زگیل صورت | علت و درمان | بهترین پماد + عکس

زگیل صورت چیست و چگونه ایجاد می شود؟

وقتی ویروس پاپیلومای انسانی از طریق یک خراش یا شکاف بسیار ریز که غالبا با چشم قابل دیدن نیست وارد لایه بیرونی پوست می شود، به سلول های کراتینوسیت حمله می کند و باعث تکثیر سریع تر از حد معمول آن ها می شود. همین رشد اضافه سلولی است که به مرور یک برجستگی قابل لمس روی سطح پوست به وجود می آورد.

دوره کمون این ویروس معمولا بین چند هفته تا چندین ماه طول می کشد؛ به همین دلیل بسیاری از افراد اصلا نمی توانند لحظه دقیق آلودگی را به خاطر بیاورند.

از میان بیش از دویست زیرگونه شناخته شده این ویروس، تنها تعداد محدودی مسئول ایجاد زگیل های پوستی صورت و دست هستند و این زیرگونه ها معمولا با سویه های پرخطر مرتبط با برخی سرطان ها متفاوت اند.

به بیان دیگر، مشاهده زگیل روی صورت به تنهایی نشانه خطر جدی برای سلامت عمومی بدن نیست، هرچند تشخیص قطعی همیشه باید توسط پزشک انجام شود. جالب است بدانید بسیاری از افراد در طول زندگی خود در معرض این ویروس قرار می گیرند بدون آنکه هرگز زگیلی روی پوستشان ظاهر شود، چون سیستم ایمنی آن ها ویروس را بی سر و صدا کنترل می کند.

نکته مهم این است که هر زگیل روی صورت لزوما از نوع زگیل تناسلی نیست. زگیل‌ های صاف، معمولی و رشته‌ای که روی پوست صورت دیده می‌ شوند، معمولا به گروهی از HPV های پوستی مربوط هستند و از زگیل‌ های تناسلی که بیشتر با انواع خاصی از HPV مانند تیپ‌ های ۶ و ۱۱ ارتباط دارند، متفاوت‌ اند.

با این حال، HPV های مرتبط با زگیل تناسلی می‌توانند در اثر تماس جنسی به نواحی خارج از دستگاه تناسلی، از جمله دهان، منتقل شوند و در مواردی در این نواحی نیز زگیل ایجاد کنند. بنابراین محل ایجاد ضایعه به‌ تنهایی برای تعیین نوع HPV کافی نیست و تشخیص دقیق باید توسط پزشک انجام شود.

علت زگیل صورت چیست؟

بروز زگیل صورت معمولا نتیجه ترکیبی از چند عامل هم زمان است، نه صرفا یک علت واحد. ویروس باید هم به پوست راه پیدا کند و هم شرایط مناسب برای رشد و تکثیر آن فراهم باشد. در ادامه به مهم ترین عواملی که احتمال ابتلا را افزایش می دهند اشاره شده است.

تماس مستقیم با فرد یا سطح آلوده

شایع ترین راه انتقال، تماس پوست به پوست با فردی است که زگیل فعال دارد. این تماس می تواند در حین دست دادن، بوسیدن یا استفاده از وسایل مشترک مانند حوله و لوازم آرایش رخ دهد.

ویروس همچنین می تواند مدتی روی سطوح مرطوب مانند لبه استخر یا دستگیره ها باقی بماند، هرچند احتمال انتقال از این طریق نسبت به تماس مستقیم کمتر گزارش شده است.

آسیب های ریز پوستی و اصلاح صورت

وقتی تیغ روی یک زگیل کوچک و نامرئی کشیده می شود، ویروس به نواحی اطراف منتقل می شود و در پزشکی به این پدیده کوبنر گفته می شود. به همین علت، در برخی افراد ظرف چند هفته پس از اصلاح، تعداد قابل توجهی زگیل ریز و صاف در امتداد خط تیغ روی گونه یا چانه ظاهر می شود.

ضعف موقت یا دائمی سیستم ایمنی

افرادی که به هر دلیلی سیستم ایمنی ضعیف تری دارند، مانند بیماران پیوند عضو یا کسانی که داروهای سرکوب کننده ایمنی مصرف می کنند، بیشتر مستعد ابتلا و همچنین بازگشت زگیل هستند.

