوی کورتیکواستروئید ممکن است رشد قارچ را تسهیل کند. این دو نوع دارو را نباید بدون نظر پزشک با هم استفاده کرد.

3. داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی: افرادی که داروهای ایمنوساپرسیو مصرف می کنند، مثل کسانی که پیوند عضو داشته اند، باید احتیاط بیشتری در استفاده از پمادهای حاوی کورتیکواستروئید داشته باشند.

4. کرم ها و پمادهای دیگر در همان ناحیه: استفاده همزمان از چند فرآورده موضعی مختلف روی یک ناحیه می تواند جذب هر کدام را تغییر دهد و اثرات غیرمنتظره ایجاد کند. حتی کرم های مرطوب کننده ساده اگر درست قبل از پماد زده شوند ممکن است جذب دارو را کم کنند.

توصیه می شود فهرست کامل داروهایی که مصرف می کنید را به پزشک یا داروساز نشان دهید تا از نبود تداخل مطمئن شوند. حتی مکمل های گیاهی را هم در این فهرست بگنجانید.

عوارض پماد آنتی هموروئید

مثل هر داروی دیگری، پماد آنتی هموروئید هم ممکن است عوارضی داشته باشد. خوشبختانه اکثر این عوارض در صورت استفاده درست و در دوره زمانی توصیه شده، خفیف و گذرا هستند. اما آگاهی از آنها کمک می کند که به موقع با پزشک تماس بگیرید.

سوزش و خارش موضعی

در ابتدای استفاده از پماد، ممکن است کمی سوزش یا خارش در ناحیه احساس شود. این حالت اغلب گذراست و بعد از چند دقیقه از بین می رود. اما اگر سوزش شدید بود یا بعد از چند روز هنوز ادامه داشت، ممکن است نشانه حساسیت به یکی از اجزای پماد باشد و باید با پزشک صحبت کنید.

نازک شدن پوست ناحیه مقعدی

این عارضه با استفاده طولانی مدت از پمادهای حاوی کورتیکو استروئید ایجاد می شود. کورتیکو استروئیدها اگر بیش از حد توصیه شده و برای مدت طولانی استفاده شوند، باعث می شوند پوست ناحیه نازک تر، شکننده تر و آسیب پذیرتر شود. این موضوع می تواند مشکلات طولانی مدت تری از خود هموروئید ایجاد کند. به همین دلیل است که دوره درمان باید محدود باشد.

واکنش آلرژیک تماسی

در بعضی موارد، بدن نسبت به یک یا چند جزء پماد واکنش آلرژیک نشان می دهد. این واکنش می تواند با قرمزی، تورم، کهیر یا سوزش شدید همراه باشد. لانولین که در پایه بسیاری از پمادها وجود دارد یکی از محرک های شایع آلرژی تماسی است. اگر این علایم را دیدید، مصرف پماد را قطع کنید و با پزشک تماس بگیرید.

عفونت ثانویه

استفاده از پمادهای حاوی کورتیکواستروئید به مدت طولانی می تواند مقاومت موضعی پوست در برابر میکروب ها را کاهش دهد. این وضعیت گاهی باعث رشد بیش از حد باکتری ها یا قارچ ها در ناحیه می شود. علایمی مثل ترشح غیرمعمول، بوی نامطبوع یا تغییر رنگ ناحیه می تواند نشانه عفونت ثانویه باشد.

اثرات سیستمیک در موارد نادر

اگرچه پماد موضعی است، اما در صورت استفاده طولانی مدت، مقادیر کمی از کورتیکواستروئید ممکن است جذب سیستمیک پیدا کند. این اتفاق بیشتر در موارد استفاده تحت پانسمان بسته یا استفاده در ناحیه های وسیع دیده می شود. علایمی مثل تغییر وزن یا سردرد در چنین مواردی ممکن است بروز کند، هرچند احتمال آن با مصرف کوتاه مدت پماد بسیار پایین است.