نحوه صحیح شستشو و پانسمان کیست مویی

دلیل شستشو و تعویض پانسمان کیست مویی بعد از عمل

ناحیه ای که کیست مویی یا سینوس پیلونیدال در آن جراحی می شود، یعنی نزدیک استخوان دنبالچه و بین دو باسن، به طور طبیعی مستعد تعریق و تجمع رطوبت است. همین موضوع باعث می شود باکتری ها راحت تر رشد کنند و اگر ترشحات زخم به موقع پاک نشود، خطر عفونت بالاتر می رود.

پانسمان تازه علاوه بر جذب خون و ترشح، از تماس مستقیم زخم با لباس، صندلی یا ملحفه هم جلوگیری می کند. این پوشش محافظ در واقع مانعی است بین زخم حساس و عواملی که می توانند روند بهبود را کند کنند.

دکتر عاطفه دهقانی تفتی در این باره تاکید می کنند که شستشوی منظم فرصتی می دهد تا وضعیت زخم از نزدیک دیده شود. تغییر رنگ، بوی نامعمول یا افزایش ترشح معمولا زودتر از هر علامت دیگری در همین لحظه های تعویض پانسمان قابل تشخیص است، به همین دلیل نظم در این کار به اندازه خود عمل جراحی اهمیت دارد.

نحوه صحیح شستشو و پانسمان کیست مویی

شستشو و پانسمان دو مرحله از یک روند واحد هستند، اما هر کدام هدف جداگانه ای دارند. شستشو یعنی پاک کردن زخم از خون خشک شده، ترشح و باقی مانده چسب یا گاز قبلی، در حالی که پانسمان یعنی ایجاد یک محیط تمیز و پوشیده برای ادامه روند ترمیم.

روش دقیق این کار بسته به اینکه زخم باز است یا با بخیه بسته شده، کمی تفاوت دارد. نوع جراحی و روش درمان کیست مویی نیز می‌ تواند روی نحوه مراقبت از زخم و پانسمان تاثیر بگذارد. زخم باز معمولا نیاز به شستشوی عمیق تر و استفاده از نوار گاز برای پر کردن حفره دارد، در حالی که زخم بسته بیشتر به تمیز نگه داشتن سطح و خشک ماندن محل بخیه نیاز دارد.

در جراحی کیست مویی که زخم باز گذاشته می شود، ممکن است داخل زخم از پانسمان یا مواد مخصوص برای جذب ترشحات استفاده شود و پانسمان روی زخم نیز به‌ صورت روزانه تعویض شود.
منبع: Guy's and St Thomas' NHS Foundation Trust

در بخش های بعدی، ابتدا شستشوی زخم و بعد پانسمان کیست مویی باز را با جزئیات بیشتری توضیح می دهیم تا هیچ ابهامی در انجام این کار در خانه باقی نماند.

شستشو کیست مویی

شستشوی زخم کیست مویی کار پیچیده ای نیست، اما ترتیب انجام آن اهمیت زیادی دارد. اگر مراحل زیر به همان ترتیبی که گفته می شود انجام شود، احتمال درد، خونریزی یا آسیب به بافت تازه بسیار کمتر خواهد بود.

شستن دست ها و آماده کردن وسایل

قبل از هر چیز دست ها باید با آب و صابون به طور کامل شسته شوند، چون هر گونه آلودگی روی دست می تواند مستقیم وارد زخم شود. بعد از آن سرم شستشو دهنده، گاز استریل، دستکش و کیسه زباله باید در دسترس و روی یک سطح تمیز چیده شوند تا در طول کار مجبور به جابه جایی زیاد نباشید.

باز کردن پانسمان قبلی

پانسمان کهنه باید به آرامی و بدون کشیدن ناگهانی از روی زخم برداشته شود. اگر گاز به زخم چسبیده باشد، بهتر است کمی سرم روی آن ریخته شود تا نرم شود و بدون درد و خونریزی جدا شود. کشیدن ناگهانی گاز چسبیده یکی از رایج ترین دلایل خونریزی مجدد در همین مرحله است.

شستشوی زخم با سرم شستشو دهنده

برای شستن زخم معمولا از سرم فیزیولوژی یا محلولی که پزشک توصیه کرده استفاده می شود. اگر زخم باز و دارای حفره باشد، بهتر است سرم با سرنگ بدون سوزن به آرامی داخل حفره تزریق شود تا عمق زخم هم شسته شود، نه فقط سطح بیرونی آن. این نکته را خیلی از راهنماهای عمومی نمی گویند، در حالی که تمیز نشدن عمق زخم یکی از دلایل اصلی تاخیر در بهبود کامل است.