حتی استرس طولانی مدت و کمبود خواب نیز می تواند به طور موقت کارایی سیستم ایمنی را در کنترل ویروس کاهش دهد.

رطوبت، تعریق و آسیب مکرر پوست

پوستی که به طور مداوم مرطوب یا آسیب دیده باشد، محیط مناسب تری برای ورود ویروس فراهم می کند. جویدن ناخن، دستکاری جوش ها یا خراشیدن مکرر پوست صورت هم می تواند مسیرهای ورودی کوچکی برای ویروس ایجاد کند.

استفاده مشترک از وسایل شخصی

تیغ، قیچی ابرو، برس آرایش و حتی حوله صورت اگر بین چند نفر مشترک استفاده شوند، می توانند ناقل ویروس باشند. این نکته به خصوص برای خانواده هایی که این وسایل را جدا نگه نمی دارند اهمیت دارد.

سن پایین و مواجهه اولیه با ویروس

کودکان و نوجوانان به دلیل آنکه سیستم ایمنی شان هنوز با این ویروس آشنایی کافی پیدا نکرده، بیشتر از بزرگسالان به زگیل صورت مبتلا می شوند. با افزایش سن و مواجهه های قبلی، بدن معمولا واکنش ایمنی سریع تری نشان می دهد.

انواع زگیل صورت کدام اند؟

زگیل های صورت بر اساس ظاهر، محل قرارگیری و زیرگونه ویروس عامل آن ها به چند دسته اصلی تقسیم می شوند. شناخت این تفاوت ها به انتخاب روش درمان مناسب تر کمک می کند، چون همه انواع زگیل به یک شکل به درمان پاسخ نمی دهند.

زگیل صاف

این نوع زگیل کوچک، صاف و معمولا هم رنگ پوست یا کمی قهوه ای روشن است و اغلب به صورت گروهی و متعدد روی پیشانی، گونه ها یا چانه ظاهر می شود.

زگیل صاف بیشتر در کودکان و جوانان دیده می شود و همان طور که پیش تر اشاره شد، مستعد گسترش از طریق اصلاح یا خراشیدن پوست است.

زگیل معمولی

زگیل معمولی برجسته تر و کمی خشن یا دانه دانه است و رنگی بین خاکستری تا قهوه ای تیره دارد. این نوع معمولا نزدیک خط رویش مو، ابرو یا پیشانی دیده می شود و نسبت به زگیل صاف کمتر به صورت متعدد ظاهر می شود.

زگیل نخی یا رشته ای

این نوع زگیل باریک، بلند و شبیه یک رشته نازک یا زائده کوچک است و بیشتر دور چشم، روی پلک، کنار بینی یا لب دیده می شود.

به دلیل رشد نسبتا سریع و ظاهر متمایزش، معمولا زودتر از انواع دیگر باعث نگرانی فرد و مراجعه به پزشک می شود.

زگیل های نزدیک چشم و پلک

این دسته از نظر نوع ویروس تفاوتی با بقیه ندارد، اما از نظر محل قرارگیری اهمیت جداگانه ای پیدا می کند. زگیل نزدیک پلک یا لبه چشم به دلیل نزدیکی به بافت حساس چشم، نیازمند احتیاط بیشتری در انتخاب روش درمانی است. بسیاری از موادی که برای زگیل روی گونه یا پیشانی بی خطرند، برای این ناحیه توصیه نمی شوند.

عکس زگیل صورت؛ زگیل صورت چه شکلی است؟

از نظر ظاهری، زگیل صورت معمولا اندازه ای بین یک تا پنج میلی متر دارد و رنگ آن از هم رنگ پوست تا خاکستری، قهوه ای روشن یا صورتی کم رنگ متغیر است. سطح آن بسته به نوع زگیل می تواند کاملا صاف یا کمی برجسته و خشن باشد.

نکته مهمی که کمتر گفته می شود این است که چند ضایعه پوستی دیگر مانند میلیا، آکروکوردون یا حتی برخی جوش های کهنه از نظر ظاهری شباهت زیادی به زگیل صاف دارند. به همین دلیل تکیه کردن تنها به تصاویر اینترنتی برای تشخیص قطعی توصیه نمی شود و بهتر است ضایعه توسط پزشک از نزدیک بررسی شود.

آیا زگیل صورت خطرناک است؟

در اکثر قریب به اتفاق موارد، زگیل صورت یک ضایعه خوش خیم است و ارتباطی با بیماری های جدی ندارد. با این حال، برخی نشانه ها وجود دارند که بهتر است جدی گرفته شوند و فرد را به مراجعه زودتر به پزشک ترغیب کنند.

• تغییر ناگهانی رنگ، اندازه یا شکل زگیل در مدت کوتاه

• خونریزی مکرر یا زخمی شدن مداوم ضایعه

• درد، خارش شدید یا التهاب اطراف زگیل

• افزایش سریع تعداد زگیل ها در عرض چند هفته

• ضعف شناخته شده سیستم ایمنی، مثلا در بیماران پیوند عضو

وجود هر یک از این نشانه ها به تنهایی دلیل قطعی بر خطرناک بودن زگیل نیست، اما نادیده گرفتن آن ها هم توصیه نمی شود. تشخیص تفاوت بین زگیل ویروسی و برخی ضایعات پوستی مشابه، تنها از عهده معاینه تخصصی پوست برمی آید.

درمان خانگی زگیل صورت؛ چه روش هایی موثر هستند؟

پیش از امتحان هر روش خانگی، باید در نظر داشت که پوست صورت نسبت به پوست دست یا کف پا نازک تر و حساس تر است. به همین دلیل بسیاری از روش هایی که برای زگیل دست یا پا توصیه می شوند، مثل چسب زدن طولانی مدت یا استفاده از اسیدهای غلیظ، برای صورت مناسب نیستند و می توانند باعث سوختگی یا لکه های تیره دائمی شوند.

سرکه سیب رقیق شده

سرکه سیب به دلیل خاصیت اسیدی ملایم، گاهی به عنوان یک لایه بردار طبیعی برای زگیل استفاده می شود. اما استفاده مستقیم و غلیظ آن روی صورت خطر سوختگی شیمیایی دارد.

در صورت تمایل به امتحان این روش، باید آن را با آب رقیق کرد و ابتدا روی ناحیه کوچکی از پوست تست حساسیت انجام داد.

روغن درخت چای

برخی مطالعات اولیه نشان داده اند روغن درخت چای ممکن است خاصیت ضدویروسی و ضدمیکروبی داشته باشد، هرچند شواهد قطعی برای اثربخشی آن روی زگیل صورت هنوز کافی نیست. این روغن هرگز نباید به صورت خالص استفاده شود و باید با یک روغن پایه مثل روغن نارگیل رقیق شود.

عصاره سیر

سیر حاوی ترکیبی به نام آلیسین است که در آزمایش های آزمایشگاهی خاصیت ضد ویروسی نشان داده، اما این یافته لزوما به معنای اثربخشی مشابه روی بدن انسان نیست.

مالیدن سیر خرد شده روی زگیل برای مدت طولانی می تواند پوست اطراف را نیز تحریک یا حتی زخم کند، پس زمان تماس باید کوتاه و کنترل شده باشد.

تقویت سیستم ایمنی از طریق تغذیه

از آنجا که کنترل نهایی ویروس بر عهده سیستم ایمنی بدن است، تغذیه غنی از ویتامین C، روی و پروتئین کافی می تواند به طور غیرمستقیم روند بهبود را تسریع کند. این روش به تنهایی زگیل موجود را از بین نمی برد، اما زمینه ساز پاسخ ایمنی بهتر بدن است.

خودداری از دستکاری و کندن زگیل

دکتر کامبیز پوریوسف تاکید می کند که شاید مهم تر از هر درمان خانگی، خودداری کامل از کندن، خاراندن یا بریدن زگیل باشد. دستکاری فیزیکی ضایعه، ویروس را به نواحی اطراف پخش می کند و می تواند تعداد زگیل ها را به جای کاهش، افزایش دهد.

به طور کلی، روش های خانگی برای زگیل های کوچک و در مراحل اولیه ممکن است نتیجه بدهند، اما روند آن ها معمولا کند است و در زگیل های نزدیک چشم به هیچ وجه توصیه نمی شوند. اگر پس از چند هفته بهبودی مشاهده نشد یا پوست تحریک شد، بهتر است روش خانگی متوقف و با پزشک مشورت شود.