خشک کردن ملایم محل زخم

بعد از شستشو، دور زخم باید با گاز استریل و به آرامی خشک شود، بدون هیچ گونه مالش یا فشار. اگر رطوبت زیر پانسمان جدید باقی بماند، محیط مناسبی برای رشد باکتری ایجاد می شود، بنابراین چند دقیقه صبر کردن تا خشک شدن کامل پوست اطراف زخم، قبل از گذاشتن پانسمان تازه، ارزش وقت گذاشتن دارد.

بررسی وضعیت زخم قبل از پانسمان جدید

پیش از گذاشتن پانسمان تازه، نگاهی به رنگ زخم، میزان ترشح و بوی آن بیندازید. این کار فقط چند ثانیه زمان می برد اما کمک می کند تغییرات غیرعادی زودتر متوجه شوید و در صورت نیاز با پزشک هماهنگ کنید.

نحوه پانسمان کیست مویی باز

زخم های بازی که به روش گذاشتن نوار گاز درمان می شوند، به مراقبت دقیق تری نسبت به زخم های بسته نیاز دارند. چون این زخم ها از پایین به سمت بالا و از عمق به سمت سطح بهبود پیدا می کنند، پانسمان درست نقش مهمی در جلوگیری از بسته شدن زودرس سطح زخم دارد.

وسایل مورد نیاز برای پانسمان کیست مویی

قبل از شروع پانسمان بهتر است همه وسایل لازم از قبل آماده و در دسترس باشند تا مجبور نشوید وسط کار دنبال چیزی بگردید. فهرست زیر شامل وسایلی است که معمولا برای این کار لازم می شود.

1. گاز استریل در چند اندازه

2. نوار گاز مخصوص پکینگ زخم طبق تجویز پزشک

3. سرم فیزیولوژی یا محلول شستشوی تجویز شده

4. دستکش یکبار مصرف پزشکی

5. چسب زخم مناسب پوست حساس

6. قیچی پانسمان استریل

7. پنس تمیز، در صورتی که پزشک استفاده از آن را آموزش داده باشد

8. زیرانداز یا پارچه تمیز یکبار مصرف

9. کیسه یا ظرف مخصوص دور انداختن پانسمان کثیف

داشتن همه این وسایل کنار دست، کار را سریع تر و تمیزتر می کند. بعضی داروخانه ها هم پک های آماده پانسمان زخم می فروشند که شامل بیشتر این موارد است و برای کسانی که وقت خرید تک به تک وسایل را ندارند گزینه مناسبی به حساب می آید.

مراحل پانسمان کیست مویی باز

بعد از آماده شدن وسایل و تمیز کردن زخم طبق مراحلی که در بخش قبل گفته شد، نوبت به خود پانسمان می رسد. مراحل زیر ترتیب کاری است که معمولا برای زخم های باز کیست مویی دنبال می شود.

آماده سازی محیط

دست ها دوباره شسته و دستکش تازه پوشیده می شود. سطح مربوطه با یک پارچه تمیز پوشانده می شود تا وسایل استریل با سطح آلوده تماس پیدا نکنند.

قرار دادن نوار گاز در عمق زخم

نوار گاز به آرامی و بدون فشار زیاد داخل حفره زخم جای گذاری می شود. این نوار باید عمق زخم را پر کند اما نه آنقدر محکم که به بافت تازه فشار بیاورد. هر چه زخم کم عمق تر می شود، طول نوار گاز مصرفی هم باید کمتر شود، نکته ای که معمولا پزشک یا پرستار در ویزیت های بعدی راهنمایی می کند.

پوشاندن با گاز استریل

روی نوار گاز، یک لایه گاز استریل خشک قرار می گیرد تا ترشحات جذب شود. اگر ترشح زخم زیاد باشد، می توان از پد جاذب یا گاز چند لایه استفاده کرد تا پانسمان دیرتر خیس شود.

ثابت کردن پانسمان با چسب

چسب مخصوص پوست، دور تا دور گاز زده می شود تا پانسمان جابه جا نشود، اما باید مراقب بود چسب مستقیم روی خود زخم قرار نگیرد و فقط پوست سالم اطراف را بپوشاند.