بهترین پماد برای زگیل صورت چیست؟

انتخاب پماد مناسب برای زگیل صورت به عوامل مختلفی مانند نوع زگیل، محل دقیق آن و سن فرد بستگی دارد و به همین علت نمی توان یک پماد واحد را برای همه توصیه کرد. در جدول زیر خلاصه ای از رایج ترین گزینه های موضعی و نکته کاربردی هر کدام آورده شده است.

توجه داشته باشید که استفاده خودسرانه از پمادهای قوی روی پوست صورت، به خصوص نزدیک چشم یا لب، می تواند باعث سوختگی، تغییر رنگ پوست یا حتی زخم شود. پیش از شروع هر پماد، حتی نمونه های بدون نسخه، بهتر است ابتدا روی بخش کوچکی از پوست تست حساسیت انجام شود.

پماد زگیل صورت کودکان

پوست کودکان نازک تر و حساس تر از بزرگسالان است، به همین دلیل استفاده از پمادهای قوی مانند کانتاریدین یا غلظت های بالای اسید سالیسیلیک روی صورت آن ها معمولا توصیه نمی شود.

در بسیاری از موارد، پزشکان اطفال یا متخصص پوست ترجیح می دهند ابتدا صبر کنند تا سیستم ایمنی کودک به طور طبیعی زگیل را از بین ببرد، چون احتمال بهبود خود به خودی در این سن نسبتا بالاست. اگر درمان لازم باشد، معمولا گزینه های ملایم تر و زیر نظر مستقیم پزشک انتخاب می شوند.

روش های پزشکی برای درمان زگیل صورت

وقتی زگیل صورت به روش های خانگی یا پمادهای موضعی پاسخ ندهد یا در محلی حساس مثل نزدیک چشم قرار داشته باشد، پزشک ممکن است یکی از روش های درمانی زیر را در مطب یا کلینیک انجام دهد.

کرایوتراپی

در این روش، بافت زگیل با نیتروژن مایع منجمد می شود تا سلول های آلوده از بین بروند. کرایوتراپی نسبتا سریع و رایج است.

نکته ای که کمتر به آن اشاره می شود این است که در پوست های تیره تر، از جمله بسیاری از افراد ایرانی، احتمال بروز لکه های روشن یا تیره موقت پس از این روش وجود دارد، بنابراین انتخاب آن برای صورت باید با احتیاط بیشتری انجام شود.

لیزر

لیزرهایی مانند لیزر CO2 یا لیزرهای عروقی برای زگیل های مقاوم یا نواحی حساس مثل اطراف چشم دقت بیشتری نسبت به کرایوتراپی دارند، هرچند هزینه آن ها معمولا بالاتر است و ممکن است به بیش از یک جلسه نیاز باشد.

الکتروکوتری و کورتاژ

در این روش، زگیل با جریان الکتریکی سوزانده و سپس با ابزار مخصوص تراشیده می شود. این تکنیک برای زگیل های بزرگ تر یا مقاوم موثر است، اما به دلیل احتمال باقی ماندن جای زخم روی پوست صورت، معمولا به عنوان یکی از گزینه های آخر در نظر گرفته می شود.

ایمونوتراپی موضعی

در برخی موارد، به خصوص وقتی فرد چندین زگیل هم زمان دارد، پزشک ممکن است از موادی استفاده کند که پاسخ ایمنی بدن را در همان ناحیه تحریک می کنند تا خود بدن ویروس را از بین ببرد. این روش هنوز به اندازه کرایوتراپی رایج نیست، اما در برخی موارد مقاوم نتایج امیدوار کننده ای گزارش شده است.

طبق توصیه آکادمی پوست آمریکا ( AAD )، درمان زگیل به نوع، محل و شرایط فرد بستگی دارد و روش‌ هایی مانند کرایوتراپی، الکتروسرجری، کورتاژ، لیزر و برخی درمان‌ های دارویی ممکن است توسط متخصص پوست استفاده شوند. از آنجا که پوست صورت حساس است، در صورت وجود زگیل در این ناحیه بهتر است تشخیص و انتخاب روش درمان توسط متخصص پوست انجام شود.