جمع آوری وسایل و دور انداختن زباله

پانسمان کثیف و دستکش استفاده شده باید در کیسه ای جدا گذاشته و دور انداخته شوند. در پایان دوباره دست ها با آب و صابون شسته می شود.

پانسمان کیست مویی هر چند وقت یک بار باید تعویض شود؟

تعداد دفعات تعویض پانسمان معمولا بستگی به میزان ترشح زخم دارد. در روزهای اول بعد از عمل که ترشح بیشتر است، پزشکان اغلب تعویض یک تا دو بار در روز را توصیه می کنند. با کم شدن ترشح و پیشرفت بهبودی، این فاصله می تواند به یک بار در روز یا حتی یک روز در میان برسد. در هر حال، تعداد دقیق را باید پزشک یا پرستار بر اساس وضعیت زخم هر بیمار مشخص کند، چون این عدد از فردی به فرد دیگر فرق می کند.

نحوه تعویض پانسمان کیست مویی بعد از عمل

در روزهای اول بعد از عمل، تعویض پانسمان معمولا در مطب یا درمانگاه و توسط پرستار انجام می شود، چون هم زخم تازه است و هم بیمار هنوز با روند کار آشنا نیست. بعد از چند نوبت، اغلب پزشکان به بیمار یا یکی از اعضای خانواده آموزش می دهند تا این کار در خانه هم قابل انجام باشد.

مراحل کلی تعویض پانسمان که ترکیبی از شستشو و پانسمان گفته شده در بخش های قبل است، به طور خلاصه شامل موارد زیر می شود.

1. شستن کامل دست ها قبل از هرگونه تماس با زخم

2. باز کردن آرام پانسمان قبلی و دور انداختن آن

3. شستشوی زخم با سرم یا محلول تجویزی

4. خشک کردن ملایم پوست اطراف زخم

5. قرار دادن پانسمان یا نوار گاز جدید طبق دستور پزشک

6. ثابت کردن پانسمان و دور انداختن زباله های آلوده

همین ترتیب ساده اگر هر بار رعایت شود، احتمال خطا یا فراموش کردن یکی از مراحل کمتر می شود. بعضی بیماران برای اینکه هیچ قدمی جا نیفتد، این لیست را روی یک کاغذ کوچک کنار وسایل پانسمان نگه می دارند که ایده ساده اما کاربردی است.

مراقبت از زخم کیست مویی بعد از شستشو و پانسمان

مراقبت از زخم فقط به لحظه شستشو و پانسمان ختم نمی شود. رفتارهای روزمره هم روی سرعت بهبودی تاثیر می گذارند و نادیده گرفتن آن ها می تواند نتیجه چند هفته مراقبت دقیق را کم اثر کند.

مراقبت از پوست اطراف زخم

پوست اطراف زخم باید همیشه خشک و تمیز نگه داشته شود. پوشیدن لباس زیر نخی و گشاد به جای پارچه های مصنوعی و تنگ، اصطکاک و تعریق را کم می کند و همین موضوع می تواند از تحریک پوست اطراف زخم جلوگیری کند.

تغذیه و تاثیر آن بر بهبود زخم

تغذیه نقش پررنگ تری در بهبود زخم دارد که کمتر مورد توجه قرار می گیرد. مصرف کافی پروتئین، ویتامین C و روی می تواند به ترمیم بافت کمک کند. از طرفی چون این زخم نزدیک به ناحیه نشیمنگاه است، خوردن فیبر کافی و نوشیدن آب به اندازه کافی هم با جلوگیری از یبوست، فشار کمتری به محل زخم هنگام دستشویی رفتن وارد می کند؛ نکته ای که ارتباط مستقیمی با محل زخم دارد و در بیشتر متن های موجود به آن اشاره نمی شود.

نحوه نشستن و خوابیدن مناسب

نشستن طولانی مدت روی سطح سفت می تواند فشار مستقیم روی زخم وارد کند. استفاده از بالشتک حلقه ای یا دونات شکل برای نشستن، فشار را از مرکز زخم دور می کند و برای افرادی که کار نشسته دارند خیلی کمک کننده است. برای خوابیدن هم بهتر است تا حد امکان به پهلو یا شکم خوابید تا فشار مستقیم روی ناحیه عمل کمتر شود.

زمان مناسب برای مراجعه به پزشک

حتی اگر روند بهبودی طبق برنامه پیش برود، نوبت های پیگیری با پزشک نباید فراموش شود. این ویزیت ها فرصتی است تا عمق زخم، وضعیت بافت و نیاز به تغییر در نوع پانسمان بررسی و بر اساس آن برنامه مراقبتی به روز شود.

بعد از پانسمان کیست مویی چه کارهایی نباید انجام داد؟

همان قدر که انجام درست مراحل شستشو و پانسمان اهمیت دارد، پرهیز از چند کار اشتباه هم می تواند از عقب افتادن روند بهبودی جلوگیری کند. فهرست زیر مواردی است که بهتر است بعد از پانسمان کیست مویی کنار گذاشته شوند.

• نشستن طولانی مدت و بی وقفه روی سطح سفت بدون استفاده از بالشتک مناسب

• پوشیدن شلوار یا لباس زیر تنگ که با محل زخم اصطکاک ایجاد می کند

• رفتن به استخر، وان یا دریا تا زمانی که پزشک بهبود کامل زخم را تایید نکرده است

• لمس کردن زخم با دست هایی که شسته نشده اند

• کندن یا برداشتن دلمه و پوسته روی زخم به هر بهانه ای

• استفاده خودسرانه از پماد، روغن گیاهی یا داروی موضعی بدون تایید پزشک

• بلند کردن اجسام سنگین یا انجام ورزش های سنگین زودتر از زمان توصیه شده

• فراموش کردن یا به تعویق انداختن نوبت های پیگیری پزشکی

بعضی از این موارد ممکن است بی اهمیت به نظر برسند، اما همین رفتارهای به ظاهر ساده می توانند باعث باز شدن مجدد زخم یا کند شدن روند بهبودی شوند. رعایت نکردن آن ها معمولا نتیجه اش چند هفته تاخیر اضافه در بهبود کامل است.

تفاوت مراقبت و پانسمان کیست مویی باز و بسته

روش جراحی کیست مویی مشخص می‌کند که زخم به صورت باز رها شود یا با بخیه بسته شود. روش‌ های مختلف، از جمله عمل لیزر کیست مویی، ممکن است مراقبت‌ های متفاوتی در دوره بهبودی داشته باشند و نوع پانسمان نیز بر اساس روش انجام‌ شده تعیین می‌ شود. جدول زیر خلاصه ای از مهم ترین تفاوت های مراقبت از این دو نوع زخم را نشان می دهد.

به طور کلی زخم باز مراقبت پرحوصله تری می خواهد اما نتیجه پایدارتری هم می دهد، در حالی که زخم بسته سریع تر بهبود پیدا می کند ولی نیاز به دقت بیشتری برای جلوگیری از باز شدن محل بخیه دارد. انتخاب بین این دو روش را پزشک بر اساس وسعت و شکل کیست تعیین می کند.

اشتباهاتی که ممکن است هنگام شستشو و پانسمان انجام دهید

حتی با بهترین نیت هم ممکن است در جریان شستشو یا پانسمان زخم اشتباهاتی رخ دهد که خیلی وقت ها بیمار متوجه آن ها نمی شود. شناخت این اشتباهات رایج کمک می کند از تکرار آن ها جلوگیری شود.

1. استفاده از آب داغ به جای آب ولرم برای شستشو

2. مالش یا فشار دادن زخم به جای شستن ملایم آن

3. استفاده از پنبه به جای گاز استریل که می تواند الیاف در زخم باقی بگذارد

4. کشیدن ناگهانی پانسمان چسبیده به جای نرم کردن آن با سرم

5. تعویض نکردن پانسمان در زمان مشخص شده یا فراموش کردن آن

6. بستن بیش از حد محکم یا شل نوار گاز پکینگ

7. استفاده مکرر و بدون تجویز از بتادین غلیظ که می تواند به بافت تازه آسیب برساند

8. باز کردن یا بستن پانسمان با دست های آلوده

9. نادیده گرفتن نشانه هایی مثل بوی بد، تب یا افزایش ناگهانی درد

بیشتر این اشتباهات از عجله یا کم اطلاعی پیش می آید و با کمی دقت قابل اصلاح هستند. رعایت درست مراحل شستشو و پانسمان کیست مویی، همراه با مراجعه به موقع به پزشک در صورت مشاهده هر علامت غیرعادی، بهترین تضمین برای طی شدن یک دوره نقاهت بدون عارضه است.