درمان صد در صد زگیل صورت؛ آیا امکان پذیر است؟

اگر ضایعه در ناحیه تناسلی یا اطراف آن ایجاد شده باشد، نباید آن را با زگیل‌ های معمولی صورت یکسان دانست و روش درمان نیز می‌ تواند متفاوت باشد. برای آشنایی با روش‌ های درمان زگیل تناسلی HPV می‌توانید راهنمای مربوط به آن را مطالعه کنید.

در کل واقعیت این است که هیچ روش درمانی نمی تواند با قطعیت صد در صد از بازگشت زگیل صورت در آینده جلوگیری کند. حتی پس از موفقیت آمیز بودن ظاهری یک درمان، ممکن است ذرات ویروس در سلول های پوستی اطراف به صورت غیر فعال باقی بمانند و در شرایطی مانند ضعف موقت سیستم ایمنی دوباره فعال شوند.

این موضوع به معنای بی فایده بودن درمان نیست، بلکه صرفا نشان می دهد انتظارات باید واقع بینانه باشد. ترکیب یک روش درمانی مناسب با اقدامات پیشگیرانه، احتمال بازگشت را به طور قابل توجهی کاهش می دهد، هرچند تضمین کامل و همیشگی وجود ندارد.

از سوی دیگر، لازم است نسبت به تبلیغاتی که وعده حذف قطعی و همیشگی زگیل را در یک جلسه می دهند، محتاط بود. چنین ادعاهایی معمولا با واقعیت علمی موجود تناقض دارند و بهتر است به جای دنبال کردن وعده های صد در صدی، به دنبال یک برنامه درمانی منطقی و پیگیری منظم با پزشک بود.

چگونه از انتشار و برگشت جلوگیری کنیم؟

پیشگیری از زگیل صورت دو هدف را دنبال می کند؛ جلوگیری از سرایت آن به نواحی دیگر بدن یا افراد دیگر و کاهش احتمال بازگشت آن پس از درمان. رعایت چند نکته ساده در زندگی روزمره می تواند تاثیر قابل توجهی در این زمینه داشته باشد.

1. از دست زدن، خاراندن یا کندن زگیل خودداری کنید

2. برای اصلاح صورت از تیغ اختصاصی خودتان استفاده کنید و آن را مرتب تعویض کنید

3. بعد از هرگونه تماس با ضایعه، دست های خود را کامل بشویید

4. در صورت احتمال تماس با دیگران، ناحیه زگیل را با چسب زخم بپوشانید

5. حوله و برس آرایش را با دیگر افراد خانواده به اشتراک نگذارید

6. با خواب کافی و تغذیه متعادل، عملکرد سیستم ایمنی بدن را تقویت کنید

7. دوره درمان تجویز شده را حتی پس از محو ظاهری زگیل کامل کنید

هیچ کدام از این اقدامات به تنهایی تضمین کننده صد در صدی نیستند، اما رعایت هم زمان چند مورد از آن ها معمولا احتمال بازگشت و انتشار زگیل را به طور محسوسی کاهش می دهد. صبر و تداوم در این مسیر، معمولا نتیجه بهتری نسبت به اقدامات یک باره و شدید دارد.

چه زمانی برای زگیل صورت باید به پزشک مراجعه کنیم؟

با وجود آنکه بسیاری از موارد زگیل صورت را می توان در خانه یا با پمادهای بدون نسخه مدیریت کرد، شرایطی وجود دارد که مراجعه به پزشک متخصص پوست را ضروری تر می کند.

• عدم بهبود زگیل پس از چند هفته درمان خانگی یا پماد

• افزایش سریع تعداد یا اندازه زگیل ها در مدت کوتاه

• قرارگیری زگیل نزدیک چشم، پلک یا لب

• خونریزی، درد یا ترشح غیرعادی از ناحیه ضایعه

• ضعف شناخته شده سیستم ایمنی یا سابقه بیماری زمینه ای

• عدم اطمینان از تشخیص و شباهت ضایعه به سایر مشکلات پوستی

در نهایت، زگیل صورت اگرچه در بیشتر موارد خوش خیم و قابل مدیریت است، اما به دلیل حساسیت پوست صورت و اهمیت ظاهری این ناحیه، رویکردی محتاطانه تر نسبت به سایر نقاط بدن می طلبد. شناخت علت، نوع و روش های درمانی مناسب، همراه با مشورت به موقع با پزشک، معمولا به نتیجه ای مطمئن تر و با کمترین عارضه احتمالی منجر می شود.